فیلم Face to Face 1976

فیلم ANSIKTE MOT ANSIKTE (Face to Face) به کارگردانی اینگمار برگمان، که در سال 1975 و در اصل برای تلویزیون سوئد ساخته شد، ایدهٔ روان‌پزشکی را بررسی می‌کند که خود درگیر بیماری روانی است. فیلم با نمایی از دکتر جنی ایزاکسون (لیو اولمان) آغاز می‌شود که در خانه‌ای خالی ایستاده است؛ خانواده‌اش همهٔ اثاث را برده‌اند تا برای نقل مکان به خانه‌ای جدید در همان سال...

فیلم ANSIKTE MOT ANSIKTE (Face to Face) به کارگردانی اینگمار برگمان، که در سال 1975 و در اصل برای تلویزیون سوئد ساخته شد، ایدهٔ روان‌پزشکی را بررسی می‌کند که خود درگیر بیماری روانی است. فیلم با نمایی از دکتر جنی ایزاکسون (لیو اولمان) آغاز می‌شود که در خانه‌ای خالی ایستاده است؛ خانواده‌اش همهٔ اثاث را برده‌اند تا برای نقل مکان به خانه‌ای جدید در همان سال آماده شوند. در این فاصله، همسر او چند ماهی در آمریکا کار می‌کند و دخترش در یک اردوگاه تابستانی است. جنی منتظر است تا خانواده دوباره گرد هم آیند و به خانهٔ تازه نقل مکان کنند، و موقتاً نزد مادربزرگ (آینو تاوبِه) و پدربزرگ (گونّار بیورنستراند) می‌ماند؛ پدربزرگ به‌طرزی متاثرکننده از زوال عقل رنج می‌برد. جنی در ابتدا خوشحال است که خود را وقف موقعیت جدیدی در کلینیک کند، اما به‌زودی دیوار میان واقعیت و اوهام فرو می‌ریزد و فیلم سیر زوال روانی او را دنبال می‌کند. شخصاً ANSIKTE MOT ANSIKTE را از ساخته‌های برجستهٔ برگمان نمی‌دانم. اولاً، نسخهٔ سینمایی کوتاه‌شده پراکنده و نامتمرکز به‌نظر می‌رسد و در نتیجه طول دو ساعته‌اش می‌تواند کشدار به‌نظر آید. متأسفانه نسخهٔ اصلی تلویزیونی هرگز منتشر نشده و تماشاگران نیز از دیدن آن محروم‌اند. ثانیاً، برگمان پیش از این چند فیلم دربارهٔ جنون یا مناطق تاریک روان ساخته بود و به‌خصوص در نیمهٔ دوم ANSIKTE MOT ANSIKTE کارگردان به برخی از کلیشه‌هایی متوسل می‌شود که برای او تکراری شده‌اند. با این حال حتی برگمانِ نه‌چندان درخشان هم ارزش یک بار تماشا را دارد. با اینکه اغلب به مسیرهای قبلی بازمی‌گردد و آنچه در ذهن جنی می‌گذرد را تکرار می‌کند، برگمان گاهی زاویهٔ تازه‌ای نسبت به موضوع بیماری روانی ارائه می‌دهد و تلاش می‌کند نشان دهد که این وضعیت تا چه اندازه با تنهایی و شرم همراه است. جنی از شدت احساسات در رنج است اما قادر به بیان آن به اطرافیان نیست و چنان تنها به‌نظر می‌رسد که حتی نزدیکانش هم درد او را درنمی‌یابند. بازیگران نیز درخشان‌اند؛ لیو اولمان توانایی‌اش را در بازنمایی طیف گسترده‌ای از حالات روانی نشان می‌دهد. ارلاند جوزفسون در نقشی مکمل ظاهر می‌شود، یکی از آن شخصیت‌های تهدیدآمیز و شیطانی‌مآبی که در اجرای آن تبحر داشت. در ضمن، یک ویژگی کنجکاوانه در این فیلم وجود دارد که آن را در میان آثار برگمان متمایز می‌کند. در دو دههٔ پیش از آن، برگمان آثاری ساخته بود که یا فیلم‌های دورۀ تاریخی بودند یا درام‌هایی نسبتاً محدود دربارهٔ حلقه‌های کوچک و عمدتاً اشرافی، با نمایان‌سازی اندک از جامعهٔ گسترده‌تر و تغییرات آداب و رسوم. اما در اینجا ناگهان و به‌طور نسبتاً زمخت جهان بیرون وارد فیلم برگمان می‌شود: در اوایل فیلم، جنی به میهمانی‌ای می‌رود که میزبان آن زنی مسن و نمایشی است (سیف رود) که به نوعی دلبستهٔ دو مرد همجنسگرایی است که تا حدی آن‌ها را به‌فرزندی پذیرفته است. آن دو مرد به کلیشه‌های همجنسگرایی نزدیک‌اند؛ با راه‌رفتن اغراق‌آمیز، شلوارهای تنگ و غیره، و مهمانی شامل رقص‌های فولکلوریک آزادجنسی با موسیقی پاپی شبیه آبا است. این حس به‌دست می‌آید که برگمان تحت‌تأثیر کارگردانان جوان‌تری مانند ویلگوت شوُمان قرار گرفته بود، اما این بازتاب ناگهانی از سوئد دههٔ 1970 به‌سرعت محو می‌شود و فیلم به قلمروی آشنای برگمان بازمی‌گردد.