فیلم Willy Wonka & the Chocolate Factory 1971

مدتی بود این فیلم را ندیده بودم؛ شاید آخرین بار در دبیرستان بیش از بیست سال پیش دیده بودم. کمدی موزیکال دلپذیری است با اجرای عالی جین وایلدِر و شوخ‌طبعی خشک و کنایه‌آمیز که خیلی دوست داشتم. طراحی تولید بسیار خوب و شماره‌های موزیکال، از جمله ترانه‌های گیرای اومپا لومپاها، فوق‌العاده‌اند. امتیاز: ۴.۲۵ از ۵. بله، قطعاً خیلی بهتر از نسخه جانی دپ است، نه؟ احتمالاً...

مدتی بود این فیلم را ندیده بودم؛ شاید آخرین بار در دبیرستان بیش از بیست سال پیش دیده بودم. کمدی موزیکال دلپذیری است با اجرای عالی جین وایلدِر و شوخ‌طبعی خشک و کنایه‌آمیز که خیلی دوست داشتم. طراحی تولید بسیار خوب و شماره‌های موزیکال، از جمله ترانه‌های گیرای اومپا لومپاها، فوق‌العاده‌اند. امتیاز: ۴.۲۵ از ۵. بله، قطعاً خیلی بهتر از نسخه جانی دپ است، نه؟ احتمالاً به این دلیل که این نسخه سرگرم‌کننده و شاد است، درحالی‌که نسخه دپ فیلمی از تیم برتون بود و نوعی ژست‌نمایی داشت. معلوم است که این نسخه از نظر بصری شاید به آن نسخه نرسد، اما با صداقتی درونی، چند قطعه آهنگ خوب و یک شخصیت محوری همیشه خوش‌تماشا جبران می‌کند. جین وایلدِر نقش را طوری بازی می‌کند که نه ترسناک می‌شود و نه عجیب‌وغریب به‌طرز آزاردهنده — خط باریکی که باید حفظ می‌شد و او به‌خوبی از پسش برآمد. وقتی بچه بودم به این چیزها فکر نمی‌کردم، اما حالا به‌خصوص در مقایسه با برتون، فکر می‌کنم وایلدِر باید اسکار می‌برد؛ اجرایش شایسته جایزه آکادمی بود و آن سال‌ها آکادمی هنوز وزن و اعتبار زیادی داشت. جدا از اجرای درخشان جین، این فیلم صرفاً فیلمی خانوادگی و خوشحال‌کننده است که لیاقت ستایش بیشتر از بازسازی را دارد. خیلی بهتر از فیلم ۲۰۰۵ است، اما به‌نظرم هنوز جذاب‌تر می‌توانست به شکل انیمیشن باشد. وقتی نسخه ۲۰۰۵ با بازی جانی دپ را دیدم راضی نبودم؛ آن فیلم بیشتر مناسب انیمیشن به‌نظر می‌رسید تا فیلمی پر از جلوه‌های بصری معمولی. من با این نسخه آشنایی نداشتم و کتاب اصلی رولد دال را هم نمی‌دانستم؛ وقتی داشتم نقد آن فیلم را می‌نوشتم متوجه شدم و فوراً تصمیم گرفتم فیلم قدیمی‌تر را ببینم. دیروز دیدمش و مقایسه بین این دو ناگزیر بود. باز هم فکر می‌کنم نسخه انیمیشنی جذاب‌تر می‌بود، اما پذیرفته‌ام که این تولید جذابیت بیشتری نسبت به تولید پرهزینه و پر از CGI سال ۲۰۰۵ دارد. همه چیز واقعی‌تر و باورپذیرتر به‌نظر می‌رسد؛ جادو چیزی است که می‌توانیم طبیعی باورش کنیم. می‌توانم بفهمم قصه یک کارخانه شکلات چقدر برای یک کودک جذاب است: من نزدیک یکی زندگی کرده‌ام و حتی بویش در خیابان توصیف‌ناپذیر بود. این فیلم نمایشی از نور، رنگ و شادی ارائه می‌دهد و آن مکان جادویی را طوری تبدیل می‌کند که لحظه‌ای دلت بخواهد آنجا را ببینی. فیلم‌برداری، جلوه‌های بصری و ویژه، و طراحی خوب صحنه‌ها و لباس‌ها برای رسیدن به این هدف حیاتی‌اند و همه باید برایشان تحسین شوند. چیزی در این فیلم هست که کمی روان‌گردان‌نماست، اما آن‌قدر ظریف هست که آزاردهنده نشود. مل استوارت به داستان اصلی وفادار ماند؛ پس قصه همان است: چارلی ساده و واقعاً خوب، کارخانه مرموزی که هیچ‌کس آن را نمی‌شناسد و کسی نمی‌داند بدون کارگرها چگونه کار می‌کند، عجایب وونکا، ترانه‌های ناراحت‌کننده اومپا لومپاها، کودکانی پر از عیب و لجبازی و والدینی بسیار متکبر. بازی‌ها تفاوت را رقم می‌زنند: جین وایلدِر وونکای مهربان‌تر و شیرین‌تری به ما می‌دهد که کمتر روی عجیب‌وغریب بودنش تمرکز دارد و نتیجه نمایشی به‌یادماندنی است که بقیه کارنامه‌اش را هم تحت تأثیر قرار داد. پیتر آستروم نقش چارلی را بسیار قابل‌قبول بازی کرده و جک آلبرتسون در