فیلم Conclave 2024

دیدن فیلمی که همه عناصر موفقیت را دارد اما همان عنصر حیاتی—داستان—را ندارد، بسیار ناامیدکننده است. در ساخته جدید ادوارد برگِر، که درباره گردهم‌آیی کاردینال‌ها برای انتخاب پاپ جدید ساخته شده، از نظر فنی همه‌چیز فراهم است: طراحی تولید خیره‌کننده، فیلم‌برداری خلاقانه و چشم‌نواز، و بازیگرانی برجسته با اجراهای برجسته از جمله رالف فاینز، استنلی توچی، جان لیتگاو و ایزابلا روسلینی، و همچنین بازی‌های خوب...

دیدن فیلمی که همه عناصر موفقیت را دارد اما همان عنصر حیاتی—داستان—را ندارد، بسیار ناامیدکننده است. در ساخته جدید ادوارد برگِر، که درباره گردهم‌آیی کاردینال‌ها برای انتخاب پاپ جدید ساخته شده، از نظر فنی همه‌چیز فراهم است: طراحی تولید خیره‌کننده، فیلم‌برداری خلاقانه و چشم‌نواز، و بازیگرانی برجسته با اجراهای برجسته از جمله رالف فاینز، استنلی توچی، جان لیتگاو و ایزابلا روسلینی، و همچنین بازی‌های خوب بازیگران کمتر شناخته‌شده‌ای چون لوچیان مساماتی و سرجیو کاستلّیتو. فیلم همچنین گاهی نکات بینش‌مندانه‌ای درباره وضعیت کنونی کلیسای کاتولیک روم مطرح می‌کند—طفره رفتن در اجراي اصلاحات، رسوایی‌های پی‌درپی و دیدگاه‌های رو به رشدِ نامطلوب عمومی—که همه بر تصمیم‌گیری کالج کاردینال‌ها درباره نامزد پاپ جدید سنگینی می‌کنند. متأسفانه فیلمنامه و روایت ضعف‌هایی دارند: آغاز فیلم کند پیش می‌رود و گاهی خواب‌آور است. وقتی داستان به بخش اصلی—کنکلو—می‌رسد، تا حدی ملودراما می‌شود و شبیه یک سریال تلویزیونی دهه ۸۰ به نظر می‌آید. تلاش برای ساختن اثری مهیج بیشتر به رشته‌ای از خیانت‌ها و کنار گذاشتن نظام‌مند نامزدها از طریق افشای اسرار گذشته بدل می‌شود. در پایان هم چند پیچش داستانی وارد می‌شود که یا کاملاً غیرمنتظره و تا حدی غیرقابل‌باورند یا از ابتدا به‌گونه‌ای معلوم و قابل‌پیش‌بینی کاشته شده‌اند. متأسفانه این نقائص روایی سایر نقاط قوت فیلم را تضعیف می‌کند؛ فیلمی که در ظاهر پرزرق‌وبرق است اما از نظر محتوایی کم‌مایه به‌نظر می‌رسد — کاستی‌ای که در فیلم قبلی برگِر، «همه ساکت در جبهه غربی» (۲۰۲۲)، هم مشاهده شده بود. شاید چون من در کلیسای کاتولیک بزرگ نشده‌ام، نتوانستم به‌طور کامل ژرفا و اهمیت محتوای اثر را درک کنم؛ اما به‌عنوان کسی که تلاش می‌کند همه آثار را عادلانه قضاوت کند، باید بگویم که «Conclave» در حد و اندازه یک حماسه‌ی سینمایی واقعی نیست. Conclave فراتر از انتظار برای یک معمای هیجان‌انگیز در عمق واتیکان ظاهر می‌شود. این فیلم تمرکزی باریک بر شخصیت‌هایی دارد که ایمان دینی و جاه‌طلبی‌های شخصی آن‌ها را شکل داده‌اند و بازتابی جذاب از اخلاق، ایمان و قدرت ارائه می‌دهد. کارگردانی فنی بی‌نقص ادوارد برگِر بازیگرانی درخشان را در مسیری هدایت می‌کند که هرگز هوش مخاطب را دست کم نمی‌گیرد. فیلمنامه پیتر استراوگن با حساسیتی نادر به موضوعات جهانی مانند فساد و ایدئالیسم می‌پردازد و تعلیق روایی را با عمق احساسی به تعادل می‌رساند. اجرای مغناطیسی رالف فاینز، موسیقی درگیرکننده‌ی ولکر برتلمن و فیلم‌برداری فروبرنده‌ی استفان فونتن، Conclave را به یکی از جذاب‌ترین آثار سال بدل می‌کند. Conclave از آن دست فیلم‌هاست که چیزهای زیادی برای لذت بردن دارد، حتی اگر اندکی طولانی به‌نظر برسد. بزرگ‌ترین نقطه قوتِ فیلم بازی‌ها هستند—عنصری که در فیلم‌های دیالوگ‌محور حیاتی است—و خوشبختانه این فیلم در این بخش موفق است. رالف فاینز درخشان است؛ جان لیتگاو، استنلی توچی، لوچیان مساماتی و سرجیو کاستلّیتو نیز سزاوار تحسین‌اند. موسیقی را دوست داشتم و فیلم‌برداری نیز باشکوه است. داستان تا حد زیادی تماشاگر را جذب می‌کند، حتی برای کسی مثل من که علاقه‌ای به مذهب ندارد. تنها ایراد این است که فیلم کمی طولانی‌تر از نیاز به‌نظر می‌رسد؛ در بخش‌های پایانی گاهی منتظر تیتراژ بودم، اما هرگز کاملاً خسته نشدم—فقط