فیلم Ikiru 1952

تاکاشی شیمورا در نقش «واتانابه» بازی می‌کند؛ مرد سال‌خورده‌ای که همه عمرش را در دستگاه دولتی گذرانده و وقتی خبر می‌گیرد مبتلا به سرطان معدهٔ لاعلاج است، ناگهان نیاز می‌بیند خود را آزاد کند و اندکی زندگی کند. داستان در دو خط قصه روایت می‌شود: یکی پایانی را از منظر خود پیرمرد نشان می‌دهد و دیگری از زاویهٔ بازگشتگان به مراسم سوگواری، زمانی که خانواده...

تاکاشی شیمورا در نقش «واتانابه» بازی می‌کند؛ مرد سال‌خورده‌ای که همه عمرش را در دستگاه دولتی گذرانده و وقتی خبر می‌گیرد مبتلا به سرطان معدهٔ لاعلاج است، ناگهان نیاز می‌بیند خود را آزاد کند و اندکی زندگی کند. داستان در دو خط قصه روایت می‌شود: یکی پایانی را از منظر خود پیرمرد نشان می‌دهد و دیگری از زاویهٔ بازگشتگان به مراسم سوگواری، زمانی که خانواده و همکاران دور هم جمع می‌شوند تا او را به یاد آورند. کوروساوا با ظرافت و آشکارا پیامی را منتقل می‌کند — شاید باید زندگی را قدر دانست و از آن لذت برد؛ نه لزوماً به شیوه‌ای شاد و شوخ، بلکه از راه دستاورد و عمل. در این مسیر «واتانابه» از نفوذش برای گرفتن یک پارک برای مردم محل استفاده می‌کند و رابطه‌ای تقویت‌کننده ـ دوستانه با دختری جوان آغاز می‌کند که باید گفت به غذا علاقهٔ زیادی دارد. همکارانش در مجلس سوگواری با افراط در نوشیدن ساکه، دید سنتی و محجوب‌شان نسبت به دوست درگذشته را وسیله‌ای برای بازاندیشی در نقش و هدف خود می‌کنند و تصمیم می‌گیرند بیش‌تر شبیه او باشند. نگارش فیلم مملو از طنز است و کوروساوا بار دیگر از وضعیت هوا به‌عنوان ابزاری قوی برای خلق جو و فضای احساسی این قصهٔ ملایم که دربارهٔ دگرگونی عمیق و شاید رضایت است، بهره می‌گیرد. من نسخهٔ انگلیسیِ پی‌درپی (Living) را قبل از دیدن نسخهٔ اصلی دیدم و آرزو می‌کردم ترتیب دیدنم را برعکس کرده باشم. از Living بیشتر از این نسخهٔ اصلی خوشم آمد، اما چون هر دو اثر را همان فیلمنامه‌نویس ژاپنی نوشته است، احتمال دارد ترجیح من ریشهٔ فرهنگی داشته باشد یا نویسنده در سال‌های میانِ دو نسخه اصلاحاتی انجام داده باشد. صحنه‌های باشگاه و بار در آغاز فیلم در مقایسه با بازسازی طولانی‌تر به‌نظر می‌رسند — یا حداقل چنین حسی داشتم — و همین‌طور صحنه‌های بعدی با آن زن جوان. به‌علاوه این نسخهٔ قدیمی حدود چهل دقیقه طولانی‌تر است. با این حال تفاوت‌های جزئی ناشی از فرهنگ‌های متفاوت جالب است و من هر دو نسخه را پیشنهاد می‌کنم، اگرچه همان‌طور که گفتم بهتر است با نسخهٔ قدیمی شروع کنید. در آغاز فیلم قاب‌بندی خلاقانهٔ معمولِ کوروساوا را می‌بینیم؛ صحنهٔ رقصنده‌ها که از میان پرده‌های مروارید‌شکل و هماهنگ با موسیقی تصویر شده‌اند، واقعاً درخشان است. انتخاب میکی اوداگیری به‌عنوان موتیف هنری فوق‌العاده است؛ خنده‌اش مسری است. اما پردهٔ پایانی برایم تا حدودی ایستا آمد؛ شاید بخشی از این احساس ناشی از رسوم فرهنگی دربارهٔ مردگان باشد که من آن‌ها را خوب درک نمی‌کنم (مثل تابوی فرو بردن عمودی چوب‌های غذاخوری در کاسهٔ برنج!). کوروساوا در این‌جا فلسفه‌ورزی‌ای دربارهٔ زندگی و حکومت دارد و به‌واقع پس از هفتاد سال چیزی چندان تغییر نکرده است.