فیلم The African Queen 1951

غول‌های پرده نقره‌ای فیلمی غول‌پیکر ارائه می‌کنند. در جریان جنگ جهانی اول، شرق آفریقا؛ پس از کشته شدن برادرش به‌دست سربازان آلمانی مهاجم، رز سایر مجبور می‌شود روی کاپیتان خشن و درشت‌جثه یک بخارکش به‌نام چارلی آلنت حساب کند تا او را سالم از میان خطرات عبور دهد و به تمدن بازگرداند. مشکل این‌جاست که آن‌ها از نظر دیدگاه و رفتار کاملاً با هم متفاوت‌اند: او...

غول‌های پرده نقره‌ای فیلمی غول‌پیکر ارائه می‌کنند. در جریان جنگ جهانی اول، شرق آفریقا؛ پس از کشته شدن برادرش به‌دست سربازان آلمانی مهاجم، رز سایر مجبور می‌شود روی کاپیتان خشن و درشت‌جثه یک بخارکش به‌نام چارلی آلنت حساب کند تا او را سالم از میان خطرات عبور دهد و به تمدن بازگرداند. مشکل این‌جاست که آن‌ها از نظر دیدگاه و رفتار کاملاً با هم متفاوت‌اند: او مبلغی متعهد است و او مردی عیاش و گوشه‌گیر با نگاهی شوخ؛ اما هر چه بیشتر به سمت پایین رودخانه پیش می‌روند، ائتلاف نامنتظری شکل می‌گیرد؛ هم در شخصیت‌ها و هم در اشتیاقشان برای مقابله با آلمانی‌ها! از همان نخستین لحظات نمایش معلوم است که «ملکه آفریقا» با برتری آغاز می‌شود؛ داشتن همفری بوگارت و کاترین هِپبِرن در نقش‌های اصلی و کارگردانی جان هیوستون، شانس موفقیت فیلم را بسیار بالا برده است. خوشبختانه تاریخ نشان می‌دهد که همهٔ دست‌اندرکاران اثری دلپذیر و هیجان‌انگیز خلق کرده‌اند؛ فیلم بیش از آن‌که صرفاً گردهمایی ستارگان هالیوود باشد، اثری جذاب و نافذ است. اقتباس فیلم را هیوستون و جِیمز ایج از رمان سی.اس. فُریستر انجام داده‌اند؛ گمان می‌رود قصد اولیه فیلمبرداری به‌صورت یک درام خالص بوده، اما صرف‌نظر از این، فیلم به درامی آمیخته با طنزی کنایه‌آمیز تبدیل شد. به‌عنوان یک نمایش شخصیت‌محور، «ملکه آفریقا» در دههٔ ۵۰ کم‌نظیر است. داستان عالی، فیلمبرداریِ لوکیشن‌ها در کنگو و اوگاندا که هیوستون و فیلم‌بردارش جک کاردیف از آن به‌خوبی بهره برده‌اند، و آن جریان جادویی که درست مانند خود قایق «ملکه آفریقا» فیلم را به‌نرمی پیش می‌برد، همه دست به دست هم داده‌اند تا فیلم بدون ژست‌های خودنمایانه داستانی انسانی و مؤثر روایت کند. برخی منتقدان از بخش‌های فیلم‌برداری شده در استودیو به‌عنوان نقطه‌ضعف یاد می‌کنند، اما این نکته تنها در صورتی مشکل‌ساز است که بخواهید آن را مانع لذت‌بردن از سایر صحنه‌های باشکوه بدانید. از حالات کنایه‌آمیز بوگارت تا ظرافت‌های بازی‌ِ متینِ هپبِرن، این فیلم سرشار لذت است و شایسته حضور در فهرست بزرگ‌ترین فیلم‌های تاریخ سینماست. 