فیلم Do the Right Thing 1989

وقتی کسی اشتباه می‌کند و دیگران واکنش اشتباه نشان می‌دهند در یک روز گرم تابستانی در محله‌ای عمدتاً سیاه‌پوست در بروکلین، یک نفر تصمیمی اشتباه می‌گیرد و زنجیره‌ای از حوادث را به راه می‌اندازد که به هرج‌ومرج منجر می‌شود. در جنبهٔ زنانهٔ اثر، رُزی پرز درخشان ظاهر می‌شود. «Do the Right Thing» فیلمی است که اسپایک لی در ۳۱ سالگی آن را ساخت و نقطهٔ عطف کار...

وقتی کسی اشتباه می‌کند و دیگران واکنش اشتباه نشان می‌دهند در یک روز گرم تابستانی در محله‌ای عمدتاً سیاه‌پوست در بروکلین، یک نفر تصمیمی اشتباه می‌گیرد و زنجیره‌ای از حوادث را به راه می‌اندازد که به هرج‌ومرج منجر می‌شود. در جنبهٔ زنانهٔ اثر، رُزی پرز درخشان ظاهر می‌شود. «Do the Right Thing» فیلمی است که اسپایک لی در ۳۱ سالگی آن را ساخت و نقطهٔ عطف کار او بود. فیلمی شیک و پر انرژی است که جامعه‌ای عمدتاً سیاه‌پوست در نیویورک را با ترکیبی از درام، طنز، سرگرمی، صداقت و تراژدی به تصویر می‌کشد. از یک سو این محله محل نسبتاً خوشایندی برای زندگی به نظر می‌رسد، اگر از شلوغی شهر بزرگ بیزار نباشید. شخصیت‌ها معمولاً تک‌بعدی نیستند؛ هم ویژگی‌های مثبت دارند و هم ضعف‌هایشان. با وجود این، محیط نسبتاً آرامی است و اقوام و نژادهای مختلف معمولاً با هم کنار می‌آیند و فقط درگیری‌های کوچک (و گاهی خنده‌دار) پیش می‌آید. با این حال، این محله مثل انبار باروتی است که با کمترین جرقه‌ای آتش می‌گیرد. بخش پایانی طعم ناخوشایندی برجای می‌گذارد. باورم نمی‌شود لی این‌قدر بی‌پرواتر از حد معمول صادق بوده که نشان دهد چرا اکثر مردم، حتی بسیاری از سیاه‌پوستان، نمی‌خواهند در محله‌های سیاه‌پوست زندگی یا کسب‌وکار کنند. وقتی بحث بر سر درست یا غلط بودن افراد است، بررسی ساده است: اعتراض Buggin Out به چیزی بی‌اهمیت در پیتزافروشی سال توجیه‌پذیر نیست. اگر برایش این‌قدر مسئلهٔ مهمی است، لازم نیست آن‌جا غذا بخورد؛ می‌تواند رستوران خودش را باز کند و هرطور که می‌خواهد تزئین کند. در مقابل، می‌توان استدلال کرد که سال باید واکنشی هوشمندانه‌تر نشان می‌داد تا خشم کنجکاوانهٔ Buggin Out را فرو بخواباند نه اینکه آن را تشدید کند. در همین حین، Radio Raheem با اجازه دادن به تأثیر منفی Buggin Out تصمیمی احمقانه می‌گیرد. چرا نمی‌توانند فقط کار درست را انجام دهند؟ این موضوع خسته‌کننده و آزاردهنده است. این فیلم یک کلاسیک خوش‌ساخت و شایستهٔ جایگاه نمادینش است، اما به‌خاطر پایان خسته‌کننده و خشنش دقیقاً مطابق سلیقهٔ من نیست. هنر می‌تواند امید، اتحاد و التیام را برای جوامع شهری الهام بخشد؛ این اثر مشکلات را نشان می‌دهد و سؤال و بحث ایجاد می‌کند، اما به‌جز پیشنهادی مبهم—«از محله‌های سیاه‌پوست دور شوید»—راه‌حلی ارائه نمی‌دهد. مدت فیلم دو ساعت است و در بدفورد-استیوِسانت، بروکلین فیلم‌برداری شده است. امتیاز: B- هرچند تردیدی در قدرت موضوع فیلم نیست، به‌نظر من نحوه روایت پراکنده و پرخشم است. با افزایش دما، هم به‌صورت لفظی و هم استعاری، جوانان کسلِ بخشی از بروکلین هرچه بیشتر دچار سرخوردگی می‌شوند. نماد این ناخرسندی در تقابل اراده‌ها بین صاحب پیتزافروشی ایتالیایی-آمریکایی «سال» (دنی آیلو) و شمار رو به افزایش مشتریان آفریقایی-آمریکایی‌اش دیده می‌شود. دیوارهای رستوران او پر از چهره‌های مشهور—آل پاچینو، فرانک سیناترا و غیره—از میراث اوست، اما مشتریان جدید احساس می‌کنند نماینده‌ای از آن‌ها در دیوارها نیست. «سال» حاضر نیست تحت فشار قرار بگیرد، و انصافاً اسپایک لی با هوشمندی از این فیوزِ آرام برای نشان دادن مجموعه‌ای از نگرش‌های نژادی در میان جامعه‌ای متنوع بهره می‌برد که تغییر در شرف وقوع است—چه بخواهند چه نخواهند. با ادامه گرما و بی‌پایان ماندن آن، نهایتاً خشم‌ها شعله‌ور می‌شود و پایانی در پی دارد که هرچند مؤثر است، برایم کاملاً نامتجانس جلوه کرد. روایت بیشتر از یک دیدگاه صورت می‌پذیرد، اما به‌صورت طردکننده و متعصبانه نیست. ممکن است همین باعث تشدید ناراحتی من از ماجرا شده باشد، چون به‌نظر می‌رسد یک شهروند شریف و سخت‌کوش آمریکایی به‌خاطر نپذیرفتن سنت‌های دیگران مورد زورگویی، اجبار و در نهایت تعرض قرار می‌گیرد. فیلم به‌طرزی زیرکانه تغییر هویتی را برای این جامعه به صورت «بقا برای قوی‌ترها» به تصویر می‌کشد که برایم نسبتاً تهدیدآمیز بود. مسئله در اصل به خود شخصیت‌ها مربوط نیست، بلکه به سیاست‌های وضعیتی بازمی‌گردد که با ورود مردم، مصالحه و عقلانیت را کنار گذاشته و سمی‌تر شده است. دیالوگ‌ها غالباً شامل فحش و ناسزا بودند که این حس را تقویت می‌کرد که فیلم بیشتر شبیه یک دادوبیداد نه‌چندان پنهان است تا داستانی دربارهٔ احترام یا ارائهٔ الگویی قابل‌اتکا برای تحول اجتماعی و برابری. شاید لی اکنون آن را به‌گونه‌ای دیگر می‌ساخت؛ فعلاً اثر خام است—اما نه از نوع خوب.