فیلم The Curse of Frankenstein 1957

این فیلم برای من یکی از آثار موردعلاقه شد، هم در میان آثار استودیوی همر و هم در کارنامهٔ هر دو بازیگر برجسته، پیتر کشینگ و کریستوفر لی. حتی سه نسل بعد هم از نظر سینمایی جواب می‌دهد؛ پسر 13 ساله‌ام هم از آن لذت برد. اگرچه سازندگان مجبور شدند از آرایشِ مخصوص یونیورسال (در نسخهٔ جیمز وِیل) استفاده نکنند، این مسئله هیچ‌گاه به لذت...

این فیلم برای من یکی از آثار موردعلاقه شد، هم در میان آثار استودیوی همر و هم در کارنامهٔ هر دو بازیگر برجسته، پیتر کشینگ و کریستوفر لی. حتی سه نسل بعد هم از نظر سینمایی جواب می‌دهد؛ پسر 13 ساله‌ام هم از آن لذت برد. اگرچه سازندگان مجبور شدند از آرایشِ مخصوص یونیورسال (در نسخهٔ جیمز وِیل) استفاده نکنند، این مسئله هیچ‌گاه به لذت تماشای فیلم لطمه‌ای نمی‌زند. ارزش خرید و بازبینیِ مکرر را برای هر مخاطبِ حتی کمی علاقه‌مند به ژانر، آثار دوره‌ای یا رمان مری شلی دارد. کاری خوب و از بهترین آثار کارگردان ترنس فیشر. فیلمِ The Curse of Frankenstein محصول همر و برگرفته از رمان «فرانکنشتاین» مِری شِلی است؛ کارگردانی آن را ترنس فیشر بر عهده دارد، فیلمنامه از جیمی سَنگستر است و در نقش‌های اصلی پیتر کشینگ، کریستوفر لی، هازل کورت و رابرت اورکوارت بازی می‌کنند. فیلمبرداری از جک آشر و موسیقی از جیمز برنارد است. این اولین فیلم رنگی همر بود و آغازگر موجِ دومِ سینمای وحشت، دهه‌ها بعد از دوران اوج یونیورسالِ دههٔ ۳۰ شد. نقطه‌تمایز نسخهٔ همر نسبت به آثار یونیورسال، تمرکز بیشتر روی بارون فرانکنشتاین به‌جای خودِ هیولاست؛ رویکردی که در زمان انتشار برخی منتقدان را گیج کرد و بعضی آن را «خیلی دیالوگ‌محور» یا حتی افسرده‌کننده و تنزل‌دهنده خواندند، اما صندوق‌های گیشه در بریتانیا و آمریکا پر شد و امروز فیلم نزد فیلم‌سازان و تاریخ‌نگاران سینمای وحشت محترم شمرده می‌شود — به‌حق. خلاصهٔ داستان: بارون ویکتور فرانکنشتاین در زندان به‌اتهام قتل است و در آستانهٔ گیوتین، برای یک کشیش حکایتی شگفت‌انگیز تعریف می‌کند از اینکه چگونه او و استادش جسدی را زنده کردند؛ موجود خلق‌شده همان کسی است که مرتکب قتلی شد که بارون به‌خاطرش متهم شده است. دو انتخاب هوشمندانهٔ همر در این فیلم، استخدامِ فیشر و سَنگستر بود؛ فیشر با فیلمبرداری در رنگِ زندهٔ ایستمن‌کلر سبک گاتیکِ همر را تعیین کرد و سَنگستر فیلمنامه‌ای پُرتنش نوشت که دانشمندِ قصه را تبدیل به «هیولا»ی واقعی می‌کند. انتخاب کشینگ برای نقشِ فرانکنشتاین نیز موفقیتِ بعدی بود: او که در آن زمان بیشتر چهره‌ای تلویزیونی محسوب می‌شد، نقش را میان خونسردی و جذابیتی ظریف اجرا می‌کند. لی نقشی نسبتاً کم‌حجم دارد اما حرکات عروسکی‌وار و آرایشِ بلندی‌پارهٔ صورتش بسیار ماندگار است. هر دوی این بازیگران از اینجا به بعد به اسطوره‌های ژانر تبدیل شدند. این فیلم شاید بهترین اثر همر یا بهترین بازآفرینیِ موجودات یونیورسال نباشد، اما به اتمسفر