فیلم هندی Guzaarish 2010

سایر فیلم‌ها با جدیت و مراقبت به اخلاقیات مرگِ آسان پرداخته‌اند؛ «Mar Adentro» و «The Room Next Door» به ذهن می‌آیند، هر دو متفکرانه و انسانی. اما هیچ‌کدام این موضوع را با بلاغت و شادمانی غافلگیرکننده‌ای که در «Guzaarish» ساختهٔ سانجای لیلا بهنسالی می‌بینیم، ارائه نکرده‌اند. این فیلم درباره انتخاب مرگ است، بله، اما در اصل فیلمی است درباره انتخاب اینکه چگونه زندگی کنی. بهنسالی...

سایر فیلم‌ها با جدیت و مراقبت به اخلاقیات مرگِ آسان پرداخته‌اند؛ «Mar Adentro» و «The Room Next Door» به ذهن می‌آیند، هر دو متفکرانه و انسانی. اما هیچ‌کدام این موضوع را با بلاغت و شادمانی غافلگیرکننده‌ای که در «Guzaarish» ساختهٔ سانجای لیلا بهنسالی می‌بینیم، ارائه نکرده‌اند. این فیلم درباره انتخاب مرگ است، بله، اما در اصل فیلمی است درباره انتخاب اینکه چگونه زندگی کنی. بهنسالی بحث حقِ مرگ را به بومی سرشار از جادو، دوستی، خانواده و بالاتر از همه عشق می‌آمیزد. حاصل، سفری باشکوه، تأثیرگذار و هرگز کسل‌کننده است. ایتن ماسکارنهِش (هریتیک روشن) زمانی شعبده‌بازی نام‌آور بود. چهارده سال پیش، تصادفی در جریان اجرا او را به فلج چهاراندام تبدیل کرد. حالا او مجری رادیوست؛ صدایش هنوز جادویی است، هرچند تنِ او این‌گونه نیست. او برنامهٔ «رادیو زِندگی» را اجرا می‌کند و به مردم گوا در هند مشورت، موسیقی و خنده می‌رساند. اما اعضای بدنش در حال از کار افتادن‌اند و ایتن می‌داند چه در پیش است: بستری شدن دائمی، تنفسِ مصنوعی توسط دستگاه‌ها، و پاک شدن آهستهٔ هر خودمختاری‌ای که برایش مانده. بنابراین او از دادگاه درخواستِ حقِ پایان دادن به زندگی‌اش مطابق خواست خود را می‌کند. بهنسالی این داستان را در فضایی تقریباً گوتیک می‌گذارد که لایه‌ای غیرمنتظره از جذابیت بصری به آن می‌افزاید. ایتن در عمارتِ شبیه قلعه‌ای دور از شهر زندگی می‌کند؛ راهروهای سایه‌دار و سقف‌های بلند. نماهای داخلی آغازین اغلب از زوایای نامتعارف و با لنزِ واید گرفته شده‌اند که حالتی تقریباً سورئال ایجاد می‌کنند، انگار وارد افسانه‌ای شده‌ایم نه درامی دادگاهی. این زیبایی به روایت خدمت می‌کند و دنیایی می‌سازد که در آن رنج در کنار وقار وجود دارد و حتی مردی که در ویلچر است هم می‌تواند در فضایی پر از شگفتی زیست کند. در مرکزِ همهٔ این‌ها سوفیا (ایشواریا رای بچان) است؛ پرستاری که دوازده سال است از ایتن مراقبت می‌کند. او کسی است که او را می‌شوید، به او غذا می‌دهد، جابجا می‌کند و او را زنده نگه می‌دارد. رابطهٔ آن‌ها هستهٔ عاطفی فیلم است و با نهایت ظرافت پرداخت شده است. چیزی که «Guzaarish» را با وجود موضوعش چنان لذت‌بخش می‌کند این است که ایتن سرشار از زندگی است. او مردِ تسلیم‌شده‌ای نیست؛ مردی است که می‌خواهد در حالی که هنوز چیزی برای بخشیدن دارد، برود. گرمای روابطش فیلم را پر می‌کند. مادرش او را با شدّت دوست دارد. وکیلش او را ستایش می‌کند. شاگردش او را بت‌وار می‌پرستد و در کنار شعبده، عطوفت را می‌آموزد. فیلم گذشتهٔ ایتن را آرام‌آرام نشان می‌دهد؛ چگونگی شکل‌گیریِ او، عشقی که او را تغذیه کرده، جادویی که هنوز هویتش را تعریف می‌کند و دوستانی که پایدار مانده‌اند. حتی وقتی بدنش تحلیل می‌رود، با جهان درگیر است: درس می‌دهد، برنامه‌اش را ضبط می‌کند، دوستانش را دست می‌اندازد و با سوفیا شوخی می‌کند. بهنسالی اجازه نمی‌دهد فیلم به ماتم‌سرایی خسته‌کننده تبدیل شود؛ این تصویرِ مردی است که تا جایی که شرایط اجازه داده زندگی را کاملاً زیسته و حالا می‌خواهد آن زندگی را با همان عمد و آگاهی پایان دهد. هریتیک روشن و ایشواریا رای زوجی فوق‌العاده زیبا هستند و بهنسالی هم این را می‌داند. او آن‌ها را همچون نقاشی‌ای قاب‌بندی می‌کند؛ همه‌چیز در نوری نرم و ترکیبی سنجیده، اما این زیبایی هرگز تهی به نظر نمی‌رسد. شیمی آن‌ها خاموش و ریشه‌دار در سال‌ها صمیمیتِ ناگفته است. اجرای روشن باشکوه است؛ او با چهره، صدا و چشم‌هایش مقادیر زیادی معنا منتقل می‌کند. ایتن را زنده، خنده‌دار، دل‌شکسته و به‌تمامی حاضر نشان می‌دهد، حتی وقتی برای حقِ مرگ استدلال می‌کند. رای هم در نقش سوفیا او را همپای خود می‌کند؛ فروتن و پابندِ رفتاری که برای یک پرستار شایسته است و احساسات زوج را در مه‌ای از ابهام رها می‌سازد. «Guzaarish» پرسش‌های دشواری درباره خودمختاری، رنج، مرگِ آسان و معنای زندگی خوب مطرح می‌کند؛ و همهٔ این‌ها را بدون قضاوت انجام می‌دهد. این فیلم تصویری از مردی ارائه می‌دهد که عمیقاً دربارهٔ وجودش اندیشیده و انتخابی کرده که به هویت او احترام می‌گذارد. تا پایان، کاملاً درک می‌کنید چرا ایتن می‌خواهد برود؛ و بیش از آن، سپاسگزارید از اینکه زمانی را در حضور او گذرانده‌اید. این فیلمی درباره مرگ است که زندگی و عزت را جشن می‌گیرد. اگر کسی از من بخواهد فیلمی درباره مرگِ آسان توصیه کنم، این فیلم است. بی‌همتا.