فیلم The Trial 1962

چیزی واقعاً هولناک در وضعیتی هست که «یوزف ک.» (احتمالاً بهترین اجرای دوران کاری آنتونی پرکینز) در این تریلر نسبتاً شوم در آن گرفتار می‌شود. یک صبح بیدار می‌شود و پلیس را داخل اتاق خوابش می‌یابد؛ بازداشت می‌شود و به او گفته می‌شود قرار است محاکمه شود. برای چه جرمی؟ خودش هم نمی‌داند — و هر تلاشی برای کشف آنچه به‌خاطرش متهم شده بی‌نتیجه می‌ماند....

چیزی واقعاً هولناک در وضعیتی هست که «یوزف ک.» (احتمالاً بهترین اجرای دوران کاری آنتونی پرکینز) در این تریلر نسبتاً شوم در آن گرفتار می‌شود. یک صبح بیدار می‌شود و پلیس را داخل اتاق خوابش می‌یابد؛ بازداشت می‌شود و به او گفته می‌شود قرار است محاکمه شود. برای چه جرمی؟ خودش هم نمی‌داند — و هر تلاشی برای کشف آنچه به‌خاطرش متهم شده بی‌نتیجه می‌ماند. بازداشت او هم سنتی نیست: تا حد زیادی آزاد است که برود و بیاید، به شرط آنکه برای جلسات بازجویی حاضر باشد؛ جلساتی که به نظر به‌طور دل‌بخواهی کسانی مسئولشان شده‌اند که حکم گناه یا بی‌گناهی او را صادر می‌کنند. با افزایش سرخوردگی او (و ما) سراغ زندگی اطرافیانش می‌رود — آیا منبع این گرفتاری آنجاست؟ خوشبختانه عمویش از وضعیتش خبردار می‌شود و وکیل برجسته‌ای به نام «هَستِلِر» (اورسن ولز) را وارد ماجرا می‌کند — اما آیا او کمک است یا مانع؟ این داستان، کافکاست در بهترین شکلش: نقشه‌کشی‌های ماکیاولی‌وار در کنار نهایت دستکاری «برادر بزرگ» دولتی؛ کمبود اطلاعات و عصبانیت افزاینده‌ی جوانِ «یوزف» به‌خوبی به تماشاگر منتقل می‌شود تا تماشاگر هم ترس و احساس ناامنی او را شریک شود. به تدریج چیزهای زیادی درباره‌ی این مرد، نقص‌ها، عادات و عیوبش می‌آموزیم، اما همچنان نمی‌دانیم دقیقاً چه کاری از او سر زده است! بخش قابل‌توجهی از تهدید و هراس اثر از فیلم‌برداری تاریک و بازیگران مکملی می‌آید که در حفظ راز و ابهام بسیار موفق‌اند. ولز این فیلم را با تسلط کارگردانی می‌کند، موسیقی مرموز و تأثیرگذار ژان لدره حال‌وهوایی ابهام‌آمیز می‌سازد، و فیلمنامه حس رنجش و سرخوردگی را قوی و اقناع‌کننده منتقل می‌کند. طرفداران فیلم‌های وحشت نیز باید این اثر را ببینند — یکی از ترسناک‌ترین فیلم‌هایی است که دیده‌ام. «دادگاه»ِ ولز در تبار آثار دیستوپیایی‌ای قرار می‌گیرد که متن اصلی کافکا، رمان «۱۹۸۴» جورج اورول و فیلم «برزیل» تری گیلیام را دربرمی‌گیرد — همه آثاری که به انسان‌زدایی بوروکراتیک و مضحک‌بودن قدرت نهادی می‌پردازند. اگر لایه‌ی اول فیلم بی‌معنایی بوروکراتیک و عدالت دست‌یافتنی‌نبودن را نشان می‌دهد، لایه‌های عمیق‌ترش به وضعیت خطرناک‌تری از انسان می‌پردازند: پدیده‌ی «گناه بی‌گناه» — حالتی هستی‌شناختی که در آن افراد سرزنش را برای شرایطی که خارج از کنترلشان است درونی می‌کنند. یوزف ک. (آنتونی پرکینز) صرفاً قربانی سیستمی غیرقابل‌فهم نیست؛ او ناآگاهانه در فرایند تعقیب روانی خود نیز شرکت دارد. ولز پیشنهاد می‌کند که گناه قضاوتی بیرونی نیست، بلکه چشم‌اندازی درونی است که انسان‌ها به طور واکنشی خود را برای بداقبالی‌های تصادفی سرزنش می‌کنند. این مکانیزم روان‌شناختی بازتابی از تراوماهای تاریخی گسترده‌تر است. درست مانند نوشتهٔ پیشگویانهٔ کافکا پیش از ظهور نازیسم، ولز نشان می‌دهد چگونه گناهِ درونی‌سازی‌شده و نامشخص، سرکوب سیستماتیک را امکان‌پذیر می‌سازد. اتهام بی‌نام و نشان تبدیل به آیینه‌ای می‌شود که مردم در دل به خود می‌گویند «شاید من سزاوار اینم»، و بدین‌ترتیب خود را به حاشیه می‌رانند. روایت‌های دینی — از گناه نخستین حوا تا اسطوره‌های فرهنگی مسئولیت‌پذیری فردی — سال‌هاست که این پاسخ روانی را برنامه‌ریزی کرده‌اند. ما جذابیت‌های بخت، عذرخواهی کردن به‌عنوان قربانی و درونی‌سازی سرزنش را حمل می‌کنیم، گویی این امر نوعی کنترل معوج است. در هر دو فیلم «دادگاه» و «برزیل»، زبان تصویری به نمود خارجی این فشار روانی تبدیل می‌شود. مناظر بیانیِ شدیدِ ولز و محیط‌های مکانیکی و اگزجرهٔ گیلیام فقط پس‌زمینه نیستند؛ نمایانگرِ وضعیت‌های روانی درونی‌اند. بوروکراسی‌های هزارتویی به استعاره‌ای از توانایی ذهن انسان برای خودآزاری بدل می‌شوند، جایی که پیچیدگی معماری، تله‌گیسیِ روانی را بازتاب می‌دهد. ولز و گیلیام بینش مهمی را با هم شریک‌اند: سرکوب سیستماتیک تنها از بیرون تحمیل نمی‌شود، بلکه از درون نیز پرورانده می‌شود. یوزف ک. و سم لاوری تنها قربانی نیستند؛ آنها معماران ناخواستهٔ زندان‌های روانی خودند. سبک‌های سوررئال و کابوس‌وار تصویری ترجمه‌ای کامل از این نمای درونی «گناه بی‌گناه» ارائه می‌کنند — جایی که مؤثرترین زنجیرها، همان‌هایی‌اند که خودمان برای خود می‌سازیم. «دادگاه» کمتر فیلمی درباره‌ی عدالت است و بیشتر کاوشی عمیق در این که چگونه انسان‌ها از لحاظ روانی خود را برای سرکوب آماده و در آن سهیم می‌کنند.