مستند Koyaanisqatsi 1982

این فیلم تا حدی جنبهٔ هنر سینمایی دارد؛ از گفت‌وگو یا روایت و حتی داستان واضح صرف‌نظر می‌کند و به جای آن ضیافتی بصری و موسیقایی از تصاویر و نماها ارائه می‌دهد. پس اگر به فیلم‌های هنری علاقه دارید (یا می‌خواهید نشان دهید که علاقه‌مندید)، این فیلم مناسب شماست. تکنیک‌های تصویربرداری یادآور فیلم‌های طبیعت است، که احتمالاً بی‌دلیل نیست؛ چون موضوع فیلم عمدتاً بر آنچه برخلاف...

این فیلم تا حدی جنبهٔ هنر سینمایی دارد؛ از گفت‌وگو یا روایت و حتی داستان واضح صرف‌نظر می‌کند و به جای آن ضیافتی بصری و موسیقایی از تصاویر و نماها ارائه می‌دهد. پس اگر به فیلم‌های هنری علاقه دارید (یا می‌خواهید نشان دهید که علاقه‌مندید)، این فیلم مناسب شماست. تکنیک‌های تصویربرداری یادآور فیلم‌های طبیعت است، که احتمالاً بی‌دلیل نیست؛ چون موضوع فیلم عمدتاً بر آنچه برخلاف طبیعت دیده می‌شود تمرکز دارد. همه‌چیز اینجا هست: انفجارها و فرو ریختن ساختمان‌ها، چند بار پل‌ریزی و تخریب، صحنه‌ای که شبیه انفجار هسته‌ای به‌نظر می‌رسد؛ سپس تصویربرداری تایم‌لپس از ترافیک شهری و جاده‌ها و انبوه مردم در حال راه رفتن؛ کلیپ‌های حرکت آهسته از جمعیت؛ نماهایی از محله‌های فرسوده و ساختمان‌های متروکه و کودکانی که با آب شیر آتش‌نشانی بازی می‌کنند — ایدهٔ کلی را می‌گیرید. از موسیقی فیلیپ گلس خوشم می‌آید، اما گاهی حس می‌کردم آنچه انتخاب شده با تصاویرِ روی پرده کاملاً هم‌خوانی ندارد. به‌هرحال، به‌نظر می‌رسد خود گلس هم چندان به ساخت موسیقی متن فیلم‌ها علاقه نداشته و برای پذیرفتن این کار مقاومت کرده بود. همان‌طور که شخصیت ویلیام هرت در فیلم The Big Chill می‌گوید: بگذارید هنر بر شما مستولی شود. اگر هیچ نکتهٔ دیگری هم نداشت، برای دیدن مدل پوشش و آرایش مردم دههٔ شگفت‌انگیز ۱۹۸۰ ارزش دیدن دارد. برای عموم مردم این فیلم چندان جذاب نیست، اما اگر در بستری مناسب نمایش داده شود، ارزش‌هایی دارد. من این فیلم را شنیده‌بودم که به‌عنوان مستند معرفی شده، اما صادقانه بگویم نمی‌دانم کارگردان واقعاً قصد ثبتِ چیزی را داشته یا نه. این فیلم اولین ساختهٔ کارگردان است و برای یک اثرِ ابتدایی می‌توان گفت کیفیتی دیده می‌شود، هرچند فیلمی نسبتاً عجیب است چون جز یک موسیقی متن و تصاویر پی‌درپی چیز دیگری ندارد و به‌نظر نمی‌رسد تصاویر لزوماً با هم ارتباط معناداری داشته باشند. اگر قرار باشد آن را فیلمی تجربی بنامیم، دقیقاً نمی‌دانم کارگردان می‌خواسته با چه چیزی تجربه کند. ساخت فیلم بدون فیلمنامه و بدون داستان؟ راستش، این فیلم خیلی شبیه همان تصاویری است که گاهی در اتاق‌های انتظار پخش می‌شود. و عنوان فیلم چی؟ تا قبل از خواندن چند مطلب دربارهٔ فیلم فکر می‌کردم احتمالاً فیلمی کرواتی یا بالکان است. بعداً فهمیدم واژه‌ای از زبان هُپی است و به معنای زیستن به‌طرزی نامتعادل است. بدون فیلمنامهٔ مشخص، بدون بازیگر و بدون کلمهٔ گفتاری (عنوان فیلم در ابتدا و انتها با لحنی تهدیدآمیز و مانند آوازهای گریگوری خوانده می‌شود، اما آن را صرفاً بخشی از موسیقی متن می‌دانم)، تنها تصاویر و صدای موسیقی را می‌بینیم. به‌اختصار، فیلم شبیه نقدی بی‌صدا بر سبک زندگی مدرن است، در مقابل آنچه قبل از صنعتی‌شدن تجربه می‌شد. این برداشت من است. آیا فیلمِ خوبی است؟ به‌عنوان مقدمه‌ای برای بحث‌های محیط‌زیستی و فیلمی تأمل‌برانگیز کاربرد دارد، اما برای عموم کسانی که علاقه‌ای به این مباحث ندارند، تماشایش ارزش چندانی ندارد. در زبان هُپی این واژه به‌معنای آشوب یا هرج‌ومرج است و این توصیف مناسبی برای این مستندِ مشاهده‌پسندِ تمام‌عیار است. فیلم با نمایش برخی از شگفت‌انگیزترین پدیده‌های طبیعی قارهٔ آمریکای شمالی آغاز و پایان می‌یابد و به‌تدریج پایش را به دنیای تلاش‌های انسانی می‌گذارد. از ویژگی‌های شگفت‌انگیزی که طبیعت در طولِ هزاره‌ها آفریده تا آثاری تقریباً همان‌قدر قابل‌توجه که انسان در درصد ناچیزی از آن زمان ساخته است؛ هرچند به عظمت گرند کنیون نیست، اما برخی فتوحات بشر سزاوار تمجیدند و موسیقی فیلیپ گلس ما را در این تور همراهی می‌کند. موسیقی گاهی مرزِ خواب‌آلودگی را لمس می‌کند، اما در اغلب موارد با تصاویرِ تدوین‌شدهٔ هوشمندانه که نشان می‌دهد چگونه می‌توانیم مکمل سیارهٔ خود باشیم یا کاملاً علیه آن رفتار کنیم، همراهی می‌کند. دقت خلاقانهٔ زیادی در چینش زمانی و فیلم‌برداری به‌کار رفته؛ نور، سایه، ابرها، شیشه و تصویربرداری تایم‌لپسِ مؤثر روندی از تحولِ طبیعی، صنعتی و مخرب را نشان می‌دهند. این سؤال مطرح می‌شود که اگر مراقبت بیشتری از آنچه ساخته‌ایم می‌داشتیم و جامعه‌ای کم‌مصرف‌تر بودیم، بخش زیادی از افراطی که در فیلم می‌بینیم قابل حذف بود و جایگاه ما در محیط‌زیستِ سیاره کمتر مخرب می‌شد. تماشای این فیلمِ نود دقیقه‌ای به‌طرزی شگفت‌آور آسان است و شاید اگر افراد بیشتری آن را ببینند، پیام قدرتمندِ آن دربارهٔ تلاش برای هم‌زیستی بیشتر تأثیرگذارتر شود. عنوان فیلم چندان کمک‌کننده نیست — تلفظش را نمی‌دانم، چه برسد به اینکه بخواهم به دیگران توصیه‌اش کنم — اما اگر شما از درام‌های وسیع و عظمت بصری لذت می‌برید، این فیلم گزینه‌ای سخت‌رقیب‌ناشدنی است.