فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai 1999

قهرمان فیلم Ghost Dog (۱۹۹۹) ساخته‌ی جیم جارموش، آدم‌کشِ آفریقایی-آمریکایی‌ای است (با بازی فورست ویتاکر) که برای مافیای ایتالیایی در نیوجرسی کار می‌کند و بر اساس هاگا‌کوره، منش سامورایی ژاپن، زندگی می‌کند. پس از ناتمام ماندنِ یک مأموریت — که تقصیر او نبود — واسطه‌اش لویی (جان تورمی) همدل است اما توضیح می‌دهد که بالادستی‌ها حالا خواهان مرگ گوست داگ هستند. فیلمِ جارموش دنبال انتقام...

قهرمان فیلم Ghost Dog (۱۹۹۹) ساخته‌ی جیم جارموش، آدم‌کشِ آفریقایی-آمریکایی‌ای است (با بازی فورست ویتاکر) که برای مافیای ایتالیایی در نیوجرسی کار می‌کند و بر اساس هاگا‌کوره، منش سامورایی ژاپن، زندگی می‌کند. پس از ناتمام ماندنِ یک مأموریت — که تقصیر او نبود — واسطه‌اش لویی (جان تورمی) همدل است اما توضیح می‌دهد که بالادستی‌ها حالا خواهان مرگ گوست داگ هستند. فیلمِ جارموش دنبال انتقام اوست و تقابل دو «قبیله» کهنه‌نشده را در دنیای مدرن به تصویر می‌کشد: کد ساموراییِ گوست داگ مقابل ایده‌های وفاداری مافیای ایتالیایی. جارموش آشکارا از آثار پیشین سینما، کتاب‌ها و موسیقی الهام می‌گیرد؛ هر سینمادوستی بلافاصله فیلم Le Samouraïِ ژان-پیر مل‌ویل (۱۹۶۷) را به‌عنوان نقطه‌ی آغازِ Ghost Dog خواهد شناخت: در آن فیلم هم یک آدم‌کشِ پاریسی طبق کدی سخت زندگی می‌کند. مل‌ویل اما شناخت چندانی از ژاپن نداشت و حتی نقل‌قولِ ساموراییِ آغاز فیلمش را خودش ساخته بود. جارموش ظاهراً تصمیم گرفته تا فیلم آدم‌کشی را «واقعاً» در پیِ کد سامورایی ریشه‌دار کند: فورست ویتاکر در طول فیلم از هاگا‌کوره نقل‌قول می‌کند و ارجاعاتی هم به آکیرا کوروساوا دیده می‌شود. با این حال Ghost Dog بازسازیِ مستقیم نیست و جارموش ایده‌ی پایه را در جهتی کاملاً شخصی ادامه می‌دهد. فیلم نسبت به منبعِ الهامِ جدی‌اش طنز بیشتری دارد. در انتخاب بازیگرانِ مافیا، جارموش چهره‌هایی خشن و متمایز برگزیده — هنری سیلوا به‌عنوان دون و کلیف گورمن و جین روفینی به‌عنوان دست‌راست‌هایش — ولی گاه به آن‌ها دیالوگ‌های بامزه‌ای می‌دهد که ظاهر ترسناکشان را می‌شکند. ایساچ ده‌بانکول نقش دوستِ بهترینِ گوست داگ، یک مهاجر هائیتی‌زبانِ فرانسوی‌زبان، را بازی می‌کند؛ نقشی که بار طنز دارد چون مرد فرانسوی صحبت می‌کند و گوست داگ فرانسوی را نمی‌فهمد، اما به شکلی ساده و مؤثر همیشه همدیگر را درک می‌کنند. تا اواخر دهه‌ی ۱۹۹۰ جارموش عمدتاً به‌عنوان سازنده‌ی فیلم‌های مستقلِ کم‌هزینه‌ای شناخته می‌شد که داستان‌های کم‌تنش درباره‌ی روابط شخصی در زندگی فروتنِ آمریکایی تعریف می‌کردند؛ تصویر او از آمریکا اغلب محله‌های فرسوده و زمین‌های رهاشده بود. با بودجه، بازیگران و جلوه‌های