فیلم Phantasm 1979

من آدم‌های قدبلند زیاد دیده‌ام، ولی بعد از آن «قدبلندِ واقعی» را دیدم. در انتظار شروع فیلم Invasion of the Body Snatchers در دسامبر ۱۹۷۸، پیش‌نمایش Phantasm را دیدم و آن صحنه در خاطرم ماند: مرد شرور اصلی، «قدبلند» با بازی انگس اسکریم، شبانه کنار پنجره اتاق پسری ایستاده و از بالای سرش به داخل نگاه می‌کند. کاملن وحشت‌زده شدم. حتی در آن سن کم...

من آدم‌های قدبلند زیاد دیده‌ام، ولی بعد از آن «قدبلندِ واقعی» را دیدم. در انتظار شروع فیلم Invasion of the Body Snatchers در دسامبر ۱۹۷۸، پیش‌نمایش Phantasm را دیدم و آن صحنه در خاطرم ماند: مرد شرور اصلی، «قدبلند» با بازی انگس اسکریم، شبانه کنار پنجره اتاق پسری ایستاده و از بالای سرش به داخل نگاه می‌کند. کاملن وحشت‌زده شدم. حتی در آن سن کم که عاشق فیلم‌های ترسناک بودم، به مادرم که کنارم نشسته بود گفتم: «اَه، مامان، می‌خوام این فیلمو ببینم!» مادر پذیرفت. ما بالاخره در آوریل ۱۹۷۹ — فقط من و مادرم — Phantasm را دیدیم. واقعاً ترسناک است؛ بس ناجور و دلهره‌آور. آن پسربچه‌ای که در پیش‌نمایش پنجره‌اش بود، مایک نام دارد. اگر برای اولین بار این فیلم را می‌بینید آماده جیغ و پریدن و خنک شدن مو به مو باشید؛ واقعاً چنین احساسی به آدم دست می‌دهد. فکر می‌کنم کلایو بارکر بعدها از چند عنصر Phantasm در اثر شاخص خودش، Hellraiser، الهام گرفته باشد؛ همیشه چنین باوری خواهم داشت. Phantasm ترس محض و بی‌پرده است — دیگر چنین فیلم‌هایی ساخته نمی‌شود. این یکی را با چراغ روشن ببینید. PHANTASM اثری نامتوازن است: از یک سو بیش از حد فانتزی‌ست تا بتواند کاملاً واقعی بترساند، و از سوی دیگر در سطوح متعدد، بی‌رحمانه منحصربه‌فرد و جذاب است. به نظر می‌رسد سازندگان در تلاش بوده‌اند جهانی منحرف و کاملاً بدیع بسازند که هیچ‌چیز آن آنچه به نظر می‌رسد نیست و هر چیزی ممکن است — و احتمالاً خواهد — اتفاق بیفتد. منطق خیلی زود کنار گذاشته می‌شود و در منظرهٔ کج و معوجی که PHANTASM ترسیم می‌کند جای چندانی ندارد. در این جهان سوررئال و حتی شبیه دالی، گروهی شخصیت وارد می‌شوند که شاید به‌واسطهٔ ضعف‌های بازیگری‌شان هم شده، انگار بخشی از تار و پود همان جهان‌اند، حتی در تلاش‌شان برای زنده ماندن و معنا کردن آنچه می‌بینند. برای من، PHANTASM به‌خاطر همین ویژگی‌ها اثری هیپنوتیک دارد: کره‌های پرنده شبیه مته، نگهبان قبرستان بیگانه‌ای که مرزهای جنسیت را درهم می‌ریزد، اجساد کوچک و سرپوشیده که برای کار برده‌وار در جهانی موازی آماده شده‌اند، انگشتی قطع‌شده که به مگسی مسخره و درعین‌حال کریه تبدیل می‌شود و خیال‌های وحشی و دیگری که همه مثل کابوس‌های اپیزودیک در ذهنم نفوذ می‌کنند و می‌مانند — هرچند اجراشان خوب یا بد باشد. این‌ها جوهر تاریک‌ترین و ناملموس‌ترین صحنه‌هایی‌اند که به عمیق‌ترین خواب ما یورش می‌برند. تمایل فیلم به پریدن ناگهانی میان واقعیت و خواب — اگر واقعیتی اصلاً وجود داشته باشد — ما را دائماً روی زمینی ناپایدار نگه می‌دارد. خواب‌ها در PHANTASM بسیار برجسته‌اند تا جایی که در پایان دیگر خطی بین واقعیت و خیال به‌نظر نمی‌رسد. از این منظر، فیلم به سرزمینی پرداخته که بعدتر NIGHTMARE ON ELM STREET آن را به‌عنوان قلمرو خود کرد، اما PHANTASM کیفیتی خواب‌آلود را می‌سازد که حتی اثر کلاسیک کرِیوِن هم نتوانست از آن فراتر رود؛ تنها INFERNOِ داریو آرژِنتو به‌عنوان رقیب نزدیک به این حس خواب‌آلودی که روی پرده محقق شده به ذهن می‌آید. PHANTASM تصویر ذهنی و معوجی است از یک آمریکای کوچک و دنج، آکنده از خیال‌های جهنمیِ مرگ، فقدان و انزوا که از ذهن ناخودآگاه رها می‌شود — شاید در نهایت از ذهن نوجوان جوان، ناامن و تنهایِ فیلم. «پو» گفت: «آیا آنچه می‌بینیم یا به نظر می‌رسد جز خوابی درون خواب است؟» PHANTASM یک نمونهٔ عملی ارائه می‌دهد. کسانی که تحت تأثیر قرار نگرفته‌اند را تشویق می‌کنم دوباره آن را با این نگاه‌ها تماشا کنند.