فیلم Last Days in the Desert 2015

فیلم Last Days in the Desert، به‌گفتهٔ IMDb، «فصلی خیالی از چهل روز روزه و نماز عیسی در بیابان» است. نویسنده و کارگردان، رودریگو گارسیا، یا خیالپرداز بسیار فعالی دارد — یا بسته به نگاه‌تان نه چندان فعال؛ از یک سو عیسی به انگلیسی با لهجهٔ بریتانیایی حرف می‌زند، و از سوی دیگر، مگر همیشه این‌طور نیست؟ ایوان مک‌گرگور در دو نقش ظاهر می‌شود: مرد مقدسی...

فیلم Last Days in the Desert، به‌گفتهٔ IMDb، «فصلی خیالی از چهل روز روزه و نماز عیسی در بیابان» است. نویسنده و کارگردان، رودریگو گارسیا، یا خیالپرداز بسیار فعالی دارد — یا بسته به نگاه‌تان نه چندان فعال؛ از یک سو عیسی به انگلیسی با لهجهٔ بریتانیایی حرف می‌زند، و از سوی دیگر، مگر همیشه این‌طور نیست؟ ایوان مک‌گرگور در دو نقش ظاهر می‌شود: مرد مقدسی به نام یشوآ (در عمل همان عیسی) و «شیطان». این نکته جذاب‌ترین بخشِ فیلمی است که در کل چندان جذاب نیست. چرا شیطان شبیه عیسی می‌شود؟ یا بهتر بگوییم، چرا چنین ظاهری به او داده شده؟ محتمل نیست که شیطان صرفاً برای تمسخرِ عیسی ظاهرش را عین او کرده باشد — هرچند شیطان قطعاً شوخ‌طبعی بهتری دارد، و عیسی بیشتر میل به شوخی‌های مبتذل دارد، اگرچه در آن زمان حتی سرویس بهداشتی اختراع نشده بود — خصوصاً که هیچ‌یک از این دو دربارهٔ شباهت‌شان حرفی نمی‌زنند. علاوه بر این، این شیطان از خدا متنفر است اما از عیسی نه — اینکه چگونه می‌تواند پدر را از پسر تمییز دهد تنها با یک ناهماهنگی شناختی عظیم قابل توجیه است. از سوی دیگر، خودِ عیسی هم چندان با اساطیرِ مربوط به خویش آشنا نیست؛ مثلاً از شیطان می‌پرسد حضور در محضر خدا چه حسی دارد؛ در حالی که می‌توانست این سؤال را از خود بپرسد، چون به‌عنوان لوگوس ازلی و شخص دوم تثلیث، طبق انجیل یوحنا حتی در تجسد انسانی هم از این حقیقت آگاه بوده است. اما چه می‌دانم؟ شاید این مسیحِ خاص اهل تثلیث نباشد — و وقتی شیطان به عیسی می‌گوید «در پایان پیشت خواهم آمد. و اگر نشانی به من بدهی کمکت می‌کنم پایین بیایی و می‌توانی بمانی»، صدایش واقعاً دلسوزانه به‌نظر می‌رسد (شاید هم صرفاً ارجاعی است به فیلم آخرین وسوسهٔ مسیح). در مجموع، فکر می‌کنم نکتهٔ اصلی همان ایدهٔ «یونگی» است که مَتیو موداین در Full Metal Jacket از آن یاد کرد، اما ابعادی خدایی به خود گرفته است؛ یعنی خدا و شیطان چیزی جز دو روی یک سکه نیستند — یا همان روی دو سکه‌اند — یا هرچه که باشد. این ایده چندان بدیع نیست (در واقع خیلی شبیه سریال Lucifer است، هرچند انصافاً این فیلم یک سال زودتر منتشر شده)، اما دست‌کم یک مقصود دارد (حتی اگر هدف تنها فراهم کردن نقشی پُرمایه‌تر برای مک‌گرگور باشد تا نقش کم‌قدریپ پسر خدا)، چیزی که در بقیهٔ فیلم دیده نمی‌شود؛ فیلمی که شبیه مثلی روایی است اما هیچ درس قابل‌تشخیصی ارائه نمی‌دهد.