فیلم Monty Python and the Holy Grail 1975

یکی از اوج‌های طنز بریتانیایی این نخستین برخورد من با مونتی پایتون بود؛ پیش از این نامشان را شنیده بودم و از تماشای فیلم لذت بردم. بی‌اغراق این فیلم یکی از نقاط اوج طنز بریتانیایی است. قصه‌اش ساده و قابل‌فهم است و براساس پارودی‌برداری از افسانه‌های آرتوری و جست‌وجوی جام مقدس شکل گرفته، اما داستان در واقع بهانه‌ای است برای پشت‌سرهم آمدن شوخی‌هایی که هر کدام...

یکی از اوج‌های طنز بریتانیایی این نخستین برخورد من با مونتی پایتون بود؛ پیش از این نامشان را شنیده بودم و از تماشای فیلم لذت بردم. بی‌اغراق این فیلم یکی از نقاط اوج طنز بریتانیایی است. قصه‌اش ساده و قابل‌فهم است و براساس پارودی‌برداری از افسانه‌های آرتوری و جست‌وجوی جام مقدس شکل گرفته، اما داستان در واقع بهانه‌ای است برای پشت‌سرهم آمدن شوخی‌هایی که هر کدام از دیگری بهترند. من گروه کمدینی را خیلی خوب نمی‌شناسم، ولی بازیگران برجستهٔ کمدی بریتانیایی بسیاری در این‌جا حضور دارند: جان کلیز، تری جونز، گراهام چپمن، تری گیلیام، مایکل پالین و اریک آیدل. هر کدام به‌تنهایی عالی‌اند و در کنار هم بی‌قیمت‌اند. فیلم لحظات متعددی دارد که ارزش یادآوری دارند؛ از محاکمهٔ ساحره گرفته تا مبارزه با شوالیهٔ سیاه و شوالیه‌هایی که «نی» می‌گویند. فیلم چندان طولانی نیست، اما ارزش دیدن همهٔ موقعیت‌های کمدی را دارد. دیالوگ‌ها پر از موقعیت‌های خنده‌دار‌اند. پایان فیلم کمی ضعیف‌تر از انتظار است، اما این از ارزش فیلم نمی‌کاهد. از نظر فنی فیلم برجسته‌ای نیست؛ هدفی برای دقت تاریخی یا بازسازی دقیق قرون وسطی وجود ندارد و فیلم هم چنین ادعایی ندارد. لباس‌ها و وسایل صحنه کاملاً نمایشی و مصنوعی‌اند، اما کارکردی‌اند و دکورها در قلعه‌ها و برخی لوکیشن‌های مناسب انتخاب شده‌اند. جلوه‌های ویژه و بصری‌ای هست ولی برجسته نیستند. با همهٔ این‌ها، این یک کمدی است که علیرغم گذشت دهه‌ها همچنان تازه و بامزه باقی مانده است. واقعاً ممکن است از این فیلم از خنده بمیری اولین بار که این فیلم را دیدم یادم می‌آید وقتی تلویزیون با آنتن و شبکهٔ آموزشی UHF که همه‌اش نویز داشت پخش می‌کرد ـ حتی آن‌وقت هم حس کردم از خنده خواهم مرد. داستان پادشاه آرتور همیشه برای چنین هجوهایی مستعد بود. تقریباً همهٔ بخش‌ها به‌یادماندنی‌اند؛ اگر یکی را نام ببرم وسوسه می‌شوم صدها صحنه و هزاران دیالوگ دیگر را هم ذکر کنم. این فیلم خیلی اسلپ‌استیک است. هرگز فکر نمی‌کردم از خشونت هم بخندم، اما وقتی آشکارا به‌قدری اغراق‌آمیز است که نمی‌توان آن را جدی گرفت—مثلاً مردی به‌طور کامل دستان و پاهایش قطع می‌شوند و هنوز خیال می‌کند شکست‌ناپذیر است—و اجرای آن هم بی‌نقص است، نمی‌توانم از خنده دست بکشم. ممکن است بعضی‌ها این فیلم را