فیلم The Social Network 2010

جسی آیزنبرگ انگار برای این نقش ساخته شده است. داستانِ فیلم خوب بافته شده و تا پایان گرم می‌ماند؛ تا آخر خسته‌کننده نمی‌شود. این یک فیلم قابل‌قبول و درخور است. فیلم دربارهٔ پشت‌صحنهٔ خلقِ فیسبوک است. از زمان انتشار آن ده سال گذشته و خودِ مارک زاکربرگ گفته بخش عمده‌ای از فیلم مبتنی بر قضایا و گفتگوهای تخیلی است. واقعیت این است که این فیلم هرگز به‌عنوان...

جسی آیزنبرگ انگار برای این نقش ساخته شده است. داستانِ فیلم خوب بافته شده و تا پایان گرم می‌ماند؛ تا آخر خسته‌کننده نمی‌شود. این یک فیلم قابل‌قبول و درخور است. فیلم دربارهٔ پشت‌صحنهٔ خلقِ فیسبوک است. از زمان انتشار آن ده سال گذشته و خودِ مارک زاکربرگ گفته بخش عمده‌ای از فیلم مبتنی بر قضایا و گفتگوهای تخیلی است. واقعیت این است که این فیلم هرگز به‌عنوان یک «داستان واقعی دقیق» تبلیغ نشد، بلکه اقتباسی از کتاب بن مزریک The Accidental Billionaires است؛ بنابراین باید آن را مثل هر فیلمِ دیگری دید، نه گزارش تفصیلی از اتفاقات دقیقِ زندگی واقعی. با این مقدمه، یکی از بهترین فیلمنامه‌های اقتباسی تاریخ ساخته شده است. آرون سورکین، که سال‌ها بعد هم با The Trial of the Chicago 7 تحسین شد، در The Social Network بار دیگر نشان می‌دهد که در نگارش دیالوگ‌های تند و دقیق استاد است. اگر به نقدهای قبلی نگاه کنید، می‌گویم فینچر توجه افراطی به جزییات و وفاداری‌اش به روایت را دارد؛ وقتی دو نفر با چنین کمال‌گرایی کنار هم قرار می‌گیرند، فیلمی متولد می‌شود که شایستهٔ جوایز و رقابت بر سر عنوان «بهترینِ سال» است. از نظر بصری و فنی هم همه چیز به روایت کمک می‌کند. جف کروننوئث تصویربرداریِ ساده اما قدرتمندی ارائه می‌کند که به همان حس و ظاهر واقع‌گرایانهٔ فینچر می‌انجامد. موسیقی متنِ ترنت رزنور و اتیکوس راس پر از جلوه‌هایی است که یادآور صداهای کامپیوتری‌اند و علاوه بر جذابیتِ شنیداری، انرژی صحنه‌های پرتپش را افزایش می‌دهند. تدوینِ انگس وال و کرک بکستر بی‌نقص است و ساختار غیرخطی فیلمنامهٔ سورکین را بهتر از هر نکتهٔ فنی دیگری برجسته می‌کند. ساختار روایت غیرخطی، خلق فیسبوک (ایده‌ها، برنامه‌نویسی، برنامه‌ریزی) را با مشکلات حقوقی آیندهٔ زاکربرگ در هم می‌آمیزد و این امکان را فراهم می‌کند که در همان چند ساعت اول، تماشاگر همیشه درگیر و سرگرم بماند؛ ریتم هیچ‌گاه کند نمی‌شود و سکانس بی‌اتفاقی وجود ندارد. شخصیت اصلی متهم به دزدیدن ایده از دوقلوهای وینکل‌واس (هر دو با بازی آرمِی همر) است، درگیر اختلاف با بهترین دوستش، ادواردو ساورین (اندرو گارفیلد)، بر سر درآمدزایی سایت می‌شود و شان پارکر (جاستین تیمبرلیک) جرقهٔ بسیاری از آشفتگی‌هایی است که به زندگی زاکربرگ آسیب می‌زند. بزرگ‌ترین دستاورد سورکین و فینچر این است که تماشاگر را نسبت به شخصیتی کاملاً خلاف‌قهرمان، که به‌راحتی قابل‌نفرت هم هست، علاقه‌مند و درگیر می‌کنند. آیزنبرگ در این نقش درخشیده؛ سبکِ منحصر‌به‌فردِ حرف‌زدن و رفتارهای متمایزش برای این شخصیت کاملاً مناسب است و تبدیل به یکی از شخصیت‌هایی می‌شود که «دوست داری ازشان متنفر باشی». گارفیلد و تیمبرلیک هم نقش‌هایشان را قوی و بدون زحمت اجرا می‌کنند. مانند Zodiac، فیلم هم تا حد زیادی بر دیالوگ‌ها تکیه کرده، اما اینجا