فیلم Shin Godzilla 2016

شاید با دل‌تنگی آن روزها را به یاد بیاورید؛ وقتی فیلم‌های ژاپنیِ ساده اما جذابِ هیولاها در بعدازظهرهای مبهم شنبه به‌صورت دو‌گانه پخش می‌شدند و ما بی‌نهایت خوش‌شانس محسوب می‌شدیم اگر در یک سانس شاهد مبارزهٔ موثری چون موثرا با گامرا و در سانس بعدی رو دادن رودان با دشمن ترسناک جدیدش بودیم. با این حال، اگرچه هیولاهای عظیم‌الجثهٔ شرق دور با خشم و خرابی...

شاید با دل‌تنگی آن روزها را به یاد بیاورید؛ وقتی فیلم‌های ژاپنیِ ساده اما جذابِ هیولاها در بعدازظهرهای مبهم شنبه به‌صورت دو‌گانه پخش می‌شدند و ما بی‌نهایت خوش‌شانس محسوب می‌شدیم اگر در یک سانس شاهد مبارزهٔ موثری چون موثرا با گامرا و در سانس بعدی رو دادن رودان با دشمن ترسناک جدیدش بودیم. با این حال، اگرچه هیولاهای عظیم‌الجثهٔ شرق دور با خشم و خرابی رنگارنگشان شناخته‌شده‌اند، هیچ‌یک به‌اندازهٔ گودزیلای ستایش‌شده—که «پادشاه ویرانی» لقب گرفته—در زمین آسیب‌پذیرِ ژاپن، چه به‌صورت قهرمانانه و چه فاجعه‌آمیز، اسطوره‌ای و مخرب نبودند. این خزندهٔ عظیم و معروف با زمزمه‌ها و تکان‌های سهمگینش بازمی‌گردد؛ استودیو توهو با باززنده‌سازی این موجود در اثر مشترکِ نویسنده/کارگردان هیده‌آکی آنّو و شینجی هیگوچی، «گودزیلا: تجدید حیات» (یا «شین گودزیلا») او را به صحنه آورده است. جالب اینکه آخرین فیلم گودزیلا از توهو بیش از یک دهه پیش، در ۲۰۰۴، منتشر شده بود. طبیعتاً تماشاگران ژاپنی امسال با اکران این فیلم بار دیگر از ماجراجویی‌های این سوسمار عظیم لذت بردند. خوشبختانه، ساختهٔ آنّو و هیگوچی اکنون در برخی کشورها به‌صورت محدود اکران شده و گودزیلا غبارِ مبارزه‌های گذشته را از تن می‌تکاند و به‌طرزی مدرن به خاطرات سینمایی تماشاگرانِ دورانِ کودکی بازمی‌گردد؛ به‌ویژه آن‌هایی که می‌خواهند یادآور دوران شنبه‌های سینمایی خود باشند، وقتی که این دندان‌تیزِ پرخار از میان خیابان‌های ژاپن عبور می‌کرد تا تفریحی سراسر هیجان فراهم آورد. استقبال از این هیولای آشنا و پرخاشگر بی‌تردید گرم است. برخی نسخه‌های گودزیلا در گذشته آن‌چنان پذیرفته نشده‌اند (آره، رُلند اِمرریچ—به نسخهٔ فاجعه‌بار شما در ۱۹۹۸ اشاره داریم)، اما «گودزیلا: تجدید حیات» معجزه می‌کند: هم به ریشه‌های فروتنانهٔ ۱۹۵۴ پایبند می‌ماند و هم با نغمه‌ای تازه و بازیگوشانه به هرج‌ومرجِ ساختگی‌اش جان می‌بخشد. تجربهٔ دیدن این هیولای باشکوه ویرانگر شگفت‌انگیز و سورئال است؛ چون سازندگان فیلم با خلق تنش و وحشت، حسِ مقابلهٔ یک شکارچی تمام‌عیار را نشان می‌دهند که از میان موانعِ مینیاتوری (انسان‌ها، ساختمان‌ها، پل‌ها، خطوط برق و غیره) می‌گذرد و همه چیز را نابود می‌کند. جزئیات فیزیکیِ هیولای گودزیلا هولناک و شگفت‌انگیز است؛ از دهان دندانه‌دار و خون‌آلود گرفته تا پوست فلس‌مانندِ تهدیدآمیزش همه و همه سایه‌ای شوم دارند. تصور تکان‌های دو تنیِ دمِ گودزیلا که با بی‌رحمی می‌تازد و موجی مخرب برپا می‌کند، به رمزورازِ این نابودگر آسیایی می‌افزاید. برای کسانی که با پیش‌زمینهٔ اسطوره‌شناسی گودزیلا آشنا نیستند: اصل ماجرا ساده است؛ موجودی کلاسیک در ۱۹۵۴ در استودیو توهو پدید آمد، وقتی ایشیرو هوندا فیلمی خلق کرد که به‌سرعت تبدیل به اثری ماندگار در سینمای ژاپن و فراتر از آن شد. حتی اگر بخش‌هایی از سری گودزیلا (به‌جز نسخه‌های آمریکایی مشتق) با نوعی لایۀ «بدقوارهٔ دوست‌داشتنی» همراه بودند—مثلاً جلوه‌های ویژهٔ کم‌هزینه که اغلب به نمایش یک آدم در لباس هیولا می‌انجامید و دکورسازی‌های مدل‌سازی‌شده به‌عنوان پس‌زمینهٔ ویران‌شدهٔ ژاپن—پیام اصلی کاملاً جدی و فلسفی بود: گودزیلا و هم‌عصرانِ رعب‌آورش نمادی از ناامیدی