فیلم Poltergeist 1982

یکی از بزرگ‌ترین لحظات کودکی‌ام دیدن پالترگاست برای اولین بار بود، وقتی هفت ساله بودم. آن را روی یک تلویزیون 4:3 و از روی یک دی‌وی‌دی بسیار قدیمی در اتاق خواب والدینم دیدم؛ مادرم تازه از عمل جراحی از بیمارستان برگشته بود. یک شب پدرم از کتابخانه چند دی‌وی‌دی آورد و یکی از آن‌ها پالترگاست بود. بدون تردید آن را در دستگاه گذاشتم؛ از پنج...

یکی از بزرگ‌ترین لحظات کودکی‌ام دیدن پالترگاست برای اولین بار بود، وقتی هفت ساله بودم. آن را روی یک تلویزیون 4:3 و از روی یک دی‌وی‌دی بسیار قدیمی در اتاق خواب والدینم دیدم؛ مادرم تازه از عمل جراحی از بیمارستان برگشته بود. یک شب پدرم از کتابخانه چند دی‌وی‌دی آورد و یکی از آن‌ها پالترگاست بود. بدون تردید آن را در دستگاه گذاشتم؛ از پنج سالگی می‌خواستم آن را ببینم. از همان لحظه آغاز فهمیدم پالترگاست فیلم بزرگی است، اما نمی‌دانستم قرار است تبدیل به فیلم موردعلاقه‌ام شود و بارها و بارها خواهم خواست آن را تجربه کنم. کریگ تی. نلسون و جوبت ویلیامز در این کلاسیک نقش‌های استیو و دایان فری‌لینگ را بازی می‌کنند؛ آن‌ها همراه سه فرزندشان—دِیانا شانزده‌ساله (دومینیک دان)، رابی هشت‌ساله (اولیور رابینز) و کارول‌آن پنج‌ساله (هدر اورورک)—در کوئستا وردِ کالیفرنیا زندگی می‌کنند و خیلی زود درمی‌یابند که خانه‌شان تسخیر شده و ارواح از طریق تلویزیون با کارول‌آن ارتباط برقرار می‌کنند. ابتدا همه‌چیز عادی به نظر می‌رسد: دِیانا با کارگران ساختمانی حرف می‌زند و دیرتر از موعد تلفن را قطع می‌کند، رابی عاشق جنگ ستارگان است و کارول‌آن به ماهی قرمز آبش لوله کامل غذا می‌دهد. یک شب درختی می‌خواهد رابی را ببلعد اما آن‌ها سریع نجاتش می‌دهند. وقتی ارواح کارول‌آن را از کمد می‌ربایند، خانواده مجبور می‌شوند با آن روح شرور مبارزه کنند تا شاید فرزندشان را دوباره ببینند. با بازی‌های خوب، فیلمنامه و کارگردانی قوی و جلوه‌های ویژه تأثیرگذار، به نظر من پالترگاست بهترین داستان روحی است که تا به حال ساخته شده. بازیگری فوق‌العاده است؛ لحن دیالوگ‌ها، حالت‌های چهره و زبان بدن کاملاً واقعی به نظر می‌رسند. اجرای کریگ تی. نلسون به عنوان پدر واقعی‌ترین تصویری است که در یک فیلم دیده‌ام. جوبت ویلیامز هم یکی از واقعی‌ترین مادران سینما را نشان می‌دهد. هدر اورورک بهترین اجرای یک کودک پنج‌ساله است که دیده‌ام. زلدا روبینستاین هم عالی‌ست. انگار بازی نمی‌کنند؛ اجراها در سطح بالایی قرار دارند. جلوه‌های ویژه هنوز هم تأثیرگذارند چون هنوز واقعی به نظر می‌رسند. داستان هم بسیار بدیع است چون در حومه مدرن آمریکا رخ می‌دهد و درباره یک خانواده عادی که همدیگر را دوست دارند است، نه درباره شوهر یا پدری آزارگر. پالترگاست آن‌قدر خوب نوشته شده که نیازی به مرگ کسی یا خون‌بار بودن صحنه‌ها برای نگه‌داشتن مخاطب روی لبه صندلی نیست. هوپر و اسپیلبرگ با نشان ندادن زیاد ارواح کار را ظریف نگه می‌دارند. پالترگاست داستانی عالی، بازیگری عالی، کارگردانی و فیلمنامه قوی دارد. به‌شدت توصیه‌اش می‌کنم. پالترگاست