فیلم The Leopard 1963

این بلو-ری را اخیراً به‌عنوان هدیه دریافت کردم؛ چه هدیه دوست‌داشتنی و حساب‌شده‌ای بود. تصویربرداری فیلم بی‌نظیر است و نورپردازی خیره‌کننده. ویسکونتی اثری دوران‌نما خلق می‌کند که در عین وفاداری به بستر تاریخی، از سطحی‌نگری بسیاری از درام‌های تاریخی معمول به دور است. بورت لانکستر با طمأنینه و آداب اشرافی‌اش نقش شاهزاده سیسیلی را به‌خوبی ایفا می‌کند؛ مردی که باید با پیوستن قلمروش به پادشاهی...

این بلو-ری را اخیراً به‌عنوان هدیه دریافت کردم؛ چه هدیه دوست‌داشتنی و حساب‌شده‌ای بود. تصویربرداری فیلم بی‌نظیر است و نورپردازی خیره‌کننده. ویسکونتی اثری دوران‌نما خلق می‌کند که در عین وفاداری به بستر تاریخی، از سطحی‌نگری بسیاری از درام‌های تاریخی معمول به دور است. بورت لانکستر با طمأنینه و آداب اشرافی‌اش نقش شاهزاده سیسیلی را به‌خوبی ایفا می‌کند؛ مردی که باید با پیوستن قلمروش به پادشاهی تازه‌تأسیس ایتالیا کنار بیاید. مصائب عشق و جنگ، تجمل و فقر همه با تیزبینی و ظرافت به تصویر کشیده شده‌اند و واقعاً حس شکنندگی آن دوران را منتقل می‌کنند. آلِن دلون و رینا مورِلی بازی‌های برجسته‌ای دارند، کلودیا کاردیناله درخشان است و نینو روتا با ارکستراسیون‌های باشکوهش بار احساسی فیلم را تقویت می‌کند. دانستن جزئیات تاریخی ضروری نیست؛ همه‌چیز به‌نحو شگفت‌آوری پیش می‌آید. نوای سوگواره‌ای برای اشرافیت شاهکار 1963 لوچینو ویسکونتی، «گاتوپاردو» (پلنگ)، تنها تحول تاریخی یک دوران را روایت نمی‌کند؛ این فیلم نوایی مرثیه‌گون برای یک طبقه است. بر خاک داغ و غبارآلود سیسیل، در حالی که جلوه‌های یک عصر کم‌کم به خاکستر تبدیل می‌شود، ویسکونتی تماشاگر را به محفل غم‌انگیز تاریخ فرا می‌خواند. شاهزاده فابریتزیو سالینا (بورت لانکستر) نماد گذشته‌ای درخشان است: انسانیتی آراسته، خرد و شرافت که میراث‌دار آخرین روزهای یک دودمان به‌شمار می‌آید. اما نظم عالم در حال دگرگونی است؛ پادشاهان، انقلابیون و نوکیسه‌ها صحنه را اشغال می‌کنند و اشرافیتی که سالینا نماینده‌اش است، در شکوهی آشفته فرومی‌پاشد. شاهزاده می‌داند که نمی‌تواند این جریان را متوقف کند؛ زمان را نمی‌توان بازگرداند، ارزش‌ها را نمی‌توان حفظ کرد، فقط می‌توان نظاره‌گر بود. این نگاهِ اندوهناک، پذیرایانه و پرمایه، قلب فیلم را تشکیل می‌دهد. ویسکونتی که خود از ریشه‌های اشرافی برخاسته، نه ستایش می‌کند و نه محکومیت را فریاد می‌زند؛ دوربینش اشرافیت را نه به‌مثابه ایدئولوژی که به‌عنوان روحیه‌ای نشان می‌دهد که در آن زیبایی، انضباط و ظرافت با غرور و درماندگی تلاقی می‌یابند. در صحنه رؤیایی بالِ مجلل، چهره خسته شاهزاده همه‌چیز را خلاصه می‌کند: موسیقی همچنان می‌نوازد، رقص ادامه دارد، اما او دیگر در تاریخ جا مانده است. «گاتوپاردو» آراستن اشرافیت را با سنگینی زوال آن پیوند می‌زند. طنین والسی که در سالن‌ها طنین‌انداز می‌شود، چیزی نیست جز پژواکی از دوران گذشته. با برخاستن نسل‌های نو—مانند تانکرید که آلِن دلون بازی‌اش می‌کند—نسل‌های گذشته ناگزیر به عقب‌نشینیِ باشکوهی می‌شوند. بازنمایی این صحنه‌ها نزد ویسکونتی همان اندازه باوقار است که یک آیین خاکسپاری، گاهی نزدیک به تابلوئی نقاشی‌شده. سرعت فیلم کند است، چون فروپاشی‌ها با شتاب رخ نمی‌دهند. هر نما مدتی می‌ماند تا بافت یک عصر را حس کنی؛ لباس‌ها، نقش‌های چهره و قطرات عرق درهم‌آمیخته با آفتاب سیسیل. این جزئیات «عظمت» فیلم را می‌سازند؛ کندی در اینجا صرفاً انتخابی زیباشناسانه نیست، بلکه شکوهی سوگوارانه است. در پایان، «پلنگ» نه تنها مراسم دفن اشراف ایتالیایی، بلکه ختم دنیای کهن را هم به نمایش می‌گذارد. با پیشرفت زمان‌های نو، نجابت و میانه‌روی جای خود را به جاه‌طلبی، خودخواهی و شکل‌های نوین قدرت می‌دهند. ویسکونتی این دگرگونی اجتناب‌ناپذیر را نه با گریه که با پذیرشی باشکوه روایت می‌کند—گویی پژواک سخن تانکرید: «اگر می‌خواهیم همه‌چیز همان‌طور بماند، باید همه‌چیز تغییر کند.»