فیلم Mass 2021

فیلم «ماس» تجربه‌ای سنگین، خفه‌کننده و آسیب‌زننده است که فیلم‌نامه‌نویسی و کارگردانیِ نخستِ فران کرانز را به‌طرزی چشمگیر معرفی می‌کند. داستان ساده و متمرکز است: دو زوج—جی و گِیل که پسرشان کشته شده، و ریچارد و لیندا که پسرشان عاملِ تیراندازیِ مدرسه بوده—پس از شش سال در زیرزمین کلیسا دور هم جمع می‌شوند تا از خشم، غم و رنجشان حرف بزنند و شاید راهی برای...

فیلم «ماس» تجربه‌ای سنگین، خفه‌کننده و آسیب‌زننده است که فیلم‌نامه‌نویسی و کارگردانیِ نخستِ فران کرانز را به‌طرزی چشمگیر معرفی می‌کند. داستان ساده و متمرکز است: دو زوج—جی و گِیل که پسرشان کشته شده، و ریچارد و لیندا که پسرشان عاملِ تیراندازیِ مدرسه بوده—پس از شش سال در زیرزمین کلیسا دور هم جمع می‌شوند تا از خشم، غم و رنجشان حرف بزنند و شاید راهی برای ادامه زندگی بیابند. آنچه در پی می‌آید، ۱۱۱ دقیقه گفت‌وگوست پُر از اندوه، عصبانیت، گناه و پرسشِ دردناکِ اینکه آیا بخشش حتی ممکن است یا نه. کرانز با کارگردانی خود تماشاگر را وارد فضایی می‌کند که هرچند ظاهراً محدود—یک اتاق کوچک با صندلی و میز—اما به‌واسطه میزانسِن حساب‌شده و حرکت بازیگران، همچون موجودی زنده عمل می‌کند. جزئیاتی که به‌ظاهر بی‌اهمیت‌اند—گل‌ها، دستمال‌ها، چینش میز و جایگاه افراد—در هر لحظه داستانی می‌گویند و جوّی خفه‌کن و پرتنش می‌سازند؛ تجربه‌ای که پس از تماشا احساس خستگی عاطفی عمیق به‌جا می‌گذارد، گویی کسی تمام روح را از تن شما کشیده باشد. بازی‌ها در مرکز این فیلم قرار دارند و شگفت‌انگیزند: جیسون ایزاکس، آن داوود، مارثا پلیمپتون و رید بورنی همگی اجراهایی از جنس بهترین دوران کاری‌شان ارائه می‌دهند. هر یک نقشِ خود را با فروتنی و تعهدی کامل بازی می‌کند و هرکدام دست‌کم یک لحظهٔ درخشان دارند که تماشاگر را به اشک می‌اندازد. انصافاً می‌توان ادعا کرد که این بازیگران شایسته نامزد شدن در جوایز بزرگ هستند. با اینکه فیلم محملی برای نمایش بازیگری است، اما فقط به این محدود نمی‌ماند؛ موضوعات حساس و مهمی را مطرح می‌کند—از خشونت با سلاح گرفته تا تأثیر بازی‌های ویدیویی بر جوانان—و فراتر از آن به احساساتی می‌پردازد که با آن‌ها کنار آمدن دشوار است: بخشش، عشق، توانِ ادامه دادن، سوگ و فقدان، خشم، احساس گناه و افسردگی. کرانز دیالوگ‌هایی نوشته که ناخوشایند و دردآلود‌اند و همین دیالوگ‌ها با بازی‌های پُرشور، بار عاطفیِ فیلم را می‌سازند. فیلم در زیرزمین یک کلیسا می‌گذرد و این مکانِ بسته و بی‌رنگ به لحن سرد و دلگیر اثر می‌افزاید. کارگردان با استفاده از نماهای کلوزآپِ طاقت‌فرسا و صبرِ دوربین، ناآرامی و تشنجِ جلسه را تشدید می‌کند. گاه فیلم حالتی نمایشی و کمی مصنوعی به خود می‌گیرد، اما خامی عاطفی‌اش به‌خوبی شیوه‌های مختلف پردازشِ سوگ را به تصویر می‌کشد. در پایان، تصویربرداری‌هایی با نمادهای دینی وجود دارد که تا حدی دست‌ِکم‌نگار و غیرضروری به‌نظر می‌رسند؛ حتی اگر قصد کنایه‌زدن به تناقضِ باورِ مسیحی با عملِ واقعی در باب بخشش بوده باشد، این بخش حسِ شعارزدگی دارد و از قوت اثر می‌کاهد، اما آن را خراب نمی‌کند. «ماس» بی‌تردید یکی از دشوارترین تجربه‌های احساسی است که می‌توان با آن روبه‌رو شد. فیلمی کم‌حرف و مقتدر که با اتکا بر چهار بازیگر درخشان و میزانسِن ظریف، باری طاقت‌فرسا را روایت می‌کند و تماشاگر را عمیقاً تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛ تأثیری که ممکن است حتی منفی باشد و بیننده را تا مدت‌ها از تماشای دوباره بازدارد. با این حال این فیلم اثری ضروری و ویران‌کننده است که دیدنش را به دیگران توصیه می‌کنم و احتمالاً تا مدت‌ها در ذهن می‌ماند. کلمه‌ای که در دفترچه مری کارن رِید پیش از مرگش در تیراندازی ویرجینیا تک آمده بود، پایانی مناسب است: «وقتی زخمی عمیق بر ما وارد شده، تا زمانی که نبخشیم هرگز بازیابی نمی‌شویم. بخشش گذشته را تغییر نمی‌دهد، اما آینده را گسترده‌تر می‌کند.» امتیاز: A (۸/۱۰)