در اصل فیلمی مناسب کودکان است، پس خیلی هم ترسناک نیست؛ هرچند صحنه‌هایی هست که ممکن است بترساند یا ناخوشایند باشد، اما زندگی کسی را خراب نمی‌کند. در نهایت تجربه‌ای هیجان‌انگیز و مفرح است. فیلمی است که هر کودکی تا سن هشت سالگی باید آن را ببیند. به‌نوعی هر بار که آن را می‌بینم، گاهی تلاش می‌کنم اشک‌هایم را کنترل کنم. پالترگاست فیلم موردعلاقه من است؛ واقعاً یک کلاسیک بزرگ است و بعد از بیش از سی سال هنوز پابرجاست، چون پیامش امروز هم مرتبط است: داستان خانواده‌ای که هیچ چیز قادر به از هم پاشیدن آن نیست. داستانی کلاسیک از خیر در برابر شر، پایداری در برابر بدترین ترس‌ها و حفظ امید تا آخر. ما آن را به‌عنوان هیولا می‌شناسیم. خانواده فری‌لینگ خوشحال و مرتب در حال زندگی‌اند تا اینکه یک شب دختر کوچک‌شان اعلام می‌کند از طریق تلویزیون نیروهای ماوراءالطبیعه آمده‌اند. پالترگاست بین طرفداران وحشت اختلاف‌نظر زیادی ایجاد می‌کند؛ طرفداران صحنه‌های خونین از اتفاقات فیلم راضی نیستند، در حالی که علاقه‌مندان به ماوراءالطبیعی آن را فرصتی تا حدی هدررفته می‌بینند. اگر از جلوه‌های پرزرق و برق صرف‌نظر کنید، نقطه مرکزی فیلم شوخیِ علاقه‌ی کودکان به جعبه جادو (تلویزیون) را نشان می‌دهد، بنابراین می‌توان فیلم را تا حدی کمدی سیاه هم دانست. با این حال باید صادق بود: پالترگاست آن‌چنان که باید یک فیلم ترسناکِ تمام‌عیار و تأثیرگذار نیست؛ به نظر می‌رسد سازندگان از ابتدا قصد داشتند فیلمی واقعاً ترسناک بسازند که بتواند سلیقه‌های مختلف را راضی کند. این تلاش برای پوشش دادن همه جوانب، خود مشکل اصلی فیلم است؛ فیلم آن‌قدر می‌خواهد همه چیز را دربرگیرد که سرگیجه‌آور می‌شود و بین کسالت و شوک مدام نوسان می‌کند، قبل از اینکه مخاطب فرصت هضم داشته باشد، و در نتیجه آنچه می‌توانست یک شاهکار ژانری باشد نابود می‌شود. لحظاتی در فیلم واقعاً مو به تن سیخ می‌کند؛ حس تهدید خزنده در طوفان سنگین است، عروسک دلقک فقط با نور طوفانی به بدی تجسم شر تبدیل می‌شود، و سپس ناگهان فیلم می‌رود سمت صحنه‌ای با درخت وحشتناک که حتی برای Creepshow هم نامناسب است! فیلم قطعه‌قطعه‌ای از سبک‌های مختلف است که برخورد امضای کارگردان توبی هوپر و تهیه‌کننده استیون اسپیلبرگ باعث این ترکیب ناموزون شده. با وجود این نابرابری‌ها و تا حدی سرقت‌برداری آشکار از قسمت «Little Girl Lost» از مجموعه Twilight Zone، باز هم از تماشای پالترگاست لذت می‌برم؛ تولیدی براق و لحظات به‌یادماندنی دارد: دلقک، هدر اورورک عاشقانه گفتن «آن‌ها اینجایند»، صحنه اول با صندلی‌ها و همیشه مرموزِ خانم توتیل—همه این‌ها فیلم را به تماشای شبانه‌ای لذت‌بخش و گاهی ناامیدکننده تبدیل می‌کنند. امتیاز: 6 از 10. فقط بعدها به نور نروید، حدس می‌زنم. مثل خیلی از هم‌نسلانم، یادم هست بچه که بودم شب‌ها تا دیر وقت در هفته ماراتن فیلم‌های ترسناک شبکه AMC (یا شاید همه 31 روز) می‌ماندم و تماشایش می‌کردم: خانواده فری‌لینگ که توسط فعالیت‌های ماوراءالطبیعی مورد هجوم قرار می‌گرفتند؛ خانه‌شان تبدیل به