به‌خاطر موضوع و سبکِ کاری‌ام برایم بازخوردِ شخصی بیشتری داشت. نکتهٔ منفیِ کوچک مربوط به خانوادهٔ وینکل‌واس است؛ آرمِی همر در نقش دو برادر خوب عمل می‌کند و مکس مینگلا هم در نقش دیویا نِرِندرا مناسب است، اما خطِ فرعی آنان گاهی از محور اصلی داستان دور می‌زند و برای لحظاتی توجه‌ام را کم می‌کند. حتی مسابقهٔ قایقرانی که گاهی بی‌ربط به‌نظر می‌رسد، اگرچه تصویربرداریِ بسیار زیبا و موسیقی متنِ تحسین‌برانگیزی دارد. در مجموع، The Social Network اثری استادانه است، ساختهٔ دستِ دو فیلم‌ساز برجسته. فینچر و سورکین با کمال‌گرایی و وسواسِ مشترک خود روایتی فوق‌العاده جذاب پدید آورده‌اند. ساختار غیرخطی اما بسیار مؤثر، همراه با داستان و شخصیت‌هایی به‌خوبی پرداخته‌شده، باعث می‌شود تماشاگر حتی نسبت به شخصیتی منزجرکننده هم احساس دلبستگی کند. آیزنبرگ با اجرای شاخصی درخشان ظاهر می‌شود و گارفیلد و تیمبرلیک نیز با دیالوگ‌های سریع و برداشت‌های بلند، به‌خوبی از پسِ نقشِ خود برمی‌آیند. از نظر فنی، تصویربرداری واقع‌گرایانه، موسیقی اعتیادآور و تدوین بی‌نقص که انتقال بین زمان‌ها را روان می‌سازد، همه در خدمتِ اثرند. با وجود یک دورخیز فرعی گاه‌به‌گاه، این فیلم افزودنی درخشان به کارنامهٔ فینچر است. لازم است به اهمیت تاریخیِ موضوع هم اشاره کنم: فیسبوک پس از آغازش در 2004 نحوهٔ ارتباط جامعه و بحث دربارهٔ شبکه‌های اجتماعی را تغییر داد و خودش محورِ بسیاری از مناقشات شد؛ نظریه‌های توطئه، تبلیغات سیاسی و نظارتِ گسترده از پیامدهای آن بوده‌اند—مسیرِ دوری از سایتِ ساده‌ای که روزی از ایده‌ای ابتدایی شکل گرفت. فیلم تماشاگر را به آن شبِ سرنوشت‌ساز در هاروارد می‌برد، وقتی نسخه‌ای ابتدایی از فیسبوک در خوابگاهِ مارک زاکربرگ و ادواردو ساورین به‌وجود آمد. ترکیبِ کارگردانیِ دقیقِ فینچر و دیالوگ‌نویسی تندِ سورکین ترکیبی رویایی ساخته است؛ دیالوگ‌های سریع سورکین به زاکربرگ تصویری متکبر و آزاردهنده می‌دهد که تماشاگر به‌راحتی علیه‌اش موضع می‌گیرد، گویی خلق سایتی که زنان را موضوعی می‌کند چون دوست‌دخترش او را ترک کرده کافی نیست تا از او خوشش بیایند. سوال این است که آیا مارک زاکربرگ از این تصویر نمایشیِ جسی آیزنبرگ خوشش می‌آمد؟ شخصیتِ فیلم مردی خودبرتربین و حاضر است تقریباً همه را فدا کند تا ایدهٔ شبکهٔ آنلاینِ متصل را که به‌صورتِ زمان‌واقعی امکان گفت‌وگو می‌دهد، عملی کند. این ایده از دوقلوهای وینکل‌واس می‌آید و با هزار دلارِ اولیهٔ ادواردو ساورین مسیرِ توسعهٔ «فیسبوک» آغاز می‌شود. ورودِ شان پارکر روابط را پیچیده می‌کند و با پیشروی داستان، شخصیت‌ها با حساسیت و شدت توسعه می‌یابند؛ جاه‌طلبی بر روابط چیره می‌شود و زاکربرگ بیش‌تر منزوی می‌گردد. آیزنبرگ در بازنماییِ مردی باهوش، کنایه‌آمیز و متمرکز بسیار مؤثر است—چنان‌که گاهی تماشاگر تمایل دارد او را نکوهش کند—و گارفیلد هم به‌خوبی نقشِ شخصیتِ تقریباً مقابل او را بازی می‌کند که در انتها درمی‌یابد دارد بازی می‌شود و به روندِ حقوقی منتهی می‌شود که محورِ این بیوپیک است. با وجود تعدادِ زیاد توافق‌های سکوت و ابهاماتِ واقعی، سورکین در بهترین فرمِ نگارش و فینچر در اوجِ کارگردانی‌ ظاهر شده‌اند و تصویری از صنعتی در آغاز راه را نشان می‌دهند که آمیخته به خودخواهی و نوآوری است.