فیلم Theeb 2014

درباره پسربچه‌ای از خاورمیانه‌ی بکر همین که فیلم را دیدم، مطمئن شدم که قطعاً نامزد اسکار خواهد شد. دیروز (۱۴-۰۱-۲۰۱۶) آکادمی فهرست نامزدها را اعلام کرد و حدسم تأیید شد. بسیاری از فیلم‌سازانی که دور از سرزمین مادری بزرگ شده‌اند و سینما را در غرب آموخته‌اند، برای ساخت فیلم‌هایی درباره فرهنگ و تاریخ بومی به خانه بازمی‌گردند؛ نمونه‌ای از این دست، فیلم اتیوپیایی «Difret» بود که...

درباره پسربچه‌ای از خاورمیانه‌ی بکر همین که فیلم را دیدم، مطمئن شدم که قطعاً نامزد اسکار خواهد شد. دیروز (۱۴-۰۱-۲۰۱۶) آکادمی فهرست نامزدها را اعلام کرد و حدسم تأیید شد. بسیاری از فیلم‌سازانی که دور از سرزمین مادری بزرگ شده‌اند و سینما را در غرب آموخته‌اند، برای ساخت فیلم‌هایی درباره فرهنگ و تاریخ بومی به خانه بازمی‌گردند؛ نمونه‌ای از این دست، فیلم اتیوپیایی «Difret» بود که فرهنگ بی‌رحمانه‌ای را که هنوز در برخی نقاط رایج است به تصویر کشید، و این فیلم هم در همین دسته قرار می‌گیرد. این‌گونه آثار جواهرات پنهانی‌اند، چیزهایی که به‌طور مرتب در سینماهای ژاپن، انگلیس، آلمان یا روسیه نمی‌بینیم، چون تنوع فرهنگ، تاریخ و جغرافیا متفاوت است. فیلم در سال ۱۹۱۶ روایت می‌شود، دقیقاً صد سال پیش. با اینکه داستان در کویر داغ و صحنه‌هایی با درگیری مسلحانه رخ می‌دهد و به‌نوعی حال‌وهوای وسترن دارد، محور داستان پسری به نام ثیب است. وقتی او همراه برادر بزرگ‌ترش می‌شود تا یک افسر بریتانیایی را به مقصدی محرمانه راهنمایی کنند، در میانه راه تنها می‌ماند و باید برای بازگشت امن به قبیله‌اش با مشکلاتی مواجه شود. از ابتدا تمرکز کامل روی ثیب است، اما او در میانه تنش‌های مربوط به جنگ جهانی اول و اختلافات داخلی مرتبط با سفرهای زیارتی گرفتار می‌شود. تصویری روشن و کامل از این مسائل ارائه نمی‌شود، به‌ویژه اگر با تاریخ این منطقه آشنایی نداشته باشید. با این حال مشخص است که افسر بریتانیایی به‌دنبال هنگ خود است. این موضوعات نقش‌هایی فرعی پیدا می‌کنند و داستان اصلی از زبان و دید ثیب، تلاش‌ها و مبارزات او روایت می‌شود. قصه ساده است، اما همه‌چیز با کنش‌ها نقل می‌شود نه با حرف‌ها. «قوی‌تر، ضعیف‌تر را می‌خورد.» خشونت در داستان هست، اما به خشونت شدید و بی‌پرده‌ای که در برخی فیلم‌های بزرگ هالیوود درباره دو جنگ جهانی دیده‌ایم نمی‌رسد. با توجه به بستر زمانی روایت و حرکت‌های انقلابی مرتبط، همه‌چیز منطقی به‌نظر می‌رسد، به‌ویژه وقتی پای یک کودک در میان است. نمی‌دانم داستان بر اساس واقعیت است یا خیر، اما نمایش آن طبیعی بود و این تعهد به اجرا نتیجه خوبی داد. احساس نمی‌کنید که دارید یک فیلم صرفاً خاورمیانه‌ای تماشا می‌کنید؛ بیشتر شبیه فیلمی هالیوودی یا بریتانیایی است که از بازیگران و داستان آن منطقه بهره برده و زبان اصلی را حفظ کرده است. این حس برای دلایل مختلف به من دست داد که یکی از آن‌ها موسیقی پس‌زمینه فوق‌العاده است. چشم‌اندازها هم چیزی کمتر از جلوه‌های CGIِ آخرین فیلم‌های پرخرج مثل «مریخی» ندارند؛ شاید قرمز نباشند، اما کویر واقعی عربی به‌خوبی در خدمت روایت است. فیلم کاملاً به زبان عربی است و خطوط انگشت‌شماری به انگلیسی وجود دارد. موضوع فیلم چیزی درباره دین یا فرهنگ به‌طور مستقیم نیست، بلکه درباره بقا و انتقام است. جالب اینکه این داستان و «لورنس عربستان» در یک سال رخ می‌دهند؛ به‌نظرم بین این دو پیوندی وجود دارد، نه رسمی، اما مانند سایر فیلم‌های مربوط به جنگ‌های جهانی که به‌نوعی با هم مرتبط‌اند. عامل مشترک در اینجا انقلاب عربی است، بنابراین می‌توان گفت این فیلم نمای دیگری از همان ماجراست در مقیاسی کوچکتر. اول فکر می‌کردم ممکن است مثل نامزد اسکار سال گذشته «تیمبوکتو» بیش از حد بزرگ‌نمایی شده باشد، ولی خوشبختانه بسیار بهتر بود. ده تا پانزده دقیقه ابتدایی اوضاع متفاوتی داشت و بعد متوجه شدم که آن تنها مقدمه‌ای برای آنچه پس از آن می‌آید بوده است. نویسندگی بسیار خوب و فیلم‌برداری زیباست؛ به‌هیچ‌وجه فیلم شبیه آثار کارگردان تازه‌کار به‌نظر نمی‌رسد. تلاش گروه بازیگران و عوامل چشمگیر است. به کل تیم تبریک می‌گویم که نامزد اسکار شدند. این فیلم واقعاً خوب است و امیدوارم بعد از خواندن این نقد آن را ببینید. ۸/۱۰