حس می‌شد فیلم مانند یک اثر دو ساعتِ صریح است. با مرگ پاپ، سازمان‌دهی کنکلو برعهدهٔ رئیس کالج کاردینال‌ها، کاردینال لارنس (رالف فاینز)، می‌افتد. او از نظر شخصی طرفدار لیبرال «بلینی» (استنلی توچی) است، اما نامزدهای دیگری نیز حمایت قابل توجهی دارند: «آدیامی» (لوچیان مساماتی) می‌تواند اولین پاپ از آفریقا باشد؛ «ترمبلی» (جان لیتگاو) یک آمریکایی بلندپرواز و «تدسکو» (سرجیو کاستلّیتو) نامزد قدرتمند و بسیار محافظه‌کار است. با گردهم آمدن همه، غافلگیری‌ای در قالب کاردینالی ناشناخته از کابل (کارلوس دیهز) وارد می‌شود و روند رأی‌گیری پرده از انسانیت ناتمام بسیاری از مردان حاضر برمی‌دارد. با اینکه ظاهراً همگی از معنویت سخن می‌گویند، آن‌ها در واقع سیاست‌مدارانی‌اند و حتی لارنس هم ایمان، صبر و وفاداری‌اش را زمانی که از وجود توطئه‌ای آگاه می‌شود آزمون می‌دهد. آیا او تحت تأثیر قرار گرفته؟ آیا همه‌چیز دودُ و آیینه است؟ با گیر ماندن ۱۰۸ مرد در اتاق بدون علامتِ پایانِ بن‌بست، او نگران است که دنیای بیرون تجربه‌ی شکاف در کلیسا را ببیند. همان دنیای بیرون هم درگیر موجی از حملات تروریستی است که حتی دیوارهای باستانی واتیکان را از گزند آن‌ها محافظت نمی‌کند؛ سنت‌ها با مُدرنیسم می‌جنگند. اجرای فاینز یکی از بهترین‌های اوست؛ شخصیتی درگیر تضاد داخلی که او به‌خوبی به تصویر می‌کشد، به‌خصوص در مبارزه با وجدان و ایمان خود. این تردیدها او را به انتخابی دشوار در پایان می‌رسانند که برای من چندان قابل‌قبول نبود: پایانی که از دلِ داستان بیرون می‌زند و اگرچه تا حدی تأمل‌برانگیز است، اما کمی ساختگی به‌نظر می‌رسد و باورپذیری داستان پیشین را تضعیف می‌کند. ایزابلا روسلینی نقش کمی دارد و بیشتر به‌عنوان واسطه‌ای برای پیشبرد جنبه‌هایی از داستان عمل می‌کند که خوب پرورش نیافته‌اند. در مجموع، فیلمی خوب و محکم است که نشان می‌دهد سیاست‌بازان در ردای مذهبی هم وقتی پای قدرت در میان است کم از دیگران ندارند؛ تماشای آن لذت‌بخش است، شاید نه عالی. این فیلم مناسب کسانی است که می‌خواهند کاملاً در آن فرو روند. روایت آرام و جذب‌کننده‌ای دارد که هر جمله و هر مکث وزن خود را دارد؛ هیچ تلاش نمایشی یا ساختگی برای ایجاد تنش دیده نمی‌شود. رالف فاینز یکی از بهترین اجراهای دوران کاری‌اش را ارائه می‌دهد؛ بازیِ مهار شده‌اش جذاب است و وقتی بالاخره صدایش را هم بلند می‌کند، گویی سکوتی می‌شکند و آشفتگی درونی‌اش دیگر قابل‌پنهان‌کردن نیست. فضای فیلم کاملاً منحصربه‌فرد است: کلیسای سیستین، راهروهای طولانیِ پاپی، گوشه‌های سایه‌دار و تناسب‌های قرمز و سیاه به‌گونه‌ای فعال در داستان عمل می‌کنند و نه صرفاً پس‌زمینه‌ای تصویری. فیلم‌برداری استفان فونتن با قاب‌بندی‌های طولانی و تقارن‌های وسواسی، هر فریم را شبیهِ یک قطعهٔ هنری می‌کند. موسیقی ولکر برتلمن نیز همچون قلبِ فیلم می‌تپد و تنش را تا حد انفجار فشرده می‌کند؛ آکوردهای تقریباً آیینی او هر رأی را تاریخی جلوه می‌دهد. داستان آرام آرام گشوده می‌شود؛ هرچند دیالوگ‌های نخستین ممکن است کسالت‌آور به‌نظر برسند، هرچه بیشتر در فیلم فرو می‌روید، تنش ملموس‌تر می‌شود و جزئیات—از معماری تا دینامیک‌های شخصیتی—تار و پودِ جذابی از یک تریلر سیاسی نزدیک به معمایی می‌سازند. اما پایان فیلم پرسش‌برانگیز است: از یک سو خاتمهٔ باز برای تأمل مناسب است و از سوی دیگر ممکن است برخی تماشاگران را سردرگم یا ناامید کند. با این وجود، Conclave بی‌تردید فیلمی عمیق، متأمل و از منظر بصری بی‌نقص است؛ فقط مناسب دوست‌داران سینمای دقیق و ظریف. (۴.۵ از ۵) پایان فیلم کاملاً غیرقابل‌قبول و حتی مضحک بود؛ به‌نظر می‌رسد طراحی‌شده تا تماشاگر مدرن را راضی کند و هم‌زمان حامل پیامی ایدئولوژیک باشد. من کاتولیک نیستم، اما این تغییر جسورانه در لحن به‌قدری برجسته بود که به تجربهٔ کلی فیلم آسیب زد. من آدمی ساده‌ام — فیلم خوبی است.