درگاهی برای ارواح می‌شود که برخی از آن‌ها دختر کوچک‌شان را می‌ربایند. بر خلاف بعضی، دیدم نسبت به این فیلم دوپهلوست. به‌عنوان طرفدار ژانر، وحشت همیشه برایم جذاب است حتی وقتی ضعیف اجرا شود یا کلیشه‌ها را تکرار کند. وقتی پالترگاست را برای بیستمین بار—الان اوایل بیست‌سالگی—دیدم، فیلم قدیمی جلوه می‌کرد؛ چیزهایی که قبلاً استخوان‌خردکن بودند حالا آرام و کمی مضحک می‌نمایند. شاید من نسبت به این مدل فیلم‌ها بی‌حس شده‌ام. شاید وقتی خودم خانواده‌ای داشته باشم و جای کریگ تی. نلسون باشم، بیشتر قدردانش شوم. اما فعلاً فیلم با ضرباهنگش، جلوه‌های غیرقانع‌کننده (صحنه‌ای که کمد می‌خواد بچه‌ها را جارو کند و صحنه «صورت» را ببینید) و تلاشش برای هم‌زمان خانوادگی بودن و وحشت‌انگیز بودن دست‌به‌گریبان است. با این حال بازی بازیگران به‌خصوص والدین در طول سال‌ها پابرجا مانده‌اند. در کل هنوز فیلمی سرگرم‌کننده است؛ اما به‌خاطر نقایص قابل توجه، چندان خوب پیر نشده. توصیه برای کودکان؟ قطعاً بله. چطور قرار است ترس از دلقک‌ها را غیر از اینجا تجربه کنند؟ این فیلم جایگاه ویژه‌ای در قلب من دارد. بله، به معیارهای 2020 جلوه‌های ویژه می‌توانست بهتر باشد. اما ما بازسازی را دیده‌ایم و می‌دانیم جدید همیشه بهتر نیست. این همان چیزی است که من در فیلم ترسناک دوست دارم؛ مناسب کودکان بزرگ‌تر هم هست. هرچند قدردان فیلم‌های رِیتِ R هم هستم، اما از رده PG-13 بیشتر خوشم می‌آید، چون مثل این فیلم بیشتر روی داستان و شخصیت‌ها تمرکز دارد. ترس خانواده و همه احساسات در این فیلم برایم واقعی‌اند. حتی امروز که تماشا می‌کنم، بازی‌ها اغراق‌آمیز به نظر نمی‌رسند. بسیاری از آنچه مردم در این فیلم می‌بینند تبدیل به کلیشه شده، اما برای نسل من، بسیاری از این‌ها را ابتدا در اینجا دیده‌ایم. موسیقی فیلم و جمله مشهور «آن‌ها اینجایند» همیشه بخشی مهم از فرهنگ پاپ ما خواهد بود، همان‌قدر که صحنه دوش در روانی (Psycho) اهمیت دارد. تصور کنید خانواده‌ای نمونه طبقه متوسط—مادر، پدر و سه بچه—که در کنار قبرستانی زندگی می‌کنند و آرام زندگی‌شان را می‌گذرانند، تا اینکه واقعاً شب‌ها صداهایی در می‌آید! درها، صندلی‌ها و کشوها مثل اینکه اراده خودشان را دارند؛ چراغ‌ها هر وقت دلشان بخواهد روشن می‌شوند... در ابتدا خانواده فری‌لینگ فکر می‌کنند فقط شوخی است—تا اینکه دخترشان کارول‌آن (هدر اورورک) ناپدید می‌شود و وقتی پژوهشگران ماوراءالطبیعی می‌فهمند او در بعد دیگری قرار دارد و فقط از طریق نویز سفید تلویزیون می‌تواند ارتباط برقرار کند، نبرد برای بازگرداندنش واقعاً آغاز می‌شود. زلدا روبینستاین در نقش مدیومی به نام تانجینا بسیار خوب است و توبی هوپر واقعاً می‌تواند از شخصیت او و آنِ دختربچه—به‌علاوه کار با نورهای وهم‌انگیز—برای ساختن چند ساعت پرتعلیق استفاده کند که تا لبه صندلی نگه‌تان می‌دارد. صادقانه بگویم، دلیلم برای خواستن بازگشت کودک این نیست—در این زمینه کمی با ایان فلمینگ موافقم—بلکه نگران اینم که این ارواح شرور ممکن است کل بشر را در بر گیرند! واقعاً ترسناک است.