فیلم Seven Samurai 1954

فیلم فوق‌العاده‌ای است با طعمی قدرتمند از واقعیت. در صدر فهرست فیلم‌های محبوبم قرار دارد. هر بار که آن را می‌بینم چیز تازه‌ای کشف می‌کنم. راهزنان برنج دهقانان را می‌دزدند؛ دهقانان رونین‌هایی را اجیر می‌کنند تا از روستا دفاع کنند. داستان، ریتم و بازی‌ها عالی‌اند. شاید بهترین اثر آکیرا کوروساوا باشد. شاید کمی بیش از حد ستایش شده باشد، اما تردیدی نیست که فیلم خوب است. باید این...

فیلم فوق‌العاده‌ای است با طعمی قدرتمند از واقعیت. در صدر فهرست فیلم‌های محبوبم قرار دارد. هر بار که آن را می‌بینم چیز تازه‌ای کشف می‌کنم. راهزنان برنج دهقانان را می‌دزدند؛ دهقانان رونین‌هایی را اجیر می‌کنند تا از روستا دفاع کنند. داستان، ریتم و بازی‌ها عالی‌اند. شاید بهترین اثر آکیرا کوروساوا باشد. شاید کمی بیش از حد ستایش شده باشد، اما تردیدی نیست که فیلم خوب است. باید این متن را با نکته‌ای شروع کنم که به نظرم برای درک آنچه می‌خواهم بنویسم مهم است: این اولین فیلم ژاپنی‌ای است که یادم می‌آید دیده‌ام. ممکن است فیلم دیگری قبلاً دیده باشم که فراموش کرده‌ام، اما فکر نمی‌کنم. پس من اهل ژاپن‌شناسی سینمایی نیستم و نمی‌خواهم نظرم به‌عنوان یک نظر قطعی تلقی شود؛ صرفاً از منظر فهم محدود خودم صحبت می‌کنم. شاید درباره بعضی چیزها درست بگویم و درباره بعضی دیگر اشتباه — که این کاملاً طبیعی است. این فیلم را دیدم چون خیلی توصیه شده بود و اعتبار زیادی داشت؛ همه می‌گفتند فیلم بسیار خوبی‌ست، پس خواستم خودم ببینم. همین حالا تمامش کردم و کمی درباره فیلم و کارگردان مشهورش، آکیرا کوروساوا، خواندم. فیلم قطعاً اثری فراتر از متوسط است، اما لزوماً برای همه خوشایند نیست و به نظرم تا حدی بیش‌ازحد ارزش‌گذاری شده است که این موضوع به فیلم آسیب زده. این را می‌گویم چون در مواقعی احساس کردم فیلم نتوانست انتظاراتم را برآورده کند؛ من نسبتاً بی‌طرفم نسبت به این نوع آثار — نه عاشقم و نه متنفر. داستان تقریباً در میانه قرن شانزدهم رخ می‌دهد، زمانی که ژاپن به دست‌جات و اقلیم‌های جدا تقسیم شده بود و جنگ‌های داخلیِ پی‌درپی جریان داشت که سامورایی‌ها در آنها شرکت می‌کردند. در چنین فضایی معمولاً مردم عادی هستند که قربانی می‌شوند و محروم‌ترین‌ها همیشه در معرض ستم قدرتمندان‌اند. این همان چیزی است که در فیلم می‌بینیم: روستایی که بارها توسط گروهی مسلح غارت می‌شود تا این‌که بالاخره تصمیم می‌گیرد گروه کوچکی از سامورایی‌های درب‌گردان را برای دفاع استخدام کند. آنها در رسیدن به این هدف موفق می‌شوند و ما شاهد تلاش‌ها و آموزش‌های نظامی‌ای هستیم که برای دفاع از روستا انجام می‌شود. از جنبه‌های مثبت شروع می‌کنم: به نظر می‌رسد کوروساوا دقت بسیاری در کارش به خرج داده و نسبت به سنت‌ها و تاریخ کشورش عشق و احترام عمیقی دارد. بدون این علاقه و سرمایه‌گذاری هنری و مالی، چنین فیلمی با بار تاریخی و فرهنگی قابل درک نبود. اینکه ذوق او نسبت به واقع‌گرایی تا چه حد بر سینمای اروپا تأثیر گذاشته (یا بالعکس) موضوعی است که احتمالاً دانشجویان سینما درباره‌اش بحث کرده‌اند. چیزی که من به‌روشنی می‌توانم تضمین کنم، التزام به واقع‌گرایی است که در طراحی برجسته صحنه‌ها