ویژه‌ی بیشتر، Ghost Dog جهش قابل‌توجهی در کار جارموش بود، اما همچنان علاقه‌اش به نمایشِ آمریکای شهریِ پوسیده و زیرزمین‌های کثیف را حفظ می‌کند: بیشتر فیلم در فضایی زشت و شهری در نیوجرسی می‌گذرد. از سوی دیگر، مافیا در این فیلم جذاب‌نمایی نشده؛ نیرویی رو به زوال و عمدتاً مردانی مسن نشان داده می‌شود که دیگر درآمد و نفوذِ سابق را ندارند و حتی مجبور به پرداخت «باج» به تازه‌واردان چینی شده‌اند. در پایان شوکه‌کننده‌ی فیلم، جلوه‌های رمانتیکِ کدِ جنگجویانه‌ی گوست داگ نیز تا حدی زدوده می‌شود. موسیقی فیلم را RZA (عضو گروه وو-تنگ کلن) فراهم کرده که عمدتاً متشکل از بیت‌های بدونِ کلام است و تنها در چند مقطع رپ وجود دارد. برخی نقدها استفاده از هیپ-هاپ را نقطه‌ضعفی می‌دانند و معتقدند جارموش در این ژانر بیرونی می‌ماند و نتوانسته آن را به‌طور ارگانیک در کارش نفوذ دهد؛ همچنین حضور خودِ RZA در فیلم، طبق برخی نظرها، ریتم اوجِ فیلم را مختل می‌کند. در سوی دیگر، عده‌ای موسیقی را مناسب، لذت‌بخش و مکملِ ویژگیِ مدیتاتیوِ زندگیِ گوست داگ می‌دانند و معتقدند که موسیقی به فیلم لبه‌ای معاصر می‌بخشد. بزرگ‌ترین نقطه‌قوتِ فیلم اجرای فورست ویتاکر است؛ او به‌خوبی حسِ یک جنگجوی ذن‌مانند را مجسم می‌کند. کسانی که با آموزش‌های شرقی آشنا هستند، حرکاتِ صرفه‌جویانه و دقتِ ویتاکر را واقعی می‌یابند: او با اقتصادی و دقتِ کسی که کد را درونی کرده، در جهان حرکت می‌کند. زاویه‌ی سامورایی و نقل‌قول‌های درهم‌تنیده از هاگا‌کوره برای کسانی که به بوشیدو علاقه دارند جذاب است؛ فیلم بوشیدو را نه به‌عنوان تزئینِ عجیب، بلکه به‌عنوان فلسفه‌ای زنده از خدمت، وفاداری و پذیرشِ مرگ می‌پذیرد. ایده‌ی گوست داگ که در شب نامرئی می‌گردد و مانند نینجا از میان منظره‌ی شهری می‌گذرد نشان می‌دهد که فیلم می‌فهمد یک جنگجو می‌تواند بی‌آنکه جهان را مختل کند در آن حاضر باشد. صحنه‌ی دوستیِ گوست داگ با فروشنده‌ی بستنی هائیتیایی — وقتی هیچ‌یک زبان دیگری را نمی‌فهمند اما با حرکات و حضور با هم ارتباط برقرار می‌کنند — لحظه‌ای لطیف و مؤثر است که نشان می‌دهد ارتباط فراتر از کلمات شکل می‌گیرد. از سوی دیگر، یکی از نقدهای مکرر به فیلم کاریکاتوری‌بودنِ مافیاست: برخی معتقدند مافیا در فیلم به‌صورت کلیشه‌ای و اغراق‌شده نمایش داده شده و این طنزِ اغراق‌آمیز گاه از جدیت دنیای گوست داگ می‌کاهد. با وجود این کاستی‌ها، بسیاری فیلم را موفق می‌دانند؛ اجرای ویتاکر به‌تنهایی ارزش دیدن اثر را دارد و برای علاقه‌مندان به نحوه‌ی ترجمه‌ی کدهای کهنِ جنگجویی به بسترهای مدرن، Ghost Dog مدیتیشنی نادر درباره‌ی شرافت در دنیایی بی‌شرافت عرضه می‌کند — با صداقت و سبک. یکی از نقددهندگان به فیلم نمره‌ی ۸ از ۱۰ داده است.