فیلم Mongol: The Rise of Genghis Khan 2007

ریشه‌های خان بزرگ از کودکی کمی شیفتهٔ چنگیز خان (به معنای «شاه بزرگ») بودم و حتی تصویری از او کشیدم که طبیعتاً با عنوان «تِموچین» — نام واقعی‌اش — نامگذاری شده بود. نمی‌دانم چه چیزی مرا جذب می‌کرد؛ احتمالاً لقب جذاب و فتوحات جهانی‌اش. به جز سازآهنگ عالی گروه Iron Maiden به نام «Genghis Khan» که آن دلبستگی را کمرنگ کرد، مدت‌ها توجهی نداشتم — تا...

ریشه‌های خان بزرگ از کودکی کمی شیفتهٔ چنگیز خان (به معنای «شاه بزرگ») بودم و حتی تصویری از او کشیدم که طبیعتاً با عنوان «تِموچین» — نام واقعی‌اش — نامگذاری شده بود. نمی‌دانم چه چیزی مرا جذب می‌کرد؛ احتمالاً لقب جذاب و فتوحات جهانی‌اش. به جز سازآهنگ عالی گروه Iron Maiden به نام «Genghis Khan» که آن دلبستگی را کمرنگ کرد، مدت‌ها توجهی نداشتم — تا اینکه دیروز فیلم روسی «مغول: خیزش چنگیز خان» (2007) را دیدم. همان‌طور که عنوان نشان می‌دهد، فیلم به ریشه‌های تموجین می‌پردازد و اینکه چه عواملی او را به شاه بزرگ مغول‌ها و به ترساندن جهان تبدیل کرد. با اینکه فیلم خارجی و با زیرنویس است، موفق شد مرا به دنیای خود و شخصیت‌ها وارد کند. مغول‌ها در دشت‌های پهناور آسیایی شبیه سرخ‌پوستان دشت‌های آمریکا زندگی می‌کردند. سال‌ها عکس‌های زیادی از مغول‌ها و یورت‌هایشان دیده‌ام، اما هیچ‌گاه نتوانسته بودم با آن‌ها به‌عنوان انسان‌هایی زنده ارتباط برقرار کنم. همان‌طور که مثلاً «رقص با گرگ‌ها» سرخ‌پوستانِ آمریکا را برای بیننده جان داد، این فیلم هم مغول‌ها را زنده می‌کند. «مغول» از سینمای تجاری آمریکایی و الگوی «بلوک‌باستر» فاصله می‌گیرد و صرفاً داستان تموجین را از دوران کودکی تا تاج‌گذاری‌اش به‌عنوان خان بزرگ روایت می‌کند. گرچه سکانس‌های اکشن منظمی در طول فیلم هست، اما بخش‌های آرام زیادی هم وجود دارد که تموجین با خونسردی دوران زندانی شدن‌های مختلفش را می‌گذراند و به دنبال تنگری، خدای آسمان آبی، می‌گردد. با این حال، من جذب شخصیت‌ها و داستان سادهٔ فیلم شدم. خوشم آمد که یک راهب توانست بزرگی و پتانسیل فتوحات جهانی تموجین را «ببیند» در حالی که او فقط یک بردهٔ پست بود و دیگران به‌خوبی نمی‌توانستند این را ببینند. همچنین از کنایهٔ کم‌پیرایه دربارهٔ انتخاب رهبران و رها کردن افراد کم‌ارزش‌تر و تنش‌های به‌وجودآمده، خوشم آمد؛ و از تمرکز فیلم بر زمان‌های خلوت و خلوت‌گزینی تموجین در طبیعت برای جستن خرد و نیرویی الهی تا در عظمت خود گام بردارد و رؤیاهایش را برآورده کند — هرچند قصدم این نیست که بگویم چنگیز خان سرنوشت‌مند از جانب خدا بود. بازیگران اصلی همگی عالی‌اند، به‌ویژه هونگ‌لِی سون در نقش جاموخا، «برادر» تموجین و سپس بزرگ‌ترین دشمنش در مغولستان. با این وجود، کسانی که به دنبال انفجارها و اکشن پیوسته و مهیج‌اند، احتمالاً «مغول» را کسل‌کننده خواهند یافت. در مورد «اکشن پیوسته و مهیج»، همین موضوع فیلم «کانان بربرها» (نسخهٔ 2011) با جیسون موموا را که او در نقش عالی بود، خراب کرد. آن فیلم به زمان‌های تنفس، واقع‌گرایی و عمق بیشتری نیاز داشت، چیزی شبیه نسخهٔ اصلی 1982 (نه اینکه آن نسخه خالی از طنز کارتونی بود)، اما سازندگان به‌جای آن به اکشن افراطی با بار دراماتیک کم روی آوردند. نتیجه؟ یک فیلم کانان نسبتاً متوسط که چشمگیر به‌نظر می‌رسید اما در نهایت سطحی و کودکانه بود، در معنای «بلوک‌باستر پرتحرک». جالب اینکه «مغول» مرا به یاد نسخهٔ جان میلیوس از «کانان» و به‌طور کلی کانانِ روبرت ای. هاوارد انداخت، هرچند بدون جادو. معتقدم اگر بازسازی 2011 کانان دنبال واقع‌گرایی و جدیتی مانند «مغول» می‌رفت — همان‌گونه که هاوارد شخصیت و عصر هایبوریایی را تصویر کرده بود — فیلم شایسته‌تری از آب درمی‌آمد. اگر از آثار هاوارد و کانان خوش‌تان می‌آید، احتمالاً از «مغول» هم خوشتان خواهد آمد. موسیقی متن ساده اما مؤثر است و اغلب تنها یک ویولن/ویولنسل با صدایی وهم‌آلود می‌شنویم که یادآور بخش‌هایی از «آپوکالیپس ناو» (1979) است. جالب بود که هنگام پخش تیتراژ، ناگهان یک رِیف اپیک متال کوتاه شنیده می‌شود که پس از چند میزان به موسیقی تیتراژ با حال‌وهوای شرقی تغییر شکل می‌دهد؛ سوپرایزی خوشایند بود. مدت فیلم 2 ساعت و 6 دقیقه است و در مناظری دورافتاده و باشکوه در مغولستان داخلی چین و قزاقستان فیلم‌برداری شده است. امتیاز: A-/B+