فیلم On the Beach 1959

مثل تماشای خشک‌شدنِ رنگ. استنلی کرِیمر و جان پکتون این فیلم را از رمان نیویل شوت اقتباس کرده‌اند. در آن گریگوری پک، آوا گاردنر، فرد آستِر، آنتونی پرکینز و دونّا اندرسون بازی می‌کنند؛ موسیقی اثر ارنست گلد و فیلم‌برداری از جوزپه روتونو است. پس از جنگ هسته‌ای جهانی، اهالی استرالیا متوجه می‌شوند ابرهای رادیواکتیو به سمتشان در حرکت است. گروهی از مردم تلاش می‌کنند با این واقعیت...

مثل تماشای خشک‌شدنِ رنگ. استنلی کرِیمر و جان پکتون این فیلم را از رمان نیویل شوت اقتباس کرده‌اند. در آن گریگوری پک، آوا گاردنر، فرد آستِر، آنتونی پرکینز و دونّا اندرسون بازی می‌کنند؛ موسیقی اثر ارنست گلد و فیلم‌برداری از جوزپه روتونو است. پس از جنگ هسته‌ای جهانی، اهالی استرالیا متوجه می‌شوند ابرهای رادیواکتیو به سمتشان در حرکت است. گروهی از مردم تلاش می‌کنند با این واقعیت کنار بیایند. این فیلم از سوی منتقدان مورد احترام قرار گرفت و سازندگانش آن را در زمان خود اثر مهم و قدرتمندی می‌دانستند، اما «On the Beach» هنوز فیلمی نیست که برای همه خوشایند باشد. جذابیت بازیگران وزن خودش را دارد، اما بسیاری از روایت خسته و کهنه به‌نظر می‌رسد و تا حدی کلیشه‌ای و سطحی است. خود شوت هم از آنچه کرِیمر از منبع ادبی‌اش ساخته بود، چندان راضی نبود؛ کارگردان در عنصر خود — ساختن فیلمِ پیام‌دار — عمل کرده است. اگر هدف کرِیمر این بوده که بیننده را نیز به حالتی شبیه به انتظار مرگ ببَرَد، در این هدف موفق بوده است؛ اما به‌کارگیری مکررِ آهنگ «والتسینگ ماتیلدا» در موسیقی فیلم از حد می‌گذرد و به‌تدریج حواس را خسته می‌کند. (۴ از ۱۰) داستانی خوش‌بازیگر با تمِ آشکار ضدجنگ، نوشته‌شده در دوران جنگ سرد، که تصویری جالب از واکنش‌های گوناگون انسان‌ها در مواجهه با نابودی قریب‌الوقوع ارائه می‌دهد: ترس، خشم، و تسلیم‌پذیری. فیلم توانست با نمایش چگونگی برخورد هر شخصیت با وضعیت پیش‌رو، احساساتی نسبت به آنها ایجاد کند. در پایان، غمی غالب می‌شود که بیننده را به تأمل در امکان وقوع چنین رخدادی وامی‌دارد. همین ایجادِ جوی علیه جنگ هسته‌ای، موفقیت فیلم و رمانی است که از آن الهام گرفته شده‌اند. من این فیلم را در دههٔ ۱۹۶۰ دیدم و بسیار لذت بردم و به‌خاطر آن کتاب را هم خواندم. اکنون که دوباره به عنوان یک بزرگ‌سال آن را دیدم، با دیدگاهی متفاوت آن را بهتر فهمیدم و بیشتر لذت بردم. به‌نظرم این فیلم را به‌شدت توصیه می‌کنم، نه تنها به‌خاطر داستان خوب، بلکه برای دیدن اجرای حرفه‌ای بازیگران واقعاً مستعد. پس از نابودی بخش عمده‌ای از جمعیت جهان در نتیجه جنگ هسته‌ای، به‌نظر می‌رسد تنها استرالیا هنوز جمعیتی دارد — و آنها می‌دانند که فقط مسئلهٔ زمان است تا غبار رادیواکتیو به سواحلشان برسد و مرگ فرا برسد. درست پیش از آن موقع، زیردریایی USS Sawfish به فرماندهی «تاورز» (گریگوری پک) که حالا بیوه شده، می‌رسد؛ او با خدمه‌ای شکرگزار اما بی‌انگیزه وارد بندر می‌شود. میزبانان با آغوش باز از آنها استقبال می‌کنند و او به زودی با ملوان محلی «هلمز» (آنتونی پرکینز) دوست می‌شود؛ همسر هلمز، «مِری» (دونا اندرسون)، تازه بچه‌دار شده و او همچنین با شخصیت کمی افسرده‌ای به نام «موآیرا» آشنا می‌شود — او توضیح می‌دهد که نامش m.o.i.r.a است. شاید بازیگران زیادی نتوانند نقشِ مست را بهتر از آوا گاردنر ایفا کنند و پس از یکی از این شب‌نشینی‌ها است که او و کاپیتان شروع به نزدیک‌تر شدن می‌کنند. او همچنین دوست صمیمیِ «اسبنِرن» (فِرد آستِر کمتر به‌کار گرفته شده) است که حرفه‌اش مسابقهٔ اتومبیل‌رانی است و به‌عنوان محرم‌ اسرار برای او کارآیی دارد، در حالی که رابطه‌اش با تاورز عمیق‌تر می‌شود و او و زیردریایی‌اش راهی سان‌فرانسیسکو می‌شوند تا ببینند چه از وطنشان باقی مانده است. غریب اینکه وقتی می‌رسند، خرابی فیزیکی کمی در مناظر شهری دیده می‌شود، اما تنها نشانهٔ باقی‌ماندهٔ انسان‌ها از چند نخ و یک بطری کوکا درمی‌آید! این فیلم چندان علمی-تخیلی نیست؛ بلکه نگاهی تأثیرگذار و دقیق به نحوهٔ برخورد مردم با اندوه، تنهایی و اجتناب‌ناپذیری ناخوشایندی است که نظم، ساختار و شغل‌های ثمربخش پیشینشان را به چالش می‌کشد. نکتهٔ اصلی بر تلاش آرام و مقاومانهٔ شخصیت پک تمرکز دارد که نه‌تنها با وضعیت خود بلکه با وضعیت ملوانانش هم روبه‌روست، در حالی که گاردنر با دیالوگ‌های اندک اما حضور قوی در پرده نقش چشم‌گیری ایفا می‌کند. داستان‌های فرعی اهمیت کمتری دارند، اگرچه موضوع پرکینز/اندرسون موقعیتی به‌خصوص هولناک را مطرح می‌کند—وقتی زمان رسیدن مرگ فرا می‌رسد، با فرد ناتوانِ داخل گهواره باید چه کرد—و در پایان، عبث بودن تمام تلاش‌های نظامی به‌طرزی ساده و انسانی آشکار می‌شود. فیلم گاهی تا مرز ملودرام پیش می‌رود، اما در این مورد همان ملودرام به واقع‌نمایی موقعیتی که در آن برنده‌ای وجود ندارد کمک می‌کند — و برای من، گاردنر در اوج توانایی‌اش است.