فیلم Dark City 1998

(این نقد درباره نسخه Director's Cut است.) به ساحل شِل خوش آمدید. «دارک سیتی» به کارگردانی الکس پرویاس و نویسندگی مشترک پرویاس، لئون دابز و دیوید اس. گویر ساخته شده است. در این فیلم روفوس سِوِل، ویلیام هِرت، جنیفر کانِلی، کیفر ساترلند، ریچارد اُبراین و ایان ریچاردسون نقش‌آفرینی می‌کنند. موسیقی اثر از ترور جونز و فیلم‌برداری از داریوش ولسکی است. خلاصه داستان: مردی در حمام یک هتل کثیف...

(این نقد درباره نسخه Director's Cut است.) به ساحل شِل خوش آمدید. «دارک سیتی» به کارگردانی الکس پرویاس و نویسندگی مشترک پرویاس، لئون دابز و دیوید اس. گویر ساخته شده است. در این فیلم روفوس سِوِل، ویلیام هِرت، جنیفر کانِلی، کیفر ساترلند، ریچارد اُبراین و ایان ریچاردسون نقش‌آفرینی می‌کنند. موسیقی اثر از ترور جونز و فیلم‌برداری از داریوش ولسکی است. خلاصه داستان: مردی در حمام یک هتل کثیف به هوش می‌آید و وقتی در اتاقی دیگر جسد دختری را می‌یابد، درمی‌یابد که هیچ خاطره‌ای از خود یا نحوه‌ی رسیدنش به آنجا ندارد. او — جان موردوخ — میان یک پروندهٔ قتل زنجیره‌ای، جست‌وجوی هویّت و کشف حقیقت دربارهٔ شهری غرق در تاریکی گرفتار می‌شود. در عین حال، موجودات بیگانه‌ای که هر شب شهر و خاطرات ساکنانش را بازسازی می‌کنند، نظاره‌گر اوضاع‌اند. تصویرسازی بصری فیلم بسیار چشمگیر است؛ «دارک سیتی» را می‌توان نوآرِ تب‌دارِ پوشیده در لباسِ علمی-تخیلیِ خیره‌کننده دانست. بسیاری بر این باورند که فیلم بیش از حد متکی به سبک و جلوه‌های بصری است، اما نسخهٔ موردنظر کارگردان نشان می‌دهد که ساختار داستانی و تم‌های فلسفیِ فیلم به همان اندازه قوی‌اند. جهان بی‌روزِ فیلم، خاطرات خراشیده و ناقص انسان‌ها، و تدریج افشای مقاصد موجودات بیگانه، همگی در لایه‌هایی دقیق و حساب‌شده پیش می‌روند. موجوداتِ آراسته در پالتوهای سیاه و کلاه، با توانایی‌هایی ویژه و پزشک مرموزی که کیفر ساترلند نقشش را بازی می‌کند، بخش مهمی از تنش و ابهام را شکل می‌دهند. از نظر نمایشی، بازی‌ها گاهی در سطحی فراتر از متوسط نیستند و اجرای ساترلند برای برخی آزاردهنده تلقی شده، اما ماهیت آثار نوآر و طراحیِ نقش‌ها به گونه‌ای است که بازیگران در قالب‌هایشان کامل به نظر می‌رسند. روفوس سِوِل به‌خوبی نقش قهرمان آشفته و آمیخته با فراموشی را ایفا می‌کند و ویلیام هِرت نیز کارآگاهی دل‌زده را باورپذیر می‌سازد. جنیفر کانِلی نیز در نقش همسر موردوخ حضور قابل‌توجهی دارد. سبک بصری فیلم تأثیرگذار است: پرویاس از عناصر اکسپرسیونیسم آلمانی و پالت رنگی نو-نوآر استفاده می‌کند؛ سبزها و قرمزها در برابر قهوه‌ای‌ها و طلایی‌های خیابان‌های زاویه‌دار شهر می‌درخشند. موتیف‌های تکرارشونده مانند مارپیچ‌ها و دایره‌ها در معناپردازی نقش دارند و در نیمهٔ فیلم ترفندهای تصویری‌ای دیده می‌شود که شهر را همچون پیوندی از «مِتروپُلیس» و «گاتهام» نشان می‌دهد؛ شهری که هر شب جابه‌جا می‌شود و مردم در خواب‌اند — مراقب ساعت‌ها باشید. تم اصلی فیلم جست‌وجوی هویّت و حقیقت است: اینکه چه چیزی انسان را انسانی می‌کند؛ مسئله‌ای که فیلم آن را در قالبی داستانی و فلسفی مطرح می‌کند و به پرسشِ «طبیعت در برابر پرورش» نزدیک می‌شود. فیلم پرسش‌های وجودی را مطرح می‌کند بدون اینکه صرفاً به فلسفهٔ انتزاعی بپردازد؛ همزمان سرگرم‌کننده و فکری باقی می‌ماند. دربارهٔ مقایسه‌ها: بسیاری «دارک سیتی» را با آثاری چون «بلید رانر»، «ماتریکس» و «گتاکا» مقایسه کرده‌اند؛ از یک سو تأثیرپذیری‌های بصری و تماتیک مشترک دیده می‌شود و از سوی دیگر، بعد از موفقیت «ماتریکس» برخی نادراً «دارک سیتی» را تقلیدی از آن دانستند؛ حال آنکه «دارک سیتی» پیش از آن ساخته شده و خود اثری تأثیرگذار در ژانر است. نسخهٔ سینماییِ اولیه تحت تأثیر دخالت‌های تهیه‌کنندگان و فروش نه‌چندان مناسب قرار گرفت؛ اما نسخهٔ Director's Cut که بعدها منتشر شد، بسیاری از ضعف‌های نسخهٔ اولیه را جبران کرد و تجدیدنظر قابل‌توجهی در تجربهٔ داستانی و ضرب‌آهنگ فیلم ایجاد کرد. نقاط قوت: طراحی صحنه و جلوه‌های بصری بی‌نظیر، ایدهٔ اصلی جذاب و فضای نوآرِ فکری. نقاط قابل‌بهبود: بعضی شخصیت‌ها می‌توانستند با پرداخت انسانی‌تر قوی‌تر شوند و بعضی اجراها برای همه خوشایند نیست. جمع‌بندی: «دارک سیتی» تجربه‌ای منحصربه‌فرد از ترکیب نوآر و علمی-تخیلی است؛ فیلمی که تماشاگران فلسفه‌دوست و علاقه‌مندان به سینمای تاریک و تأمل‌برانگیز نباید از دست بدهند. نسخهٔ کارگردان (Director's Cut) به‌عنوان بهترین شکلِ فیلم توصیه می‌شود.