فیلم Dogman 2018

فیلم Dogman، که تا حدودی بر پایه یک حادثه واقعی ساخته شده، درامی شخصی و دقیق است درباره مردی ذاتاً خوب که تلاش می‌کند دوستی‌ای با یک هیولا و جامعه‌ستیز غیرقابل‌نجات برقرار کند و بابت همین تلاش بهای سنگینی می‌پردازد. ساخته ماتئو گارونه میان رئالیسم اجتماعی و نوعی تمثیل مدرن قرار می‌گیرد؛ فیلمی که حس و حالش گاهی به فضای آثار اسکورسیزی یا کاپولا نزدیک...

فیلم Dogman، که تا حدودی بر پایه یک حادثه واقعی ساخته شده، درامی شخصی و دقیق است درباره مردی ذاتاً خوب که تلاش می‌کند دوستی‌ای با یک هیولا و جامعه‌ستیز غیرقابل‌نجات برقرار کند و بابت همین تلاش بهای سنگینی می‌پردازد. ساخته ماتئو گارونه میان رئالیسم اجتماعی و نوعی تمثیل مدرن قرار می‌گیرد؛ فیلمی که حس و حالش گاهی به فضای آثار اسکورسیزی یا کاپولا نزدیک می‌شود. فرضیه‌ای نسبتاً نیهیلیستی را مطرح می‌کند: وقتی انسان تا مرزهای نهایی فشار داده شود و در گوشه‌ای گیر بیفتد، از سگِ خود فرقی ندارد. این فیلم گارونه را بار دیگر به فضایی مافیایی شبیه به گومورا بازمی‌گرداند، اما تفاوت‌های آشکاری هم هست: اگر گومورا با چند روایت در هم تنیده تصویر گسترده‌ای از سازمان‌های جنایی ارائه می‌داد، داگ‌من بر یک هستهٔ ساده و محلی تمرکز می‌کند؛ اگر گومورا از افراد قدرتمند و تأثیرگذار گفت، داگ‌من آدم‌هایی را نشان می‌دهد که حتی در پایین‌ترین مراتب هم نیستند. با این حال، شباهت‌هایی مانند تأکید بر امِرتا (قانون سکوت)، خشونت عادی و بی‌هدف، چاپلوسیِ غیرمنطقی و تأثیر مصرف مواد بر قدرت‌ گرفتن عرضه می‌شوند. مارچلو (با بازی درخشان مارچلو فونته که جایزه بهترین بازیگر جشنواره کن را گرفت) مردی کم‌قد و کم‌ادعاست که یک آرایشگاه سگ در ناحیه‌ای ساحلی و فرسوده در ناپل دارد. او از هم جدا شده و به شدت به دخترش آلیدا وابسته است؛ در جامعه محلی محبوب است، وقت آزادش را با فوتبال پنج‌نفره و خوردن غذا در رستورانِ باقیماندهٔ محله می‌گذراند و برای تأمین هزینهٔ تعطیلات دخترش، به‌طور جانبی به فروش کوکائین مشغول شده است. مشتری اصلی او سیمونچینو است؛ یک بوکسور سابق خشن و ناپایدار که همه از او می‌ترسند و مارچلو را تحقیر می‌کند؛ با این حال مارچلو واقعاً به دوستی‌اش با او امید دارد و تلاش می‌کند او را از مسیر خطرناک بازگرداند. وقتی سیمونچینو مارچلو را در کارهای مجرمانه و حتی در سرقت دخیل می‌کند، ماجراها بالا می‌گیرد: مارچلو دستگیر و یک سال زندانی می‌شود، و پس از آزادی می‌بیند جایگاهش در جامعه تغییر کرده و آلیدا نیز نگاه متفاوتی به او دارد. برخورد سیمونچینو بی‌رحمانه ادامه می‌یابد تا اینکه مأموریت فیلم به فروریختن بارِ ستم‌دیدگی و پیامدهای آن می‌پردازد و به خشونت فزاینده‌ای می‌انجامد (جزئیات بسیار خشونت‌آمیز و تکان‌دهنده‌ای در پروندهٔ واقعی وجود داشت که از ذکر مستقیم آن خودداری می‌کنیم). پروندهٔ واقعی که فیلم از آن الهام گرفته مربوط به پیِترو دهنگری است؛ معروف به «ار کَنارو» صاحب یک آرایشگاه سگ در حومهٔ رم که به‌طور جانبی مواد مخدر می‌فروخت و به‌دلیل آزار و اذیت از سوی یک بوکسور سابق، نقشهٔ انتقام کشید. اعترافات او شامل شرح شکنجه و قتل شدیدی بود که رسانه‌ها را تکان داد، هرچند کالبدشکافی