فیلم May December 2023

فیلم May December تکّه‌ای از طنز نقدآمیز است که گاهی به‌شدت تاریک می‌شود. ناتالی پورتمن در نقش الیزابت، بازیگری که برای تحقیقات نقشش وارد زندگی زنده‌یاد گرسی (با بازی جولیان مور) می‌شود، بسیار خوب عمل می‌کند؛ او با تقلید از عادات و ویژگی‌های گرسی لحظات خنده‌داری خلق می‌کند. جولیان مور نیز در نقش خود می‌درخشد و هر دو بازیگر توانایی ساختن شخصیت‌های باورپذیر را دارند،...

فیلم May December تکّه‌ای از طنز نقدآمیز است که گاهی به‌شدت تاریک می‌شود. ناتالی پورتمن در نقش الیزابت، بازیگری که برای تحقیقات نقشش وارد زندگی زنده‌یاد گرسی (با بازی جولیان مور) می‌شود، بسیار خوب عمل می‌کند؛ او با تقلید از عادات و ویژگی‌های گرسی لحظات خنده‌داری خلق می‌کند. جولیان مور نیز در نقش خود می‌درخشد و هر دو بازیگر توانایی ساختن شخصیت‌های باورپذیر را دارند، در حالی که هجو و موقعیت‌های نامتعارف فیلم را هم به‌خوبی پیش می‌برند. طنز فیلم بیشتر از دل جنبه‌های تاریک آن بیرون می‌آید؛ رابطه گرسی با همسرش (بدون لو دادن جزئیات) از خنده‌دارترین بخش‌هاست که طی فیلم تکامل می‌یابد و در نهایت به پایانی رضایت‌بخش می‌رسد. در میان آثاری که در کن نمایش داده شدند، این کمدی-درام یکی از بهترین تحول‌های شخصیتی را دارد: پخته، با بازی‌های قوی و سرگرم‌کننده. فیلم تا حدودی مرا به یاد فیلم کلاسیک «همه چیز درباره ایو» انداخت: ناتالی پورتمن به‌عنوان بازیگر تلویزیونی الیزابت به خانه گرسی می‌آید تا برای بیوپیکی درباره زندگی او تحقیق کند. ابتدا گرسی با روی خوش پذیرای اوست، اما با پیش رفتن ماجرا مشخص می‌شود که گذشته‌ای پیچیده دارد؛ شوهر تقریباً بیست‌ساله‌اش، جو (با بازی چارلز ملتون)، بسیار از او جوان‌تر است و ازدواج آن‌ها در گذشته جنجال‌آفرین بوده و گرسی حتی مدتی زندانی شده است. هرچه الیزابت بیشتر درمی‌یابد، بیشتر درگیر ماجرا می‌شود و مخاطب نیز همراه او به داستانی جذاب وارد می‌شود که حول تابویی می‌چرخد که شکلی را شکست و اکنون با فضایی پر از ریا، دوستی‌های ظاهری و حتی چیزهای پیش‌پاافتاده‌ای مثل کیک لیمویی احاطه شده است. رقابتی رو به رشد بین دو زن وجود دارد و ملتون هم به‌خوبی نقش مرد جوانی را بازی می‌کند که به‌نظر بی‌هدف است و به چهل‌سالگی نزدیک می‌شود. کارگردانی نزدیک و صمیمی تاد هاینس مخاطب را به سرمایه‌گذاری احساسی روی یکی از این زنان تشویق می‌کند؛ شاید نتوان در هر دو سرمایه‌گذاری کرد، و پایان تا حدودی قابل پیش‌بینی است، اما به‌هرحال این فیلم مطالعه شخصیتی جالبی ارائه می‌دهد و ارزش دیدن دارد. از سوی دیگر، کارگردان در این اثر تا حد زیادی به ظرافت‌ورزی افراطی تن می‌دهد؛ داستانِ بازیگر (پورتمن) که برای آماده شدن نقش به دیدار مچموعه‌ای از وقایع زندگی یک مجرم جنسی می‌رسد، هرگز پایگاهی محکم برای کاوش نمی‌یابد. روایت جنبه‌های مختلف گذشتهٔ شخصیت‌ها را بررسی می‌کند اما تا پایان فیلم بسیاری از آن‌ها را حل‌وفصل نمی‌کند: انگیزه‌های گرسی برای دنبال کردن مردی که زمانی کم‌سال بوده و به خاطر آن زندانی شد، یا انگیزه‌های واقعی بازیگر برای این تحقیقات عمیق، در هاله‌ای از ابهام باقی می‌ماند. تقریباً همه شخصیت‌ها ناخوشایند جلوه می‌کنند و چون حقیقت درباره هیچ‌کدام به‌روشنی فاش نمی‌شود، این سوال پیش می‌آید که چرا باید برای این ماجرا اهمیت قائل شویم؟ فیلم آن‌قدر زیرپوستی رفتار می‌کند که از ظرافت می‌گذرد و مرز رمزآلود بودن را تجربه می‌کند؛ این در تضاد با نمادپردازی بدیهی و کلیشه‌ای فیلم در موضوعاتی چون گذار و دگرگونی است. تغییر ناپایدار لحن بین درام جدی و تلاشی ناتمام برای رسیدن به فضای کمپ هم کمکی نمی‌کند. ریتم کند و جریان پرپیچ‌وخم فیلمنامه تماشاگر را بیشتر سردرگم می‌کند تا کنجکاو. پتانسیل در این پروژه هست، اما هرگز به‌درستی تعریف و پرداخته نشده است؛ مور و به‌ویژه پورتمن تلاشی ستودنی دارند، اما مطالب کافی برای پرواز دادنِ این اثر در اختیار ندارند. به‌طور خلاصه، این فیلم می‌توانست پیامی معنادار داشته باشد، اما شیوهٔ رمزآلودِ پرداخت آن ارزش‌های سینمایی‌اش را ضعیف می‌کند و در نهایت به نوعی اتلاف وقت می‌انجامد. فیلم کمی عجیب است؛ هر چه طولانی‌تر می‌شود، تا حدودی توجه‌ام را از دست داد، اما در کل اثری قابل‌تأمل به‌شمار می‌آید. چون از قضیه واقعی که فیلم به‌طور «آزاد» از آن الهام گرفته خبر داشتم، دیدن نحوهٔ پردازش آن برایم جالب بود. عنصر ملاقات بازیگر با سوژه باعث شده فیلم تماشایی‌تر از حالت دیگر باشد. مثلث بازیگران—پورتمن، مور و ملتون—روی پرده ترکیبی قوی ایجاد کرده‌اند؛ پورتمن بیش از همه برایم تأثیرگذار بود و ملتون در نیمهٔ دوم فیلم حضور محکمتری دارد. باقی بازیگران هم خوب‌اند و به‌ویژه بازی فرزندان دو شخصیت اصلی مناسب است. کیفیت ساخت بالا است، اما فیلم در حدود دو ساعت کمی کش پیدا می‌کند و می‌توانست کوتاه‌تر باشد. موسیقی پیانو، هرچند خودِ قطعات خوب‌اند، گاهی بیش از حد تکرار می‌شود و کمی آزاردهنده می‌شود. با این همه، از فیلم لذت بردم و آن را توصیه می‌کنم. از طرف دیگر، برای برخی مخاطبان فیلمی نسبتاً خسته‌کننده است که گه‌گاه با نماهای بازی خوب همراه می‌شود. پورتمن برای این بیننده نقشی کم‌احساس و سرد ارائه می‌دهد، در حالی که مور و بازیگر نقش مرد جوان عملکرد خوبی دارند. در نهایت شاید دیدن یا ندیدن فیلم چندان تفاوتی برای همه ایجاد نکند.