فیلم Fellini Satyricon 1969

اگر تا به حال «Quo Vadis» را دیده یا خوانده باشید، با شخصیت گایوس پترونیوس آشنا هستید. او یکی از نزدیک‌ترین مشاوران امپراتور نِرون و نویسندهٔ این داستان پرزرق‌وبرقِ اسطوره‌ای است. در این درام مناسبِ حالِ نِرون، دو دوست نزدیک — اسکیتو (هیرام کلر) و انکولپیو (مارتین پاتر) — بر سر مالکیت معشوقِ جوان‌شان، جیتونه (مکس بورن)، دچار اختلاف می‌شوند. چون نتوانند آشتی کنند، تصمیم...

اگر تا به حال «Quo Vadis» را دیده یا خوانده باشید، با شخصیت گایوس پترونیوس آشنا هستید. او یکی از نزدیک‌ترین مشاوران امپراتور نِرون و نویسندهٔ این داستان پرزرق‌وبرقِ اسطوره‌ای است. در این درام مناسبِ حالِ نِرون، دو دوست نزدیک — اسکیتو (هیرام کلر) و انکولپیو (مارتین پاتر) — بر سر مالکیت معشوقِ جوان‌شان، جیتونه (مکس بورن)، دچار اختلاف می‌شوند. چون نتوانند آشتی کنند، تصمیم می‌گیرند از هم جدا شوند؛ جیتونه همراهِ اسکیتو می‌رود و انکولپیو چنان پریشان می‌شود که به خودکشی فکر می‌کند، اما خوشبختانه زلزله‌ای اتفاق می‌افتد. پس از آشوبِ حادثه، آن‌ها از هم جدا می‌افتند و ما شاهد مجموعه‌ای از ماجراها هستیم که آن‌ها را از صحنه‌ای فاسد به صحنه‌ای دیگر می‌برد؛ صحنه‌هایی پر از رقص‌های اروتیک، فساد و خوش‌گذرانی جنسی. سرانجام هر سه دوباره به هم می‌رسند و نقشه‌ای می‌کشند تا نیمه‌خدایی را از معبدی مقدس «قرض» کنند؛ اما این انتخاب بد است، چون نیمه‌خدا بلافاصله می‌میرد و همین خشم خدایان را بر انکولپیوی بدبخت می‌افکند. مجازات او در چارچوب فیلم به‌ویژه بی‌رحمانه به نظر می‌رسد، اما با حضور دوستش امید دارد شاید به سرزمینی دور بروند و بارقه‌ای از بهبود بیابند. برخی از این ماجراها شباهت‌هایی به افسانه‌های آشناتر دارند — مثلاً تِزئوس و مینوتور — اما عمدتاً این فیلم، فلینی را در اوجِ خودخواهی لذت‌بخشش نشان می‌دهد؛ نمایشِ مردان و زنان زیبا (و برخی کم‌تر زیبا) که در هر نوع رذیلتی که می‌شناسند غرق‌اند. با این حال فیلم پر از برهنگی، خشونت یا فحشا به‌صورت آشکار نیست؛ بخش زیادی از آن به‌طرز اغواگرانه‌ای به تخیل بیننده واگذار شده است، چون بی‌پرده بودنِ مبتذل واقعاً به‌جایی نمی‌رسد. هر چه فیلم جلو می‌رود، به‌خوبی نشان می‌دهد در فرهنگی که توانایی را بی‌اعتنا به خرد یا شرافت می‌سنجیدند، چه عواملی می‌توانست انسان‌ها را به مرتبهٔ اسطوره و افسانه برساند. در اصل این اثر نوعی گردش در تاریخ روم است؛ هرچند سرشار از حسادت و شهوت، اما نشانه‌هایی از ارزشِ عشق و وفاداری نیز در آن دیده می‌شود و اندکی رستگاری را عرضه می‌کند — بنابراین به‌دنبال درس‌های اخلاقی عمیق نباشید و بیشتر از هنر تصویری رنگارنگِ مردان (عمدتاً) در اوج فسادِ بی‌مورد لذت ببرید.