گاتیک ویژگیِ نِرمی و هوشمندی اضافه می‌کند؛ تصاویر چشمگیرند و روایتِ مبتنی بر شخصیت با حالتی وهم‌آلود پیش می‌رود. امتیاز پیشنهادی: 8/10. فیلم سرگرم‌کننده اما تا حدی دارای نقایصِ ژانرِ هیولا است که عمدتاً به خاطر بازی‌های برجستهٔ پیتر کشینگ و رابرت اورکوارت و اتمسفر گاتیک آن برجسته می‌شود. دیالوگ‌ها کمی ضعیف‌اند اما تغییرِ دیدگاه نسبت به داستان کلاسیک جالب است و دیدن کریستوفر لی به‌عنوان «هیولا» لذت‌بخش است. امتیاز: 3.5/5. پیتر کشینگ در نقش پزشکِ وسواس‌مند و کریستوفر لی در نقشِ مخلوقِ زشتِ او بازی می‌کنند. موفقیت این فیلم منجر به احیایِ دوبارهٔ هیولاهای کلاسیک از منظر بریتانیایی و با رنگ‌های پرشورِ همر شد. استودیو یونیورسال حتی تهدید به اقامهٔ دعوی کرد تا همر عیناً عناصر نسخهٔ کلاسیک را کپی نکند؛ این فشار به تازه ماندنِ اثر کمک کرد. محبوبیتِ فیلم به تولد شش دنباله انجامید: The Revenge of Frankenstein (1958)، The Evil of Frankenstein (1964)، Frankenstein Created Woman (1967)، Frankenstein Must Be Destroyed (1969)، The Horror of Frankenstein (1970) و Frankenstein and the Monster from Hell (1973). کشینگ در همهٔ این‌ها به‌جز The Horror of Frankenstein نقش بارون را بازی کرد (در آن نسخه که ۱۳ سال بعد بازسازیِ همین فیلم بود، بازیگری جوان‌تر — رالف بیتس — انتخاب شد). برخلافِ آن بازسازی، اینجا هیچ طنزی در کار نیست؛ وحشتی ویکتوریایی و کاملاً جدی است که داستانِ اصلی‌اش در سال 1860 می‌گذرد. با اینکه بازخوانی‌ای آزاد از قصهٔ اصلی است و تا حدی قابل‌پیش‌بینی، تغییراتِ کافی وجود دارد تا جذاب بماند: بارون فرانکنشتاین صرفاً یک آکادمیکِ وسواسی نیست؛ مردی است شهوت‌ران و مهاجم. شخصیت‌های صرفاً یک‌بعدی خسته‌کننده‌اند؛ آنچه دکتر فرانکنشتاین را در این سری جالب می‌کند تضادِ اخلاقیِ کارهایش است — اعمال هولناکِ او گاهی رویه‌ای «سودمند» برای بشریت دارند، هرچند از طرقی غیراخلاقی انجام می‌شوند (مثلاً در Frankenstein Must Be Destroyed انگیزه‌ای برای حفظ مغز افراد برجسته بیان می‌شود تا دانششان از بین نرود). مشکل واضح، حدی است که او برای رسیدن به اهدافش حاضر است از آن عبور کند: سوءاستفادهٔ او از جاستین (والری گانت) در این فیلم و تجاوزی که در یکی از فیلم‌های دیگر نشان داده می‌شود، نمایان‌گر تکبر و بی‌پرواییِ اخلاقی اوست. اگرچه من شخصاً نسخه‌های Frankenstein Created Woman و به‌ویژه Frankenstein Must Be Destroyed را بیشتر می‌پسندم، این فیلم آغازگر همهٔ این‌ها بود و الهام‌بخشِ سریِ دراکولا یک سال بعد و مجموعهٔ مومیایی سال بعدتر شد. این فیلم، نقطهٔ شروعِ نقش‌آفرینیِ کشینگ به‌عنوان بازیگرِ اصلی و آغازِ دوستی و همکاریِ طولانی او با کریستوفر لی بود؛ آن‌ها در مجموع ۲۲ همکاری سینمایی داشتند. فیلم کوتاه و جمع‌وجور است (حدود ۱ ساعت و ۲۲ دقیقه) و در استودیوهای بری در بریجْی، اوکلی گرین، بَرشایر فیلم‌برداری شد. درجهٔ نهایی: B.