فیلم Irma la Douce 1963

یکی از جنجالی‌ترین فیلم‌های وایلدِر در میان طرفدارانش است. فیلم که از نمایش موزیکال الکساندر برِفُر اقتباس شده، به‌صورت سینمایی تا حدی شبیه یک سواری رولرکاستر می‌شود. حتی با وجود حذف ترانه‌ها (که برای خالص‌گرایان نکتهٔ بزرگی است)، فیلم بیش از حد پُرحجم است و در نتیجه نمی‌تواند به مرتبهٔ کمدی‌ کلاسیکِ عالی برسد. اگر فیلم به حدود صد دقیقه خلاصه شده بود، شاید می‌توانست به...

یکی از جنجالی‌ترین فیلم‌های وایلدِر در میان طرفدارانش است. فیلم که از نمایش موزیکال الکساندر برِفُر اقتباس شده، به‌صورت سینمایی تا حدی شبیه یک سواری رولرکاستر می‌شود. حتی با وجود حذف ترانه‌ها (که برای خالص‌گرایان نکتهٔ بزرگی است)، فیلم بیش از حد پُرحجم است و در نتیجه نمی‌تواند به مرتبهٔ کمدی‌ کلاسیکِ عالی برسد. اگر فیلم به حدود صد دقیقه خلاصه شده بود، شاید می‌توانست به شکوهی دست یابد که برخی سکانس‌ها نویدش را می‌دهند. با این حال باز هم چیزهای لذت‌بخشی دارد و آن‌طور نیست که کسی فکر کند فیلم خنده‌دار نیست؛ خنده‌دار است، اما سؤال این است آقای وایلدِر تا چه اندازه می‌تواند آن شوخی را کش بدهد؟ نکتهٔ برجسته این است که وایلدِر چگونه چنین هجوِ به‌طرزِ آشکاراً جنسی‌ای را از ممیزی‌ها عبور داده است؛ او در این فیلم بیش از معمول مرزها را جابه‌جا می‌کند و بعید نیست خودِ او هم از میزان جسارت کار تعجب کرده باشد. طراحی صحنهٔ الکساندر ترونِر فوق‌العاده است و موسیقی آندره پرووِن کاملاً با روحِ پاریسی فیلم هم‌سوست، اما بازیگران اصلی به‌طرز عجیبی در بهترین فرمِ خود نیستند. نستورِ رمانتیکِ بی‌چارهٔ جک لمون محورِ کمدی است؛ شخصیتی که حتی به خودش هم حسادت می‌کند! تبدیل او به یک آدم‌نمای اشرافیِ انگلیسی اوایل خنده‌دار است، اما تکرار و تداومِ این شوخی در نهایت بار سنگینی بر دوشِ فیلم می‌گذارد. لمون خوب بازی می‌کند، اما قربانی بلندپروازیِ بیش از حدِ وایلدِر است. نقشِ عنوان فیلم را شِرلی مک‌لِین ایفا می‌کند و او با انرژی و ظاهر بی‌نظیرش تلاش می‌کند، اما نقش به بازیگری با هویتی جهانی‌تر نیاز داشت؛ باز هم به‌نظر می‌رسد وایلدِر در این پروژه هدف را از دست داده است. برای طرفداران لمون، پیشنهاد نسبتاً ایمنی است، اما برای ستایشگرانِ وایلدِر مثل من، مشکلاتِ فیلم روشن‌اند، هرچند این فیلم پرفروش‌ترین اثر او در آن دهه بود. نمرهٔ احتیاطی: ۷ از ۱۰. من نیم‌ساعت اول فیلم را دوست دارم. همه‌چیز دربارهٔ پلیس دقیق و جدیِ «پاتو» (جک لمون) است که به‌طور ناخواسته به محلهٔ چراغ‌قرمزِ پاریس منتقل می‌شود و با زنِ عنوان فیلم، «ایرما» (شِرلی مک‌لِین)، برخورد می‌کند که کارش را با سگ کوچکش انجام می‌دهد. او مشکوک می‌شود و فوراً درخواست یورش پلیس به هتلی را می‌کند که ایرما در آن کار می‌کند. اشتباه بزرگی است! نه دست‌کم به این دلیل که یکی از رؤسای او مشتری همان خانه است — در نتیجه اخراج می‌شود. حالا تقریباً در کافهٔ «موستاش» (لو یاکوبی) روبه‌روی محل کار ایرما ساکن می‌شود و چون دیدن آن زن که شیفته‌اش شده اما همچنان کار می‌کند او را آزار می‌دهد، پلانی می‌چیند: هویت یک اربابِ بریتانیایی گذری را جعل کند و او را به رابطه‌ای انحصاری بکشاند. ابتدا موفق می‌شود — با پول قرضی از دوست جدیدش — اما وقتی «موستاش» دنبال پس‌گرفتن پول می‌آید، «پاتو» مجبور می‌شود شب‌ها در بازار گوشتِ مجاور کار کند و پرکاریِ او خیلی زود برای ایرما مشکل‌ساز می‌شود. نهایتاً تصمیم می‌گیرد این نقشِ اشرافی پایدار نیست و خودکشی صوری می‌کند. اما ذهن تیزِ بازرسِ لِفُر (هرشل برناردی) منظر دیگری دارد و به‌زودی «پاتو» به جرم قتل زندانی می‌شود! حالا باید فرار کند، بی‌گناهی‌اش را — که به‌طرزی نوآورانه اثبات می‌شود — ثابت کند و امیدوار باشد که ایرما از این بازی‌ها خسته نشده و عشقِ واقعی را جای دیگری نیافته باشد. مک‌لِین تمام وجودش را می‌گذارد — می‌رقصد، طعنه می‌زند و نقش را تا ته بازی می‌کند — و در عین حال سرگرم‌کننده است. لمون هرگز بازیگر کمدی موردعلاقهٔ من نبود، اما در اینجا با کمک او و فیلمنامهٔ قوی بیلی وایلدِر و آی.اِی.ال. دایموند، شخصیتی گیرا خلق می‌کند که در بیشترِ موارد تا حدِ زیادی در محدودهٔ هجو باقی می‌ماند، در حالی که داستان از والا به مضحک تغییر مسیر می‌دهد. در میانه کمی کشدار می‌شود و بی‌پروایی موقعیت‌ها گاهی آن را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، اما فیلم برای نیم‌ساعت پایانی‌اش خوب برمی‌خیزد و سینمایی عجیب، سرگرم‌کننده و دارای پیچشی در پایان ارائه می‌دهد.