فیلم Harold and Maude 1971

«هارولد» پسرک ثروتمندی است که از توجه‌طلبی خسته نشده؛ مدام تلاش می‌کند با تظاهر به خودکشی‌های روزافزون، مادرش را متوجه خود کند. مادرش اما نسبت به این شوخی‌ها بی‌تفاوت است و او برای پر کردن اوقات کسل‌کننده‌اش سراغ کار عجیب‌تری می‌رود: شرکت در مراسم خاکسپاری برای تفنن. همینجا با «مود» روبه‌رو می‌شود؛ زنی عجیب و شبیه او که دل در گرو آیین‌های ختم دارد و...

«هارولد» پسرک ثروتمندی است که از توجه‌طلبی خسته نشده؛ مدام تلاش می‌کند با تظاهر به خودکشی‌های روزافزون، مادرش را متوجه خود کند. مادرش اما نسبت به این شوخی‌ها بی‌تفاوت است و او برای پر کردن اوقات کسل‌کننده‌اش سراغ کار عجیب‌تری می‌رود: شرکت در مراسم خاکسپاری برای تفنن. همینجا با «مود» روبه‌رو می‌شود؛ زنی عجیب و شبیه او که دل در گرو آیین‌های ختم دارد و حتی گاهی برای هیجان پس از مراسم، ماشینی از گورستان «قرض» می‌گیرد. هرچه مادر هارولد در تدارک یافتن همسری برای او مصمم‌تر می‌شود، هارولد و مود وقت بیشتری را با هم می‌گذرانند و هارولد کم‌کم درمی‌یابد که مکتب زندگیِ «همین امروز را زندگی کن» در مود زنده، سرزنده و مسری است. پیوند بینِ آن دو هر روز عمیق‌تر می‌شود تا جایی که عشق میانشان رخ می‌نماید. این فیلم یک کمدی سیاه است که به‌طرزی تأثیرگذار و پرانرژی به موضوعات دشوار می‌پردازد: دانستنِ چگونه زیستن یا دانستنِ چگونه مردن فضیلت‌هایی‌اند بحث‌برانگیز و دشوار که کمتر فیلمی جرأت مطرح‌ کردنشان را دارد. هارولدِ جوان شیفتگی مرگ دارد؛ تابوت‌ها را رانندگی می‌کند، برای تفریح به خاکسپاری‌ها می‌رود و بارها و بارها خودکشی‌اش را تمرین می‌کند. مودِ سالخورده اما زندگی را تا لحظه‌لحظه‌اش می‌خواهد و گاهی با رفتارهایی نادرست—مثل «قرض بردن» وسایل دیگران بدون اجازه—ملاک‌هایش را نمایش می‌دهد. فیلم روندِ یادگیری متقابل این دو و دوستی و پیوند ویژه‌ای را که میانشان شکل می‌گیرد به نمایش می‌گذارد. کمدی‌های سیاه معمولاً همگانی‌پسند نیستند و این فیلم هم از این قاعده مستثنی نیست؛ اما به‌طرزی خاص لمس‌کننده و سرشار از روحیه‌ای مثبت است. با لحنی غیررسمی و سبُک به مضامینی سخت و حتی تلخ می‌پردازد—معنای مرگ، هنر زندگی کردن، لذت بردن از زندگی، مردن با کرامت، و نحوه‌ی تربیت و فهمیدنِ یک کودک—بدون آن که از اهمیت آنها بکاهد. به‌خاطر بار طنز تاریکش، فیلم برای برخی بینندگان نامطلوب خواهد بود، چه به‌خاطر نوع شوخ‌طبعی‌اش و چه به‌خاطر سوژه‌هایی که مطرح می‌کند. از نظر تولید، فیلم از ارزش‌های خوبی برخوردار است اما در عین حال نوعی سادگی و «ارزان‌قیمت» بودن در آن حس می‌شود. اگرچه در آمریکا ساخته شده، اما حال‌وهوایش چنان بریتانیایی است که گاهی تصور می‌کنید در گوشه‌ای روستایی از انگلستان رخ می‌دهد. تصویربرداریِ خوش‌سلیقه، نورپردازی با کنتراست پایین، دکورها و پوشش‌های مناسب از نکات مثبت‌اند. به‌ویژه خانه‌های هارولد و مود بسیار متفاوت و در عین حال گویا در شخصیت‌شان انتخاب شده‌اند: یک عمارت قدیمی و دلباز که به گذشته تعلق دارد مقابل یک خانه کوچک دلپذیر با جزییات گرم و صمیمی. نکته‌ای که منفی به نظر می‌رسد، موسیقی متن است که گاهی زننده و بیش از حد برجسته می‌شود. در پایان باید از اجرای بی‌نقص باد کورت ستایش کرد؛ بازیگری که پیش از این کمتر دیده بودم و ظاهراً در سینما مسیر بزرگی طی نکرده، و نیز از اجرای الهام‌بخش همبازی‌اش، روث گوردون، بازیگری کهنه‌کار و درخشان که در سال‌های بعد نقش‌های متعددی را ایفا کرد. بین کورت و گوردون تعاملی عالی وجود دارد؛ هر دو با اعتماد به نفس و گیرایی شخصیت‌ها را جلو می‌برند و داستانی هم‌زمان خنده‌دار، دلنشین و سوررئال ارائه می‌دهند. پیرنگ گاهی کلامی و پرحرف می‌شود، اما نقش مادر راِ ویوین پیکلز با طنز اجرا کرده و کل داستان پر از شخصیت‌های جالب و صادق است. فیلم کوتاه و شیرین است و از ابتدا تند پیش می‌رود؛ خیلی زود ریتم به حرکت می‌افتد و تماشاچی فرصت طولانی برای ماندن در مکث ندارد. تجربه‌ای بسیار سرگرم‌کننده است.