فیلم November 2017

در دنیای واقعی، اندیشهٔ جادویی نوعی مغالطه و منبع بسیاری از خرافات است، اما در فیلمی مثل نوامبر، همین اندیشه می‌تواند تفاوت بین مرگ و زندگی، نجات و هلاکت باشد. شخصیت‌های این افسانهٔ استونیایی-آلمانی به سبک برگمن، که راینر سارنِت آن را نوشته و کارگردانی کرده، در روستایی زندگی می‌کنند که اطرافش را یک «جنگل تسخیرشده» واقعی احاطه کرده است؛ برای اهالی روستا عجیب بود...

در دنیای واقعی، اندیشهٔ جادویی نوعی مغالطه و منبع بسیاری از خرافات است، اما در فیلمی مثل نوامبر، همین اندیشه می‌تواند تفاوت بین مرگ و زندگی، نجات و هلاکت باشد. شخصیت‌های این افسانهٔ استونیایی-آلمانی به سبک برگمن، که راینر سارنِت آن را نوشته و کارگردانی کرده، در روستایی زندگی می‌کنند که اطرافش را یک «جنگل تسخیرشده» واقعی احاطه کرده است؛ برای اهالی روستا عجیب بود اگر آن جنگل تسخیرشده نبود — به‌مثال، قرارداد با شیطان آن‌قدر مرسوم است که روستاییان حیله‌گر با استفاده از شیرهٔ انگور فرنگی سیاه به‌جای خون، شیطان را فریب می‌دهند تا قرارداد را امضا کند. برایم جالب است که در AllMovie و ویکی‌پدیا ذکر شده فیلم قرن نوزدهم روایت می‌شود، زیرا فضای اثر بیشتر شبیه اواخر قرون وسطی است، همراه با طاعون. از سوی دیگر، این جهانی است که در آن تقریباً هر چیزی ممکن است — نه فقط فریب دادن شیطان، بلکه حتی فریب دادن مرگ؛ یکی از روستاییان زرنگ ایدهٔ درخشانی دارد: «شلوارت را دربیار و روی سرت بگذار. طاعون فکر می‌کند دو باسن داریم و جرأت نمی‌کند به ما دست بزند.» ممکن است وسوسه شویم به این دهقانان نادان بخندیم، اما سپس طاعون، در قالب یک بز سفید، واقعاً از کنارشان عبور می‌کند و فعلاً آسیبی به آن‌ها نمی‌زند. شخصیت‌ها از ترفندهای مختلفی برای زنده ماندن در زمستان سخت استفاده می‌کنند؛ رایج‌ترینِ آن‌ها «کرات» است که همین موضوع فراوانی قراردادها با شیطان را توضیح می‌دهد — کرات، موجودی جادویی در اساطیر کهن استونی، از کاه یا ظروف کهنهٔ خانه ساخته می‌شود، اما برای انجام فرمان صاحبش باید با یک روح جان‌بخشی شود؛ روستاییان شیطان را در چهارراه احضار می‌کنند تا معامله‌ای ببندند: خریدن روح برای کرات به‌ازای واگذاری روح خودشان در آینده. مشکل این است که کرات‌ها بیش از حد پرشور و بی‌محابا هستند و اگر همیشه مشغول نباشند، ممکن است برای کشتن صاحبشان اقدام کنند؛ بنابراین صاحب کرات از آن موجود می‌خواهد کارهای غیرممکنی انجام دهد، مثل ساختن نردبانی از نان. کارکرد اصلی کرات در نوامبر، جذب تماشاگر است، و برای من این هدف با کمک افکت‌های عملی فیلم بیش از حد برآورده شد. هانس (یُرگِن لیک)، که یا نابغه است یا خیلی حواسش نیست، یک کرات برفی می‌سازد؛ خطری او را تهدید نمی‌کند، اما امیدی هم نیست که کرات کار زیادی برایش بکند. هانس آرزو دارد کرات برایش یک بانوی بارون جوان بیاورد، دختر بارون آلمانی محلی که عاشقش است؛ متأسفانه، بارونس که حیوان نیست (کرات‌ها نمی‌توانند انسان بدزدند، فقط دام‌ها و اشیاء بی‌جان را)، و حتی اگر بود، این کرات خیلی ضعیف است. منفعتی که هانس می‌تواند از وضعیت ببرد، تجربهٔ عظیم کرات است ("از کجا یاد گرفتی این‌طور حرف بزنی، کرات؟"؛ "همه‌جا. من از شهرهای باستانی گذشتم مانند رودی که در باغ‌هایی شکوهمند می‌جوشد، چونان بارانی فرو ریختم و کشتی‌های بی‌شماری را همراه بردم. اکنون من برفم، و برای اولین بار می‌توانم از طریق دهانی که تو به من دادی صحبت کنم، استاد"). با توجه به این اوضاع کلی، تعجب‌آور نیست که یک روستایی هنگام کندن طلا از محراب کلیسا دستگیر شود؛ «چرا کندی؟»؛ «می‌دانی محراب مقدس است. اگر با آن در میخانه پرداخت کنم، طلا دوباره به جیبم برمی‌گردد.» اما در چرخشی طنزآمیز، زن دهقان مورد تمسخر قرار می‌گیرد: «چطور برمی‌گردد؟ پیاده میاد؟» ایدهٔ اینکه «عیسی آن را برمی‌گرداند» چون «طلا مقدس است» نمونه‌ای از اندیشهٔ جادویی است، به همان وضوحی که گذاشتن شلوار روی سر برای فریب طاعون است؛ پس چرا یکی را جدی می‌گیرند و دیگری موجب تمسخر می‌شود؟ یکی از دلایل این است که این ایده از یک لاتوی است و «لاتوی‌ها دهانی شبیه مقعد دارند و فقط چرند از آن خارج می‌شود»، اما مسئله پیچیده‌تر است؛ سارنِت نه تنها طبیعت آپولونیایی و دیونیزیوسی مسیحیت و بت‌پرستی را مقابل هم می‌گذارد، بلکه نقش‌های مادی و ماورایی هر یک از این دین‌ها را نیز وارونه می‌کند.