فیلم Fatima 2020

بسته به میزان ایمان هر بیننده، برداشت‌ها متفاوت خواهد بود، اما «فاطیما» بازسازی‌ای تصویری زیبا و محترمانه از یک داستان واقعی است؛ داستانی که بیش از صد سال پس از وقوع هم هنوز مردمی را هر ساله به آن مکان می‌کشاند تا شاید آنچه کودکان دیده بودند را تجربه کنند. فیلم‌های مذهبی ژانری پرخطرند. سخت می‌توان سازندگان را به خاطر نیت خیرشان سرزنش کرد، اما بسیاری...

بسته به میزان ایمان هر بیننده، برداشت‌ها متفاوت خواهد بود، اما «فاطیما» بازسازی‌ای تصویری زیبا و محترمانه از یک داستان واقعی است؛ داستانی که بیش از صد سال پس از وقوع هم هنوز مردمی را هر ساله به آن مکان می‌کشاند تا شاید آنچه کودکان دیده بودند را تجربه کنند. فیلم‌های مذهبی ژانری پرخطرند. سخت می‌توان سازندگان را به خاطر نیت خیرشان سرزنش کرد، اما بسیاری از این آثار به‌سختی قابل تماشا هستند. بعضی تماشاگران بی‌آنکه فیلم را ببینند، فیلم‌های مسیحی یا هر فیلمی که با عقایدشان هم‌راستا نیست را از پیش رد می‌کنند، یا به‌جای پرداختن به خود اثر، به بررسی باورها و سیاست‌های پشت آن می‌پردازند و حتی به توهین به مخاطبان و منتقدانی دست می‌زنند که فرصتی به فیلم داده‌اند. از سوی دیگر، بعضی مؤمنان هم فیلم‌هایی را که به ایمانشان برمی‌خوردند به همان شیوه نقد می‌کنند. «فاطیما» فیلمی کامل و بی‌نقص نیست، اما داستان سه کودک که در سال ۱۹۱۷ در پرتغال مریم مقدس را دیدند، بی‌تردید داستانی ماندگار است. لوسیا (با بازی استفانی گیل) و دخترخواندگانش، جیسینتا (الخاندرا هاوارد) و فرانسیسکو (خورخه لاملِش)، در دوران جنگ جهانی اول زندگی می‌کنند. لوسیا و مادرش (لوسیا مونیز) منتظر خبر از برادر و پسر خانواده‌اند که در جبهه دور مشغول جنگ است. شهردار شهر که خود مؤمن نیست (گوران ویسنیچ)، اسامی مردان کشته‌شده یا مفقود را به‌طور رسمی در میدان شهر اعلام می‌کند. سه کودک با فرشته‌ای مواجه می‌شوند که از آن‌ها می‌خواهد برای صلح دعا کنند و وعده دیداری دیگر را می‌دهد. هنگام چوپانی، زنی مرموز (ژوانا ریبیرو) را می‌بینند که فقط آن‌ها قادر به دیدنش هستند و هر ماه سراغشان می‌آید. او از آن‌ها می‌خواهد برای صلح دعا کنند، از خدا توهین نکنند و به لوسیا سه پیام سری درباره آینده می‌دهد که نباید آن‌ها را با کسی در میان بگذارد. داستان کودکان با مصاحبه‌ای از سوی استادی غیرمؤمن (هاروی کایتل) با خواهر لوسیا در بزرگسالی (سونیا براگا)، راهبه‌ای که هنوز به آنچه دهه‌ها پیش دیده اعتقاد دارد، قاب‌بندی می‌شود. لازم نیست لزوماً کاتولیک باشید تا از فیلم بهره ببرید؛ بسیاری از وجوه فیلم بین وضعیت پرتغال دوران جنگ جهانی اول و شرایط امروز قابل تشخیص است. سازندگان در تصویرسازی مؤمنان و غیرمؤمنان رویکردی متعادل دارند: همسر شهردار مؤمن است، کشیش محلی (ژواکیم دِ آلمیدا) مشکوک است و حتی مادر لوسیا—که برای جلوگیری از اعلام شدن نام پسرش در میدان شهر دعا می‌کند و به خدا خدمت می‌نماید—آن‌چنان به داستان لوسیا باور ندارد که به خشونت فیزیکی دست بزند. با گسترش خبر رؤیت‌ها، جمعیت‌هایی برای شفا تجمع می‌کنند و حتی مزارع پدر لوسیا (مارکو دآلمیدا) برای ادای نذر به هم می‌ریزند تا برای «بانوی رزاریو» هدیه‌ای بگذارند. لوسیا و پسرعمه‌هایش هنگامی که بزرگ‌تر می‌شوند و بزرگسالان داستان‌شان را دروغ می‌خوانند، دچار تردید می‌شوند، اما ایمان‌شان به خدا آن‌ها را بار دیگر به دشت بازمی‌گرداند تا رؤیت‌ها و اشاراتشان را تجربه کنند که در نهایت به «معجزه خورشید» می‌انجامد. استفانی گیل و لوسیا مونیز در نقش‌های لوسیا و مادرش درخشان ظاهر شده‌اند. سکانس‌های مربوط به کایتل و براگا می‌توانست غنی‌تر باشد، اما نقش آن‌ها به هسته مرکزی داستان خدمت چندانی نمی‌کند و در میانه راه کمی کمرنگ می‌شود. فیلم در پرتغال فیلم‌برداری شده و بازیگران بین‌المللی‌ای دارد، اما دیالوگ‌های انگلیسی گاهی دچار ناهماهنگی است. گیل و مونیز بار صحنه‌های بیش از حد تنش‌های خانوادگی را بر دوش می‌کشند، اما نحوه نمایش گوران ویسنیچ به‌عنوان شهرداری که لزوماً آدم شرور و ضددین جلوه داده نشده است، قابل تحسین است؛ او دارد از دستورهای حکومت تبعیت می‌کند و هم‌زمان با مسائل خانوادگی و محلی دست‌وپنجه نرم می‌کند. در فیلم صحنه‌های شدیدی وجود دارد که با استفاده از جلوه‌های ویژه رؤیت‌های کودکان را به تصویر می‌کشند، اما فیلم هرگز به یک اثر کلیشه‌ای اَبَرقهرمانی بدل نمی‌شود. در برخی لحظات—مخصوصاً وقتی ریبیرو سخن می‌گوید و کودکان را راهنمایی می‌کند—چند قطره اشک از چشم آدم سرازیر می‌شود. اگر در آن دوران تصور می‌کردیم خدا مورد توهین قرار گرفته، تماشای وضعیت فرهنگ امروزی دلهره‌آور است و شاید بهتر باشد برخی چیزها را حدس نزنیم. با وجود برخی لحظات ناموزون، «فاطیما» تجربه‌ای پاداش‌دهنده است. فیلم‌های مذهبی و محافظه‌کار در حال افزایش‌اند چرا که تماشاگران از هالیوود جریان اصلی و فرهنگ عامه فاصله می‌گیرند. در دنیایی که شبکه‌های اجتماعی و تلفن‌های هوشمند اعتیادآورند، دیدن اثری که دعوت به بیداری و تأمل می‌کند، دلپذیر است.