فیلم هندی Soorarai Pottru 2020

سوده کونگارا در «سورارای پوترو» فیلمی پرشور و روح‌افزا ساخته درباره هزینه‌هایی که براندازی قدرت‌های ریشه‌دار دارد و اینکه برای کشاندن یک صنعتِ دست‌وپاگیر به قرن بیست‌ویکم چه می‌طلبد. با الهام از زندگی کاپیتان جی. آر. گوپی‌نات، بنیان‌گذار نخستین ایرلاین کم‌هزینه هند، فیلم زندگی نِدوماران راجانگام معروف به مارا (سوریا) را دنبال می‌کند؛ مردی مصمم از یک روستای دورافتاده که رؤیای در دسترس‌تر کردن سفر...

سوده کونگارا در «سورارای پوترو» فیلمی پرشور و روح‌افزا ساخته درباره هزینه‌هایی که براندازی قدرت‌های ریشه‌دار دارد و اینکه برای کشاندن یک صنعتِ دست‌وپاگیر به قرن بیست‌ویکم چه می‌طلبد. با الهام از زندگی کاپیتان جی. آر. گوپی‌نات، بنیان‌گذار نخستین ایرلاین کم‌هزینه هند، فیلم زندگی نِدوماران راجانگام معروف به مارا (سوریا) را دنبال می‌کند؛ مردی مصمم از یک روستای دورافتاده که رؤیای در دسترس‌تر کردن سفر هوایی برای مردم عادی هند را در سر دارد. آنچه در ابتدا شبیه داستان داوید و جالوت برای شکستن انحصارهای هوانوردی است، کم‌کم به تصویری غنی‌تر تبدیل می‌شود: پرتره‌ای از فساد سیستماتیک، هم‌دستی دولت و بی‌رحمی خاص سرمایه‌داران که برای حفظ سودشان، جان دیگران را به خطر می‌اندازند. آرمان مارا ساده و تقریباً معصومانه است: او می‌خواهد مردمی مثل والدینش هم بتوانند پرواز کنند. اما ساده بودن به معنای آسان بودن نیست. فیلم نبرد چندساله او را با بی‌تفاوتی بوروکراسی، مقامات خریداری‌شده و طبقه برتر هوانوردی که دیدگاهش را تهدیدی وجودی می‌پندارند، بازتاب می‌دهد. ضدقهرمان اینجا یک فرد واحد نیست؛ ساختاری است مبتنی بر این باور که چیزهایی مثل سفر هوایی باید مختص ثروتمندان بماند. وقتی مارا این منطق را نمی‌پذیرد، سیستم با تمام ابزارش واکنش نشان می‌دهد: موانع قانونی، تأمین مالی خراب‌شده و در نهایت خشونت. سرمایه‌داران در رأس تنها مخالف او نیستند؛ حاضرند او و هر کس در مسیرشان را نابود کنند تا سلطه‌شان را حفظ کنند. سوریا در بهترین فرم خود ظاهر شده و مارا را با انرژی نیرومند و سرسختانه‌ای بازی می‌کند که هرگز به کاریکاتور بدل نمی‌شود. او لجباز، پرشور، گاه کم‌عقل، اما همیشه باورپذیر است. این اجرا مؤثر است چون سوریا درک می‌کند مبارزه مارا فقط اقتصادی نیست؛ شخصی است و پیوندی با طبقه، حیثیت و باور به این دارد که دنیا را می‌توان دگرگون کرد اگر از تلاش بازنایستی. وقتی او را در میان دفترهای دولتی می‌بینید، سرمایه‌گذاران شکاک را مجاب می‌کند و یک تحقیر پس از دیگری را تاب می‌آورد، درمی‌یابید چرا مردم پشت او می‌ایستند و چرا دشمنانش از او می‌ترسند. نصف لذت «سورارای پوترو» از رابطه مارا و همسرش بمّی (آپَرنَا بالامورالی) می‌آید. بمّی فمینیستی سرسخت در کشوری است که هنوز زن‌ها را برابر نمی‌پندارد؛ امتناع او از کوتاه آمدن یا سازش، پویایی‌ای لطیف و آتشین خلق می‌کند. او برای حمایت از رؤیای مارا وجود ندارد؛ آرزوها، غرور و تصور خودش از شراکت را دارد. ازدواجشان همچون خطی موازی با داستان اصلی شکل می‌گیرد: مارا می‌کوشد صنعت هوانوردی هند را به مدرنیته بیاورد، اما هم‌زمان دارد در زمان واقعی می‌آموزد زندگی با یک برابر یعنی چه. فیلم این تنش را آسان حل نمی‌کند. بمّی او را به چالش می‌کشد، آزرده‌اش می‌کند و گاهی از کنارش دور می‌شود، و مارا مجبور است بپذیرد تغییر دنیا آسان‌تر از تغییر خود است. این زیرپلات زیبا و پیچیده فیلم را فراتر از قالب معمول فیلم‌های زندگینامه‌ای می‌برد. فیلم طولانی است و در شیوه پرحرارت روایت‌ِ معمول سینمای هند جلوه‌گر؛ می‌شد مدت را کمی کوتاه‌تر و اوج‌های احساسی را اندکی تعدیل کرد. اما این انتقاد جزئی است در میانه فیلمی که موقعیت‌هایش را خوب می‌فهمد. «سورارای پوترو» در سیاست‌ورزی خود صراحت دارد؛ با وضوح خیره‌کننده نشان می‌دهد چه می‌شود وقتی سرمایه‌داران بی‌شرم کارمندان دولت را می‌خرند و قدرت آنها را برای سرکوب رقبا به کار می‌گیرند، و حاضرند برای حفظ انحصار، جان دیگران را به خطر بیندازند. فساد در اینجا جزئیات پس‌زمینه نیست؛ موتور بحران است. این موضوع تنها در هند واقعی نیست؛ نمونه‌هایی از چنین مناسباتی در دیگر نقاط دنیا نیز وجود دارد. آنچه «سورارای پوترو» را رضایت‌بخش می‌کند، امتناعش از وانمود کردن به عادلانه بودن مبارزه یا اینکه نیت خوب کافی است، است. مارا نه به‌خاطر برتری اخلاقی، که به‌خاطر پافشاری بی‌امانش پیروز می‌شود؛ او حاضر است ضربه‌ها را تحمل کند و دست نکشد. فیلم آن پایداری را ارج می‌نهد بی‌آنکه آن را رمانتیک کند. در پایان، شاهد مردی هستید که چیزی را در برابر شانس‌های غیرممکن ساخته؛ نه از راه قهرمانی یک‌شبه، بلکه با همان پافشاری لجبازانه که دست از تلاش نکشید. این فیلمی است درباره قدرت، درباره اینکه چه کسانی آن را در اختیار دارند و چه کسانی باید برایش بجنگند، و این داستان را با شور، هوش و مقدار قابل توجهی شادی روایت می‌کند.