فیلم Elmer Gantry 1960

برت لانکستر در این فیلم در بهترین فرم خود ظاهر شده است؛ در نقش فروشنده جاروبرقیِ خوش‌حرف و کاریزماتیکی که به گروه موفق «خواهر شارون» (ژان سیمونز) می‌پیوندد. او با پارسایی و پرهیزگاری موعظه می‌کند، پارسایی‌ای که برای او جذاب است — نه به‌خاطر اینکه آن شور را با او شریک باشد، بلکه چون تأثیرش را بر جمعیتی نسبتاً خضوع‌مند که هزاران‌نفر به جلسات دعا...

برت لانکستر در این فیلم در بهترین فرم خود ظاهر شده است؛ در نقش فروشنده جاروبرقیِ خوش‌حرف و کاریزماتیکی که به گروه موفق «خواهر شارون» (ژان سیمونز) می‌پیوندد. او با پارسایی و پرهیزگاری موعظه می‌کند، پارسایی‌ای که برای او جذاب است — نه به‌خاطر اینکه آن شور را با او شریک باشد، بلکه چون تأثیرش را بر جمعیتی نسبتاً خضوع‌مند که هزاران‌نفر به جلسات دعا می‌آیند و به همان سخاوتمندی برای کار خدا کمک می‌کنند، می‌بیند. در ابتدا خواهر شکاک است، اما جذابیت و پافشاری او را دست‌کم می‌گیرد. او هم در قضاوت خودش دچار خطا می‌شود و خیلی زود این دو تبدیل به تیمی قدرتمند از مبلغان و جمع‌آورندگان کمک می‌شوند. مخالفانی هم دارد — از جمله معشوقه رهاشده‌اش «لولو» (شیرلی جونز) که از موفقیت و خوشبختی تازه او به‌خشم می‌آید و تصمیم می‌گیرد همهٔ آن را به‌هم بزند. سؤال این است: آیا گنتری واقعاً تغییر کرده یا همه‌چیز ظاهری فریبنده است؟ شیمی بازی بین سیمونز و لانکستر کاملاً مشهود و قانع‌کننده است؛ ترکیبی از دین، عاطفه و طنز تلخ که بازی آن‌ها را به بازی گربه‌وماوسی تبدیل می‌کند که می‌دانید بالاخره چطور تمام می‌شود. فیلمنامه چابک و پرجان است و به این دو بازیگر، به‌علاوه آرتور کندی و دین جاگر، فرصت می‌دهد که در این داستان دربارهٔ القا و شست‌وشوی فکری — اما توسط که و به چه‌چیزی — حرف‌های معنی‌داری بزنند. من زمانی که جوان بودم کشیشی در کلیسای اسکاتلند داشتیم که در بیان مواعظش کمی پاک‌دامن‌نما به‌نظر می‌رسید — گمان می‌کنم او ممکن بود این فیلم را دیده باشد! داستانِ مبلغین سیار در آمریکا دههٔ ۱۹۲۰: فروشنده‌ای خوش‌زبانی از میزوری (برت لانکستر) جذب گروه مبلغی جذابی (ژان سیمونز) می‌شود. هنگامی که توانایی‌های خود را در نقش واعظ کاریزماتیک ثابت می‌کند، به نمایش «کلیسای سیار» می‌پیوندد، اما زنی از گذشته‌اش (شیرلی جونز) تهدید می‌کند روابط و اوضاع را دگرگون سازد. آرتور کندی نقش گزارشگری را بازی می‌کند که با قطار همراه گروه سفر می‌کند. فیلم «المر گنتری» (۱۹۶۰) بر پایهٔ کمتر از یک‌چهارم رمان ۱۹۲۷ سینکلر لوئیس ساخته شده است. فیلم تغییرات اساسی در دو شخصیت اصلی ایجاد می‌کند و آن‌ها را با همدلی بیشتری تصویر می‌کند، در نتیجه یک‌بعدی نیستند و جالب‌تر می‌شوند؛ این موضوع فیلم را (دست‌کم بخش‌هایی که بر آن‌ها مبتنی است) بهتر از رمان می‌کند. باید اشاره کنم که شخصیت شارون فالکونرِ ژان سیمونز از آیمی سمپل مک‌فرسون الهام گرفته شده است — شخصیتی مشهور اما بحث‌برانگیز. بدیهی‌ست که فیلم باید جدا از رمان تفسیر شود. پیام آن تا حدی مبهم است و تفسیر را به تماشاگر واگذار می‌کند؛ این نوعی کیفیت هنری است به‌نظر من. هرچند فیلم آشکاراً ضدمسیحی نیست، اما نقدی به نحوهٔ جذبِ بنیادگرایی مذهبی افراد کاریزماتیکِ بی‌صلاحیت یا با اخلاق محل سؤال دارد، که طبیعتاً به مشکلاتی منجر می‌شود که با کمی خرد قابل اجتناب بوده‌اند. شخصیتِ عنوان فیلم مطالعه‌ای جذاب است. در آغاز واضح است که او از دورهمی و پایکوبی در یک بار در کریسمس لذت می‌برد، اما حاضر است همه‌چیز را رها کند تا با اشتیاق به یک کارگر ارتش نجات کمک کند تا کمک‌ها را جمع‌آوری کند. چرا؟ اندکی بعد، او تهی‌دست و بی‌کفش در سفر است، اما جذب عبادت پرشور در یک جلسهٔ کاملاً سیاه‌پوستانه می‌شود، جایی که نمازگزاران با کنجکاوی به او نگاه می‌کنند تا اینکه او با خوشحالی در خواندن «سرزمینی کنعان» شرکت می‌کند تا نشان دهد علیرغم رنگ پوستش، او واقعاً یکی از آن‌هاست: مردی فقیر که در جستجوی خالق و نجات یا رستگاری است. فیلم اساساً دربارهٔ انسان‌هایی در موقعیت‌های تأثیر است که بین شهوت و معنویت در نوسان‌اند — حالتی که بسیاری از بینندگان می‌توانند با آن ارتباط برقرار کنند. همان‌طور که جیم لِفِرتس (کندی) می‌گوید: «ما دوست نداریم خدایان ما انسانی باشند.» با اینکه فیلم نکات جالبی دارد — همچون فضاسازی آمریکا میانهٔ دههٔ ۱۹۲۰ و حضور درخشان شیرلی جونز — اما «موعظه‌کننده» با رابرت داوال تجربه‌ای کمتر تصنعی است که برخی از مسائل مشابه را مؤثرتر مطرح می‌کند. طنزآمیز است که سینکلر لوئیس شخصیتِ الّمر گنتری را دارای ضعف نسبت به مشروبات الکلی ساخته، در حالی که خودِ نویسنده در سال ۱۹۵۱ بر اثر الکلیسم پیشرفته درگذشت. فیلم با مدت زمان ۲ ساعت و ۲۶ دقیقه کمی بیش‌ازحد طولانی است — حدود نیم‌ساعت می‌توانست کوتاه‌تر باشد. بخش‌هایی در استودیوهای کالور سیتی و هالیوود و مزرعهٔ کلمبیا/وارنر برادرز در بوربانک فیلم‌برداری شد و سکانس تابِرنکل در سانتا مونیکا ضبط شد. نمره: B-/B