و لباس‌ها و در فیلم‌برداری نسبتاً ایستا، شیک و دقیق دیده می‌شود. فیلمنامه محکم است و داستانی فوق‌العاده قابل‌باور و شخصیت‌هایی قوی و تأثیرگذار به ما می‌دهد. بازیگران را زیاد نمی‌شناسم، اما فکر می‌کنم توشیرو میفونه لایق تحسین است؛ بازی او توجه‌برانگیز است و کاریزمای طبیعی او خیلی راحت خود را نشان می‌دهد. از سوی دیگر نکات منفی هم هست: از جمله طول فیلم — بیش از سه ساعت نیم. متأسفانه احساس کردم فیلمنامه آن‌قدر کشش ندارد و کوروساوا در تنظیم ریتم ضعیف عمل کرده است. با یک تدوین محدودتر می‌شد فیلم را بدون از دست دادن محتوای مهم به حدود دو ساعت کاهش داد و آن را کمتر سنگین و خسته‌کننده ساخت. لازم نیست هر بحث روستایی یا هر تمرین نظامی را نمایش دهیم. طنزهای گنجانده‌شده را هم نپسندیدم؛ آن شوخی‌ها اصلاً خنده‌دار نبودند. قابل‌پیش‌بینی‌بودن بیش‌ازحد داستان نیز یک نقطه‌ضعف است. همچنین تقریباً غیبت موسیقی متن را دوست نداشتم؛ این سبک را در فیلم‌های دیگری هم دیده‌ام و هرگز طرفدار پر و پا قرص آن نبوده‌ام. لازم است بگویم من کمی دچار حواس‌پرتی‌ام و هرگز فکر نمی‌کردم از زیرنویس خوشم بیاید، اما این فیلم با طولش طوری پیش می‌رود که هر ثانیه‌اش جذاب است و نمی‌توان از آن دل کند. جلب توجه من کارِ دشواری‌ست. اگر نشنیده‌اید، «هفت ساموراییِ عظیم» به ترتیب یک به یک به خدمت گرفته می‌شوند تا به روستایی که توسط چهل راهزن تهدید می‌شود کمک کنند. آنچه غالباً نادیده گرفته می‌شود این است که داستان واقعاً داستان «چهار روستایی» است. دو نفر از آن‌ها بزرگان روستا هستند (هرچند به سن «پدربزرگ» مورد مشورت‌شان نمی‌رسند). یکی، مانزو، عنصر محافظه‌کار را نشان می‌دهد که امروز شاید به او «جمهوری‌خواه» گفته شود؛ دیگری موسوکه است که نماینده سیاست‌های لیبرال یا «دموکرات» است. دو نفر دیگر یوهه، مردی پر از ترس که فکر می‌کند سیاست‌های مانزو او را محافظت می‌کند، و ریکی‌کی، شجاع‌ترین روستایی که بیشتر با مو‌سوکه همراهی دارد. در واقع ریکی‌کی ممکن است با پیشروی داستان به‌عنوان «هشتمین سامورایی» شناخته شود. زیرپلات‌های بسیار خوبی وجود دارد و حتی وقتی اکشن نیست هم هیجان فراوان است؛ هیچ لحظه خسته‌کننده‌ای وجود ندارد. سامورایی‌ها نیز بالا و پایین‌های خود را دارند. توشیرو میفونه رهبر گروه نیست، اما روح آنهاست؛ او خیلی شبیه ریکی‌کی است. طنز در سراسر فیلم با زمانی‌بندی دقیق وجود دارد و تراژدی زیادی هم هست. به نظرم این شاهکار کوروساواست و او یکی از محترم‌ترین کارگردانان تاریخ سینماست. شاید بزرگ‌ترین فیلم تاریخ باشد. این فیلم دستاوردی حماسی در روایت بلندمدت، اجراهای شگفت‌انگیز، کار دوربین فوق‌العاده و صحنه‌آرایی‌های بی‌نظیر است. همان‌طور که معمولِ کوروساواست، این فیلم به موضوع طمع می‌پردازد و حاضر است به‌طرز انتقادی به طبقات صاحب‌منصب بنگرد، در این مورد به سامورایی‌های «معتبر». شخصیت‌ها عمدتاً دوست‌داشتنی‌اند و بازی توشیرو میفونه مطلقاً استادانه است؛ شخصیت او ترکیبی درخشان از کمدی و تراژدی است. اکشن فیلم بسیار خام و همراهِ گل و باران و آشوب است که من از آن لذت می‌برم. ریتم در میانه کمی کند می‌شود اما این نکته واقعاً از شگفتی و عظمت کلی اثر نمی‌کاهد.