فیلم Monos 2019

«مونوس» شاید بهتر از هر چیز با یک جمله توصیف شود: فیلمی که بیشتر حالت و زیبایی‌شناسی است تا داستان؛ تجربه‌ای سینماییِ حسی که به‌شکل رؤیاگونه‌ای احساسات را منتقل می‌کند. الکساندرو لاندس می‌گوید ایدهٔ فیلم از کشور خودش، کلمبیا، سرچشمه گرفته؛ سرزمینی که بیش از شصت سال جنگ داخلی را تجربه کرده و صلحی شکننده که همیشه با ارواح گذشته همراه بوده. او خواسته بود هرگونه...

«مونوس» شاید بهتر از هر چیز با یک جمله توصیف شود: فیلمی که بیشتر حالت و زیبایی‌شناسی است تا داستان؛ تجربه‌ای سینماییِ حسی که به‌شکل رؤیاگونه‌ای احساسات را منتقل می‌کند. الکساندرو لاندس می‌گوید ایدهٔ فیلم از کشور خودش، کلمبیا، سرچشمه گرفته؛ سرزمینی که بیش از شصت سال جنگ داخلی را تجربه کرده و صلحی شکننده که همیشه با ارواح گذشته همراه بوده. او خواسته بود هرگونه دوگانه‌سازی ساده را بشکند — آینده/گذشته، مرد/زن، بهشت/جهنم — و فیلمی بسازد که بیشتر از ذهن، به پوست و شکم مخاطب برسد؛ نوعی تمثیل سیاسی به‌صورت خواب و تب. فیلم، تلفیقی از رگه‌های ادبی و سینمایی است؛ از «قلب تاریکی» جوزف کنراد و «ارباب مگس‌ها» ویلیام گلدینگ گرفته تا دیوانگیِ آگه‌رهِ هرزُگ و درامِ «آپوکالیپس ناو» کاپولا، همراه با بی‌رحمی‌هایی که در آثار مختلف دربارهٔ جنگ و کودک‌سربازان دیده شده‌اند. حاصل این ترکیب نامتعارف، فیلمی منحصربه‌فرد است که شکل و زبان سینمایی خود را دارد. در سرزمینی نامعلوم و در زمان نامعلوم — اما با زبان اسپانیایی و فیلم‌برداری در کلمبیا — گروه کوچکی از کودکان-سرباز به نام «مانوس» را می‌بینیم که هرکدام با نام‌های رزمی شناخته می‌شوند: ولف، رمبو، بیگ‌فوت، سویید، اسمرف، داگ، بوم‌بوم و لیدی. زیر نظر یک افسر به نام «مرسِنجر» تنها دو وظیفهٔ مشخص دارند: مراقبت از یک گاو شیرده به‌نام شاکیرا و نگهبانی از یک اسیر آمریکایی که «داکتورا» خوانده می‌شود (با بازی جولیان نیکولسون). روزها با جدیت به کار می‌پردازند؛ شب‌ها اما همان نوجوانان‌اند: نوشیدن، مصرف قارچ، رابطه و بازی. تا وقتی که حادثه‌ای زنجیره‌ای از اتفاقات ناگوار را رقم می‌زند؛ آن‌ها از پایگاه کوهستانی خود پایین می‌آیند، در جنگل گم می‌شوند، از زنجیرهٔ فرماندهی جدا می‌افتند و دیسیپلین و انسجام گروهی‌شان به‌تدریج فرو می‌ریزد تا به تعارضات خشونت‌آمیز بین خودشان منجر شود. فیلم به‌طور آزاد از درگیری‌های داخلی کلمبیا الهام گرفته؛ به‌ویژه از فضای شکنندهٔ پیمان صلح ۲۰۱۶ که بخش‌هایی از گروه‌های مسلح را به سازش واداشت، اما شاخه‌هایی هم باقی ماندند که تسلیم نشدند. لاندس می‌خواست جهانی بی‌زمان و بی‌مکان بسازد — گروهی از نوجوانان تحت آموزش یک نیروی ناشناخته، سربازانی در خط پشتی جنگ و هم‌زمان دسته‌ای پیوندخورده از جوانان — تا تمثیلی جهانی و غیرمحدود به جغرافیا و تاریخ شکل بگیرد. از نظر زیباشناختی، «مونوس» کیفیتی خواب‌مانند دارد؛ مرز میان واقع‌گرایی زمختِ فیلم‌های جنگی و حال‌وهوای هذیانیِ رؤیاواری را جابه‌جا می‌کند. موسیقی نامتجانس و از کار افتادهٔ میکا لوی، متکی بر سوت‌زنی و طبل، و تصویربرداری پررنگ و اشباع شدهٔ جاسپر ولف نقش بسیار مهمی در ایجاد این حس ایفا می‌کنند. در نماهای کوهستانی، کاراکترها اغلب کوچک در گوشه‌ای از قاب قرار می‌گیرند و گیاهان و آسمان تقریباً تمام تصویر را پر می‌کنند؛ حسی از زندگی در لبهٔ جهان و خارج از زمان القا می‌شود. در جنگل اما فیلم‌برداری تنگ و دست‌گرفته‌تر می‌شود که احساس خفگی و از دست رفتن کنترل همه‌جانبه را منتقل می‌کند. نقد اصلی بر فیلم به سادگی نسبی خط روایی بازمی‌گردد؛ به‌خوبی مشخص نیست چه چیزی دقیقاً قرار است تمثیل شود و گاهی اوقات عدم‌مشخص‌بودن تا حدی افراطی است. حتی عنوان «مونوس» هم می‌تواند معانی چندگانه‌ای داشته باشد — از واژهٔ یونانی «تنها» تا واژهٔ اسپانیایی «میمون». مسألهٔ کودک‌سربازان موضوعی سنگین است، اما لاندس ظاهراً علاقه‌ای به پرداخت مستقیم و قراردادن آن به‌عنوان هدفِ محوری ندارد؛ این رویکرد عمدی، اما گاهی ارتباط عاطفی با شخصیت‌ها را دشوار می‌کند. با این حال، «مونوس» سینمایی بلندپروازانه و جسورانه است؛ فیلمی که میان سورئال و بربریت، واقع‌گرایی و خیال، جدیت دنیای بزرگ‌سالان و معصومیت کودکی قرار می‌گیرد. زیبا و شاعرانه در برخی سکانس‌ها، زشت و زمخت و واقعی در برخی دیگر، تجربه‌ای تماشایی و یکتا ارائه می‌دهد. بازی بازیگران جوان چشمگیر و باورپذیر است، عکاسی فیلم چشم‌اندازهای وسیع کوهستانی را با لحظات نزدیک و شخصی به‌خوبی ترکیب می‌کند، و ریتم فیلم حساب‌شده و گیراتر از آن چیزی است که ممکن است از یک اثر تجربی انتظار داشته باشید. در مجموع، «مونوس» نمایشی تلخ و مسحورکننده دربارهٔ جنگ، جوانی و فروپاشیِ باورهاست — فیلمی که هم هشدار نسبت به آینده‌ای پراکنده و تقسیم‌شده است و هم نوعی اسطورهٔ بنیادین دربارهٔ وضعِ کنونی ما روایت می‌کند.