نقش‌اش می‌درخشد. برای من تنها یک مشکل واقعی وجود دارد: من اصلاً از اومپا لومپاها خوشم نمی‌آید. علاوه بر اینکه انگار نوعی کار اجباری یا بردگی‌اند (گفته می‌شود از کشورشان نجات یافته‌اند تا همگی تلف نشوند و از روی قدردانی قبول کرده‌اند برای نجات‌دهنده‌شان کار کنند)، با آوازهایشان آزاردهنده‌اند و ظاهرشان کاملاً عجیب است. «چارلی» در یک اتاق با مادر و چهار پدربزرگ و مادربزرگش زندگی می‌کند؛ همه روی یک تخت و با رژیم غذایی سوپ کلم! سپس همان شکلات‌ساز نامدار اعلام می‌کند فرصت زندگی را فراهم کرده: در تنها پنج عدد از میلیون‌ها شکلاتی که تولید می‌کنند، بلیت طلایی پنهان شده است. بلیت را پیدا کنی، برنده سفر به دور کارخانه‌ای. خانواده‌اش که پول زیادی ندارند، شانسش کم است، به‌ویژه وقتی تلویزیون را می‌بیند و جمعیتی از کودکان لوس و والدینی به‌هم‌ریخته همه بلیت‌ها را می‌گیرند. وقتی پولی در خیابان پیدا می‌کند و یکی از شکلات‌ها را می‌خرد، چقدر احتمال دارد آن بسته برنده باشد؟ این قسمت از داستان که پیچیده نیست، اما او پیشنهادی جالب از رقیب «سلاگ‌ورث» دریافت می‌کند پیش از آنکه او و «پدربزرگ جو» (جک آلبرتسون) در زمان مقرر برسند. سپس مردی با کلاه بزرگ و مخمل بنفش ظاهر می‌شود — همان «وونکا»ی بسیار عجیب (جین وایلدِر) که به زبانی نامأنوس سخن می‌گوید و وعده سفری یک‌بار در عمر را می‌دهد! داستان بعدی تا حدودی شبیه تمثیل است، چون کودکان با آزمون‌های اخلاقی روبه‌رو می‌شوند و به‌خاطر افراط‌های خود گرفتار می‌آیند و گاهی وونکای تهدیدآمیز اطمینان می‌دهد که جزای عادلان داده شود. شاید «وروکا سالت» (جولی داون کول)، که بیش از همه بچه‌سالار است، شایسته‌ترین نامزد برای ریختن توی کمپوست باشد، اما «مایک تیوی» (پاریس تممن) چندان از او عقب نیست. با گردش در کارخانه با مردمان مرموز «اومپا لومپا» آشنا می‌شویم که محل را سر پا نگه می‌دارند و به تولید شکلات بی‌نقص کمک می‌کنند، اما سؤال بزرگ این است که آیا «چارلی» و «جو» خودشان از پس چالش‌های این سفر برمی‌آیند؟ وایلدِر در اوج قرار دارد و آن‌ها را در هزارتوی اخلاقی می‌برد که به‌همان اندازه شیرین است که آب‌نبات‌ها. لزلی بریکاس و آنتونی نیولی برخی از بهترین ترانه‌هایی را نوشته‌اند که بر پرده نقره‌ای نقش بسته‌اند: «Pure Imagination»، «The Candy Man» و آزاردهنده ولی دلربای «I Want It Now» از «وروکا» همگی تکمیل‌کننده قصه‌ای رنگارنگ، آکروباتیک و جادویی درباره اعتماد و شرافت‌اند که نمی‌توان از آن لذت نبرد. شاید روی کینِر باید از همان ابتدا از دنیا می‌رفت؟ این فیلم واقعاً شاهکاری جادویی و الهام‌بخش است. موسیقی‌ها که غالب نیستند، به‌خوبی با داستان هماهنگ‌اند و به جذابیت کلی فیلم می‌افزایند. فیلمنامه و خلاقیت در طراحی تم‌ها استثنایی‌اند و با نوآوری و اصالت خود مخاطب را مجذوب می‌کنند. ترکیب خلاقیت، هیجان، طنز و لحظات دلگرم‌کننده تجربه سینمایی فراموش‌نشدنی‌ای پدید می‌آورد؛ تماشاگر را در دنیای خیالی‌ای غرق می‌کند پر از بازی و امکانات بی‌پایان و در عین حال پیام‌های مهمی درباره خانواده و صداقت منتقل می‌کند. این فیلم را به‌خاطر قصه‌گویی مسحورکننده و تم‌های جذابش قویاً توصیه می‌کنم. در میان اقتباس‌های مختلف، تفسیر جدید وونکا در پیش‌درآمد (prequel) برجسته و مورد علاقه است و از نسخه‌های قبلی فراتر می‌رود. اجرای جانی دپ اما ناامیدکننده و زیان‌آور برای اعتبار مجموعه ارزیابی شده است. در مجموع، این فیلم سفری دلنشین و جادویی است که در سطوح مختلف با تماشاگر ارتباط برقرار می‌کند؛ توانایی‌اش در سرگرم‌کردن، الهام‌بخشی و برانگیختن احساسات آن را به اثری برجسته در هنر سینما تبدیل می‌کند که تأثیری ماندگار بر جای می‌گذارد.