فیلم Room 237 2012

یک مستند جذاب. حتی اگر «درخشش» را بارها و بارها دیده و دوست داشته‌اید، این مستند باز هم نکاتی را نشان می‌دهد که قبلاً متوجه‌شان نشده‌اید. مهره‌ی اصلی فیلم این است که نظریه‌های متفاوت دربارهٔ «درخشش» بررسی می‌شوند. بیشتر این نظریه‌ها از یک تک‌نما یا جزئیات کوچک الهام گرفته‌اند، اما وقتی صاحبِ نظریه تلاش می‌کند آن را گسترش دهد و ثابت کند، اغلب از هم می‌پاشد....

یک مستند جذاب. حتی اگر «درخشش» را بارها و بارها دیده و دوست داشته‌اید، این مستند باز هم نکاتی را نشان می‌دهد که قبلاً متوجه‌شان نشده‌اید. مهره‌ی اصلی فیلم این است که نظریه‌های متفاوت دربارهٔ «درخشش» بررسی می‌شوند. بیشتر این نظریه‌ها از یک تک‌نما یا جزئیات کوچک الهام گرفته‌اند، اما وقتی صاحبِ نظریه تلاش می‌کند آن را گسترش دهد و ثابت کند، اغلب از هم می‌پاشد. در پایان، بسیاری از نظریه‌پردازان خود را در برداشت از فیلم گم‌شده و انحرافی نشان می‌دهند. استنلی کوبریک همیشه گفته که می‌خواسته فیلم حالتی ناآرام‌کننده در بیننده ایجاد کند؛ این مستند نشان می‌دهد که او در این هدف موفق بوده است. در نهایت «Room 237» نوعی جشن برای نبوغ کارگردانی کوبریک و تحلیلی عاشقانه از یکی از بهترین فیلم‌های اوست. اجزای بصری مستند عمدتاً از برش‌هایی از «درخشش» (و به‌ندرت از فیلم‌های دیگر مرتبط با کوبریک یا جک نیکلسون) تشکیل شده‌اند که آهسته یا تند شده، تکرار، تقسیم‌صفحه، برعکس، روی هم قرار گرفته یا با پیکان‌ها و نشانه‌هایی برجسته شده‌اند تا نکات گفته‌شده در صدای روایی را همراهی کنند. تمامی نظریه‌پردازان فقط از طریق صدا حاضرند. یکی از صاحب‌نظران فیلم، بیل بلک‌مور، با این ادعا آغاز می‌کند که فیلم نمادی از نسل‌کشی آمریکایی‌ها علیه بومیان است؛ بر این اساس اشیاء و تصاویرِ بومی در هتل دلیلی بر این خوانش‌اند. او جزئیاتی همچون بسته‌ای با تصویر رئیس قبیله و موقعیت درهای آسانسور هنگام جاری شدن خون را دلیلی نمادین می‌پندارد. برداشت‌های او اغلب به دلایلی آگاهانه از سوی فیلمساز تعبیر می‌شوند، در حالی که می‌توانند صرفاً عناصر طراحی صحنه یا قاب‌بندی باشند. جفری کاکس که روی آلمان نازی و تمثیل‌های سینمایی هولوکاست کار کرده، از طرف دیگر، صحنه‌های مختلف را به نشانه‌هایی از هولوکاست ربط می‌دهد: از ماشین تحریر آلمانی جک تا تکرار عدد 42 در لباس و قاب‌ها، و استنتاج می‌کند که اینها اشاره‌ای به آلمانِ 1942 و هولوکاست‌اند. چنین استدلال‌هایی گاهی بیشتر به هم‌بافی دلایل شبیه‌اند تا قرائتی مستدل. جولی کرنز و جان فل رایان نظریه‌های مبهم‌تری دارند: کرنز وسواسش را معطوف نقشه‌برداری از طرح هتل کرده است تا خطاهای پیوستگی را نشان دهد و دربارهٔ تقارن‌ها و نمادهایی مثل مینوطر بحث می‌کند. فل رایان هم ایده‌های عجیبی مطرح می‌کند از جمله اینکه فیلم باید هم‌زمان از جلو و عقب دیده شده و دو نسخه روی هم قرار گیرد؛ ایده‌ای که بیش از همه نتیجه‌اش ابهام و شباهت‌های سست بین آثار مختلف کوبریک است. به طرز پارادوکسیکالی، همین فقدان ساختار محکم او را در میان دیگران منطقی‌تر نشان می‌دهد. شاید عجیب‌ترین نظریه را جی ویدنر دارد؛ کسی که دربارهٔ سنت‌های هرمتیک و کیمیاگری صحبت می‌کند. او معتقد است «درخشش» اعترافی است از کوبریک دربارهٔ ساختن صحنهٔ فرود روی ماه برای ناسا. عدد 237 را به شمارهٔ صحنهٔ ضبطِ فرود نسبت می‌دهد و از فواصل و دیالوگ‌ها و نقش‌های فرعی برای پیشبرد این نظریه استفاده می‌کند. چنین برداشت‌هایی بیش از آنکه متکی به شواهد ملموس باشند، بر تفسیر نمادین و حدس و گمان بنا شده‌اند. نکتهٔ مشترک میان این نظریه‌پردازان این است که بسیاری باور دارند کوبریک اشتباه نمی‌کرد و هر نقصِ ظاهری قطعاً عمدی است و پیام پنهانی دارد. این گزاره باعث می‌شود هر خطای پیوستگی یا تصمیمِ فنی به‌عنوان سرنخی رمزآلود خوانده شود، نه یک سهل‌انگاری یا انتخابِ سادهٔ فیلمسازی. آیا فیلم خوب است؟ بله—به شکلی سرگرم‌کننده و گاهی «چی؟!»‌برانگیز. از ابتدا تا انتها پر از فرضیه‌های دور از واقع و قابل بحث است، اما کارگردانِ مستند این را می‌داند و ظاهراً هدفش تمسخر نیست؛ او از شنیدن برداشت‌های افراطی دربارهٔ یک اثر آشنا لذت می‌برد. ما همه به نوعی عشقِ توطئه را در خود داریم؛ بعضی از ما حتی عاشق توطئه‌های دیوانه‌واریم. در مجموع، مستند ارزش دیدن دارد—به‌خصوص اگر از فیلم‌هایی مثل «Trekkies» یا مجموعه‌های توطئه‌محور لذت می‌برید. من به آن 8 از 10 می‌دهم و آن را به دوستداران «درخشش» هم توصیه می‌کنم. برخی ممکن است آن را pretentious بدانند؛ اگر امتیاز من بالاست، بخشیش به خاطر عشق من به فیلم اصلی است.