دوست نداشته باشند، اما آن افراد کسانی‌اند که از ظرافت این طنز سر درنمی‌آورند. دیداری کوتاه اما نه چندان راضی‌کننده در سرزمین سورئال پایتون خوشبختانه برای من این سفر به سرزمین سورئال مونتی پایتون نسبتاً کوتاه بود. هرچند فیلم لحظات خوبی دارد، اما نمایش‌های آرتوری آنان اصلاً مرا تحت‌تأثیر قرار نداد. فیلم با گراهام چپمن در نقش پادشاه آرتور آغاز می‌شود که در سراسر انگلستان راه می‌افتد تا افراد شایسته‌ای برای نشستن پشت میز گردش جذب کند. پس از تکمیل تیم، علامتی از خدا دریافت می‌کند که باید مقدس‌ترین مأموریت را آغاز کنند—یافتن جام مسیح. حالا نوبت سه نفر دیگر—کلیز، آیدل و گیلیام—است که زره بپوشند و در قلمرویی پر از کنایه و طعنه به جست‌وجوی جام بروند. در مسیر با شوالیهٔ سیاه، قصر پر از دوشیزگان سرکوب‌شدهٔ جنسی، گروهی راهب و تقریباً هر چیزی که از جامعهٔ قرون وسطی انتظار دارید مواجه می‌شوند، تا اینکه با پایان‌بندی آزاردهنده‌ای با شوالیه‌های «نی» روبه‌رو می‌شویم—آن‌ها فقط یک باغ کوچک می‌خواهند یا دو تا... با وجود اینکه بیش از پنجاه سال از ساخت فیلم گذشته و انصاف نیست با دید ۲۰۲۴ به آن نگاه کنیم، این نخستین بار بود که فیلم را می‌دیدم و واقعاً از خودم پرسیدم—چرا پلیس زودتر وارد ماجرا نشد؟ مسئله این نیست که شوخی‌ها کار نمی‌کنند—البته همه‌شان نه—بلکه این است که بعضی punchlineها بیش از حد فرسایش یافته‌اند. انگار کسی یک نمایش طنز نیم‌ساعته را برداشته و برای یک ساعت اضافی کش داده است. کمتر می‌توانست قطعاً بهتر باشد. چند بازیگر مهمان جالب هم هست—کارول کلیولند در نقش «زوت» و کانی بوت در نقش ساحره برجسته‌اند—اما در غیر این صورت حس می‌کردم قربانی هیاهوی تاریخ‌گذشته‌ای شده‌ام. از فیلم متنفر نبودم، اما واقعاً—دلیل این همه جنجال چه بود؟ بررسی: مونتی پایتون و جام مقدس (۱۹۷۵) — شاهکار مطلق و ۱۰/۱۰ صیف «مونتی پایتون و جام مقدس» به‌عنوان صرفاً یک «کمدی» کم‌لطفی است؛ این فیلم صرفاً یک اثر سینمایی نیست؛ بمبی فرهنگی است، ستونی بنیادین در طنز ابسورد و از نظر ساختار و خلاقیت یکی از دقیق‌ترین و خنده‌دارترین فیلم‌هایی است که ساخته شده‌اند. از افتتاحیهٔ کم‌بودجه‌اش تا پایان فرجی، این یک سمفونی کمیک بی‌نقص است که توسط دیوانگانی هدایت می‌شود. داستانِ فیلم، اگر بتوان نام داستان بر آن نهاد، دنبال کارهای پادشاه آرتور (با بازی گراهام چپمن) در جست‌وجوی جام مقدس است. اما روایت صرفاً طنابی است که پایتون‌ها روی آن رژه‌ای آشفته و درخشان از شاهکارهای کمدی خود را آویزان کرده‌اند. این یکی از ریزه‌کاری‌های فیلم است: ساختار اجازه می‌دهد شوخی‌ها، قطعات و انحرافات به‌صورت بی‌وقفه و بدون اینکه کش بیاید عرضه شوند. از قلعه‌ای پر از فرانسوی‌های توهین‌پران تا غاری که با هیولایی کارتونی