فیلم The Old Oak 2023

فیلم در شهری کوچک و رو به زوالِ معدن‌نشینِ شمالِ انگلستان می‌گذرد و داستان تلاش برای ادغام گروهی از پناهندگان سوری را روایت می‌کند؛ مردمی که از وحشت و ویرانی در سرزمین خود گریخته‌اند و به جامعه‌ای می‌آیند که تازه از بسته شدن سیستماتیک معیشت‌هایش جانِ تازه‌ای نگرفته است. محور اصلی روایت پیرامون میکدهٔ فرسوده‌ای به نام «اولد اُک» است که تی‌جی مالک آن است...

فیلم در شهری کوچک و رو به زوالِ معدن‌نشینِ شمالِ انگلستان می‌گذرد و داستان تلاش برای ادغام گروهی از پناهندگان سوری را روایت می‌کند؛ مردمی که از وحشت و ویرانی در سرزمین خود گریخته‌اند و به جامعه‌ای می‌آیند که تازه از بسته شدن سیستماتیک معیشت‌هایش جانِ تازه‌ای نگرفته است. محور اصلی روایت پیرامون میکدهٔ فرسوده‌ای به نام «اولد اُک» است که تی‌جی مالک آن است و نسبتاً ذهنی باز دارد؛ او تقریبا تنها صدایی است که پذیرای این غریبه‌ها می‌شود در جایی که سال‌ها از سرمایه‌گذاری و امید خالی شده است. بسیاری از محلی‌ها از دیدن اینکه این پناهندگان تغذیه و اسکان یافته‌اند، دلگیر و آزرده می‌شوند: خانه‌هایی که سال‌ها پیش خریداری شده‌اند حالا تنها بخشی از ارزش سابق را دارند، خانواده‌ها در تنگنا مانده‌اند و سنت‌ها و فرهنگ‌شان در حال فراموشی است. در میان این تنش‌ها، عکاس کنجکاو و دلسوزی تلاش می‌کند شکاف فرهنگی را پر کند و بالاخره گروهی را گرد هم می‌آورد تا برخی راه‌حل‌های عملی را که در دوران اوج‌گیری و اعتصابات معدنچیان دههٔ ۱۹۸۰ به کار می‌آمدند، باززنده کنند. برخلاف بسیاری از آثار کن لوچ، این فیلم لزوماً بیانیه‌ای آشکاراً سیاسی علیه یک سیاستمدار یا ایدئولوژی خاص نیست؛ بلکه دربارهٔ افول یک سبک زندگی است که در برابر فجایع و ویرانی‌ای قرار می‌گیرد که افرادِ گریخته از جنگ با آن مواجه‌اند. فیلم صحنه‌ای سرشار از شادی نیز دارد که در آن پناهندگان از خبر زنده بودن پدر یا همسر گمشدهٔ‌شان خوشحال می‌شوند—او نه مرده که در زندانی مخوف اسیر بوده است. فقدان آشنایی و درک متقابل می‌تواند مشکلات بی‌خودی پدید آورد؛ این همان نکته‌ای است که فیلم بر آن تأکید دارد: ناشناخته‌ها و پیش‌داوری‌ها اغلب سبب تضاد می‌شوند در حالی که صرف صرفِ وقت برای یافتن زمینهٔ مشترک می‌تواند این مسائل را برطرف کند. صاحبان میکده و برخی ساکنانِ قدیمی‌تر شهر، که خود در شرایط مالی سختی قرار دارند، پناهندگان را رقیب و تهدیدِ سهم خود می‌دانند و این حسِ عقب‌ماندن و ازدحامِ بیرونی باعث رویاریی‌ها می‌شود. با این همه، تلاش‌های شخصیت مرکزی فیلم—یعنی صاحب آخرین مکان عمومی شهر—و دوستی‌ای که با یکی از تازه‌واردان برقرار می‌شود، نشان می‌دهد که همبستگی و پیوند انسانی می‌تواند افرادی را کنار هم بیاورد که شاید در غیر این صورت هیچ‌گاه با هم ارتباط برقرار نمی‌کردند. سبک فیلم‌سازی و موضوعات روایی کاملاً برگرفته از سنتِ کلاسیک لوچ است: احساس بر ساختار و طرح فائق آمده و فیلم روی وجوه احساسی و انسانی متمرکز است. بازی‌ها، که در میان‌شان بازیگرانی غیرحرفه‌ای نیز دیده می‌شوند، اصالت و واقع‌نمایی قابل‌لمسی به داستان می‌بخشند و مانع تبدیل‌شدن نقش‌ها به کاریکاتور می‌شوند. فیلم بی‌پرده نژادپرستی، بیگانه‌هراسی و خشونتِ ناشی از فقر و سیاست‌های معیوب را نشان می‌دهد، اما قضاوت‌مآبانه عمل نمی‌کند؛ به جای آن، ناامیدی، خشم و زخم‌های انسان‌ها را می‌نمایاند و بیننده را به دیدن دشمن واقعی—سیستمی که جوامع را رها می‌کند—ترغیب می‌کند. از ضعف‌های کار می‌توان به برخی عناصر نسبتاً قابل‌پیش‌بینی داستان و پایانی اشاره کرد که تا حدی کوتاه و ناگهانی به‌نظر می‌رسد و چند خط داستانی بی‌پاسخ باقی می‌گذارد. پایانِ فیلم تا حدودی ساده و تا حدی آرمانی جلوه می‌کند، اما در بستر محدود یک فیلم نه چندساعته، شاید پذیرفتنی باشد که راه‌حل‌ها تا حدی فشرده ارائه شوند. در نهایت، فیلم با وجود نمایش خصومت‌ها و تنش‌ها، روحیهٔ انسانی و نوع‌دوستی‌ای را نشان می‌دهد که اندکی امید را ممکن می‌سازد. این اثر برای وداعی هنرمندانه با یک کارگردانِ دغدغه‌مند مناسب است؛ لوچ در طول دوران کار خود بارها از پیامدهای مخرب سیستم‌ها بر زندگی مردم گفت و این بار نیز با تأکید بر توانِ انسان‌ها برای انتخابِ هم‌زیستی و همدلی، گویی آخرین درسِ خود را ارائه می‌دهد. اگر از این فیلم لذت بردید، فیلم رومانیایی R.M.N (۲۰۲۲) نیز موضوعی مشابه را از دیدگاهی دیگر بررسی می‌کند و می‌تواند برایتان جالب باشد.