نشان داد برخی جزئیات اعترافات اغراق‌آمیز یا پس از مرگ انجام شده بودند. او در دادگاه به مشکلات روانی و اعتیاد اشاره شد و به مدت طولانی زندانی گردید؛ فیلم‌های دیگری هم در همان سال از این پرونده الهام گرفتند. روایت فیلم بیشتر به روند شکل‌گیری و تشدید این رابطهٔ ناسالم می‌پردازد تا صرفاً به اوجِ فاجعه؛ نیمهٔ نخست به تدریج دوستیِ خطرناک را می‌سازد و نیمهٔ دوم پیامدهای انباشت سوءاستفاده را بررسی می‌کند. فیلم کوشش می‌کند تماشاگر را به سمت همدردی با مارچلو ببرد—نه لزوماً همذات‌پنداری کامل، بلکه درک اینکه او در ذاتش آدمی مؤدب و عاشق دخترش است، حتی اگر ضعفِ اراده و قضاوت بدی دربارهٔ شخصیت‌ها داشته باشد. نقطه‌ضعف او این است که گمان می‌کند با منطق و نوازش می‌تواند سگِ درنده‌ای مثل سیمونچینو را رام کند؛ از این منظر، همذات‌پنداری با سگ‌ها و رابطهٔ مراقبت‌کنندهٔ مارچلو با آنها به‌عنوان نمادی از اطاعت یا گرفتار شدن معنا می‌یابد. تصاویر فیلم و فضای محلی که تقریباً خود یک شخصیتِ جداست، شایستهٔ ستایش‌اند: ساحل زشت و کثیف، ساختمان‌های خالی و فرسوده، تابلوها و ویترین‌های زنگ‌زده—همهٔ اینها با پالت محدود رنگی (سفید، زرد، بژ) و قاب‌بندی‌های گسترده که مارچلو را کوچک و تحت‌فشار نشان می‌دهد، همخوانی دارند. تصویربرداری گاهی دستی و ذهنی است و گاهی ثابت و شبه‌همه‌دان، که ترکیبی مؤثر برای انتقال حس خفقان و نومیدی ایجاد می‌کند. سمت تمثیلیِ فیلم برجسته است: نام «داگ‌من» هم نام کسب‌وکار مارچلو است و هم توصیف‌کنندهٔ نقش‌های متقابل قهرمان و ضدقهرمان—سیمونچینو سگِ حمله‌ور و مارچلو سگِ خانگی و مطیع. البته گارونه در برخی جنبه‌های تمثیل کمی مبهم می‌ماند؛ مثلاً اینکه قفسِ سگ‌ها نمایانگر اسارت مارچلوست یا نشان‌دهندهٔ تسلط او بر مخلوقات ضعیف‌تر است، روشن به نظر نمی‌آید. همچنین فیلم را می‌توان متأثر از آثار قبلی گارونه مانند L'imbalsamatore و تم‌های فلینی در Reality و Tale of Tales دانست؛ رابطهٔ مارچلو و سیمونچینو یادآور نسخه‌ای تاریک از زوج گلسُمینا و زامپانُوِ لا استرادا است. نکتهٔ انتقادی مهم این است که گاهی فیلم بیش از حد به فلسفه و تمثیل می‌پردازد و از قصه‌گوییِ مستقلِ منسجم غافل می‌شود؛ روایت نسبتاً ظریف است و شاید گارونه بیشتر علاقه‌مند به تأملات کلیشه‌ای دربارهٔ انسانیت بوده تا تأکید بر ضربه‌های داستانی مستقل. با این حال، جنبه‌های استعاریِ فیلم غالباً کار می‌کنند و مجموعه‌ٔ کار، اگرچه کم‌ادعا و کوچک در ساختار، اثری قابل‌توجه است. برخی مخاطبان ممکن است فیلم را کم‌رخداد یا پایانش را عجولانه بدانند، اما در مجموع Dogman فیلمی قوی و تأثیرگذار است. درستی بازی‌ها نیز از نقاط قوت فیلم‌اند: مارچلو فونته نقش مردی کم‌رو و دست‌وپاگیر را با مهارت نشان می‌دهد و ادواردو پِسِه نقش سیمونچینوِ خشن و بی‌رحم را بسیار تأثیرگذار بازی می‌کند. فیلم همچنین نگاهی تلخ به جامعه‌ای دارد که در آن قانونِ سکوت، ترس و بی‌پاسخ‌گذاشتن خشونت، رفتارها را شکل می‌دهد—تصویربرداری و فضای محلهٔ فرسوده به خوبی این فرهنگ «سرت پایین نگه‌دار» را منتقل می‌کنند. در مجموع، داستانی تلخ و مجاب‌کننده است که خطرات وفاداری کورکورانه و دست زدن به انتقام را به‌خوبی نشان می‌دهد.