محافظت می‌شود، از عروسی‌ای که با دهقانان آنارکو-سندیکالیست قطع می‌شود تا پرتگاه خطرناک، ضرب‌آهنگ نفس‌گیر است و درصد موفقیت شوخی‌ها شگفت‌آور است. آنچه «جام مقدس» را به ۱۰ از ۱۰ می‌رساند فقط شوخی‌ها نیست، بلکه درخشش اجرای آن‌ها و تنوعشان است. - منطق ابسورد: فیلم بر پایهٔ منطقی رویایی کار می‌کند که بی‌نقص است. استفاده از نارنگی‌های کوکونات به‌جای اسب به‌خاطر نداشتن بودجه فقط یک چارهٔ ارزان نیست؛ تبدیل به شوخی تکرارشونده‌ای می‌شود که حتی شخصیت‌ها هم آن را زیر سؤال می‌برند. خرگوش قربانیِ کِربانوگ نه‌تنها ترسناک است بلکه با جدیت یک ضدقهرمان فیلم‌های وحشت معرفی می‌شود که شکستش به‌وسیلهٔ نارنجک مقدس ابعادی والا می‌یابد. - دیالوگ‌ها حکم نص را دارند: فیلمنامه زیباست و مملو از خطوطی که وارد فرهنگ عامه شده‌اند. از مانیفست دهقان قانونمند دربارهٔ آنارکو-سندیکالیسم تا طعنهٔ فرانسوی معروف «مادرت یک همستر بود و پدرت بوی تمشک می‌داد!» هر خط همچون طلاست. شوالیه‌هایی که «نی!» می‌گویند و ترس بعدی‌شان از «آن چیز» نمونه‌ای از هنر افزایش تدریجی ابسورد است. - نابغهٔ تصویری و صوتی: جاذبهٔ کم‌بودجه بخشی از جادوست. فیلمبرداری دستی و سبک مستندسازانه در سکانس‌های «بفرارید!»، انیمیشن عمدتاً ابتدایی تری گیلیام و ظهور ناگهانی یک مأمور پلیس همگی انتخاب‌هایی‌اند که محدودیت نیستند بلکه اجزای فعالِ خوراک طنزی‌اند. بازیگرانِ فراوان (که با شش نفر بازی می‌شوند) تمام اعضای گروه پایتون در اوج‌اند و هر یک بدون درز بین نقش‌های متعدد جابجا می‌شود. گراهام چپمن لنگر جدی و منطقی نقش آرتور است که هرج‌ومرج حول او می‌چرخد. جان کلیز با خشونت کنایه‌آمیزش شوالیهٔ سیاه و فرانسوی توهین‌کننده را می‌آفریند. تری جونز معصومیتی چشم‌گشاد، مایکل پالین جذابیتی مکارانه و اریک آیدل میان‌پرده‌های موسیقایی (از جمله «شجاعِ سر رابین») و طعنه‌های چرب‌زبان را فراهم می‌کند. ذوق تصویری تری گیلیام به‌عنوان همراه کارگردان به فیلم بافتی قرون‌وسطایی و کثیف می‌بخشد. حکم نهایی: جام مقدسِ کمدی 10 از 10 — هیچ فریمی هدر نرفته است. «مونتی پایتون و جام مقدس» بیش از یک فیلم است؛ آیینی است که شایستهٔ بارها بازدید است؛ هر بار تماشا لایه‌ای جدید از نابغه را در یک جملهٔ عبوری یا یک شوخی پس‌زمینه آشکار می‌کند. هم از نظر فکری تیز و هم کودکانه ابلهانه است، تاریخی به‌ظاهر‌محور اما در طنز خود بی‌زمان است. همچنان معیار سنجش سایر کمدی‌هاست و سال‌ها بعد شکست‌ناپذیر باقی مانده است. فیلم به ما می‌آموزد سرعت پرواز یک پرندهٔ بار نگرفته را، روش درست بازداشتن یک ساحره را و این‌که گاهی وقتی با مشکلات غیرقابل‌حل روبه‌رو می‌شویم عقلانی‌ترین کار تماس گرفتن با نارنجک مقدس است... و سپس ناگهان دستگیر شدن. یک شاهکار واقعی و غیرقابل‌انکار.