این کشور نسبت به بمباران اتمی گذشته‌اش هستند. در نتیجه، این هیولاها بازتابِ ویرانی‌های ساختهٔ دستِ بشر بودند که منطقه‌ای را آزار داده و تجربهٔ انهدام و تحقیر را برجا گذاشته بود. گودزیلا در دهه‌های پنجاه و شصت برای تماشاگران ژاپنی هیجانات فرار از واقعیت فراهم می‌کرد، اما موجود هشداردهندهٔ هوندا همچنین به‌عنوان شتاب‌دهنده‌ای عجیب برای بازنمایی آشفتگی‌های سیاسی، اجتماعی و فنّی کشور عمل می‌کرد؛ بنابراین گودزیلا نماینده‌ای از فاجعۀ هسته‌ای تاریخی است که فصل زشتی در تاریخ بشر باقی مانده است. گودزیلا در «گودزیلا: تجدید حیات» به‌صورت یک ماشینِ ویرانیِ مرموز معرفی می‌شود؛ مسئله‌ای که مقامات شهری توکیو را غافلگیر می‌کند چون آن‌ها هیچ ایده‌ای ندارند چگونه این مزاحم پرهیاهو و وحشی را مهار کنند، موجودی که مثل چکشی شلخته از میان کارخانهٔ شعله‌ها می‌گذرد. وقتی بازگشتِ این گرسنهٔ عظیم‌الجثه شناسایی می‌شود، مقامات عالی باید تصمیم بگیرند چگونه این پدیدهٔ عظیم را از میان بردارند. آیا باید موجودِ خورنده را با راه‌حل‌هایی مرگبار از ریشه کند، فارغ از پیامدهای فاجعه‌بار برای شهروندان به‌خطر افتاده؟ در حالی‌که دولت ژاپن بر سر نحوهٔ برخورد با حضور پرابهام گودزیلا دودل است و او مرحله‌به‌مرحله همه‌چیز را ویران می‌کند، بدگمانی و بدبینی هر لحظه افزایش می‌یابد. دقیقاً چرا وجود آشفتهٔ گودزیلا سبک زندگی آن‌ها را مختل کرده؟ آیا پذیرش این موجودِ بی‌رحم توطئه‌ای از جانبِ دیگر جهان است برای ریختن آشفتگی و فساد روی خاک مقدسشان؟ آیا قدرت‌های خارجی مثل ایالات متحده، چین یا روسیه می‌توانند همکاری کنند تا این هیولای عظیم را نابود سازند؟ آیا گودزیلا مسائل جهانی را دچار تلاطم خواهد کرد و در این صورت ذهنیت نظامی‌گری در حیاط خلوت ژاپن چگونه عمل خواهد کرد؟ «گودزیلا: تجدید حیات» می‌کوشد بیش از یک فیلم معمولی غول‌پیکر پر از جلوه‌های ویژه و انفجارهای چشم‌گیر باشد. آنّو («اوانگلیون») و هیگوچی («حمله به تایتان») در واقع فیلمی پیچیده و تأمل‌برانگیز ارائه می‌دهند که فراتر از سطحِ بهره‌برداریِ سرگرمی حرکت می‌کند. نوستالژی طعنه‌آمیز حفظ شده و تماشاگران بخش قابل‌توجهی از شیطنت‌های گودزیلا را دریافت می‌کنند. مهم‌تر اینکه آنّو و هیگوچی نوعی داستان سیاسیِ پنهان‌شده را در قالب یک فیلم علمی‌تخیلی/هیولایی ارائه می‌کنند که تلاش می‌کند آشوب‌ها و تضادهای معاصر را بازتاب دهد؛ چه تمرکز بر اعتماد یا بی‌اعتمادی بین‌المللی باشد و چه کاربردِ مفهومیِ «کایجو» (به‌معنای «هیولاهای بزرگ و سهمگین») به‌عنوان نمادی از تروریسم یا پیامدی ناخواندهٔ ملی که از یک فاجعهٔ طبیعیِ عظیم برمی‌خیزد. به‌همین دلیل، «گودزیلا: تجدید حیات» بیش از نابودی‌های کارتونی‌اش تعمق می‌کند. هر برداشتِ احتمالی از «گودزیلا: تجدید حیات» که داشته باشید، نتیجه‌گیری روشن است: استودیو توهو فیلمی پرداخته و پُرنشاط عرضه کرده که پیامی دربارهٔ نیروهای از کنترل خارج‌شده و تصمیمات حیاتی‌ای که بر سر یک کشور دودل نازل می‌شوند، ارائه می‌دهد. به زبان ساده: «گودزیلا: تجدید حیات» با وجود گاهی قرارگرفتن در قالبی کمی سوزن‌نما، خوش‌ساخت است. قطعاً این فیلم به‌اندازهٔ کافی محکم است که میراثِ محبوبِ گودزیلا در ژانر کایجو را حفظ کند. گودزیلا: تجدید حیات (شین گودزیلا) — ۲۰۱۶ استودیو: توهو مدت: حدود ۲ ساعت بازیگران: هیروکی هاسگاوا، ساتومی ایشیهارا، یوتاکا تاکِنوچی، رِن اوسوگی، آکیرا اموتو کارگردانان: هیده‌آکی آنّو و شینجی هیگوچی نویسنده: هیده‌آکی آنّو رده‌بندی سنی (MPAA): بدون رتبه‌بندی (NR) ژانر: علمی‌تخیلی و فانتزی / اکشن و ماجراجویی / درام امتیاز منتقد: ۳ از ۴ ستاره فرانک اوچیِنگ، ۲۰۱۶