10/10 دیدم این فیلم را اخیراً در مؤسسه فیلم بریتانیا (BFI) لندن و روی پردهٔ بزرگ واقعاً عالی به‌نظر می‌رسید. اساساً نمایشی دونفره با افسانه‌های پردهٔ نقره‌ای، همفری بوگارت و کاترین هِپبِرن، که باید از نیروهای آلمانی شرق آفریقا در زمان جنگ جهانی اول فرار کنند و از رودخانه با قایقی که فقط با چسبیدن و کمی شانس سرپا نگه داشته شده، پایین بروند! رابرت مَرلِی نقش کوچکی در آغاز دارد و آن نقش را بی‌نقص اجرا می‌کند؛ این اوست که ما را برای یک ماجراجویی شگفت‌انگیز آماده می‌کند که به عجیب‌ترین داستان عاشقانه‌ای بدل می‌شود که امکان دارد ببینید. جان هیوستون کار برجسته‌ای با شخصیت‌های سی.اس. فُریستر انجام داده — شخصیت‌ها جذاب‌اند، سفر گیراست و پایان، هرچند کمی قابل‌پیش‌بینی، لبخندی بر لبان‌تان می‌نشاند. نخست قرار بود دیوید نایون و بت دیویس بازی کنند، اما تصور اینکه آن ترکیب به این اندازه موفق می‌شد، دشوار است. فیلمی بیش از حد آمریکایی در قاره‌ای که هنوز اروپایی‌ها بر آن مسلط بودند. فیلم در آفریقای استعماری دوران جنگ جهانی اول، حوالی دریاچهٔ تانگانیکا، جایی که مرزهای مستعمرات رودزیا (بریتانیایی)، کنگوی بلژیکی و تانگانیکا (آلمانی) تشکیل شده بود، می‌گذرد. ماجرا با حملهٔ آلمانی‌ها به روستای بومی رودزیا که مبلغان پروتستان در آن مستقر بودند آغاز می‌شود. پس از حمله، مرد انگلیسی صاحب یک بخارکش به‌نام «ملکهٔ آفریقا» به آنجا سر می‌زند. او خواهر مبلغ کشته‌شده را سوار می‌کند و آن دو تصمیم می‌گیرند به دریاچه بروند و به یک کشتی نظامی آلمانی که مسیر کشتی‌های بریتانیایی را بسته، حمله کنند. امروزه کمتر به یاد آورده می‌شود، اما فیلمی از آن دستهٔ ماجراجویی‌های ارزانی است که آدم‌های غیرمحتمل را وادار به قهرمانی‌های بی‌دلیل می‌کند؛ کارهایی که هر آدم عاقلی اگر می‌توانست از آن‌ها پرهیز می‌کرد. این، مشکل اصلی فیلمنامه است و تنها نکته‌ای که فیلم واقعاً در آن خطا می‌کند: هیچ دلیل منطقی‌ای وجود ندارد که آن‌ها را به اقدام و حمله به آلمانی‌ها وادارد، جز میهن‌پرستی احمقانه. با این حال فیلم سرشار از ماجراها، لحظات طنز و خطر است که قطعاً تماشاگر را مجذوب می‌کند. در زمینهٔ بازیگری، دو بازیگر بزرگ در اثری نسبتاً کوچک و کم‌اهمیت در کارنامهٔ خود حضور دارند: همفری بوگارت عالی و تا حد قابل‌قبولی قابل‌باور است، مگر آن‌که بخواهید نادیده بگیرید که او آشکارا آمریکایی است و در قلب آفریقا ظاهر می‌شود—منطقی‌تر بود اگر نقش را بازیگری بریتانیایی و شخصیتی بریتانیایی ایفا می‌کرد. کاترین هِپبِرن نیز کاری قوی و دارای شخصیت ارائه می‌دهد؛ هرچند باز هم جای شک هست که او بهترین انتخاب برای این نقش بوده باشد، چون نقشی برای آمریکایی‌ها در این زمینه وجود ندارد. اما بازیگر با تلاش زیاد نقش را خوب ایفا می‌کند. از نظر فنی فیلم دارای شایستگی‌های فراوانی است: فیلم‌برداری در آفریقا با مشکلات فراوانی همراه بود — از بیماری‌های گرمسیری تا دشواری‌های لجستیکی — که تیم فنی با آن‌ها دست‌وپنجه نرم کرد تا تولید به نتیجه برسد. تصویربرداری فوق‌العاده است و فیلم از منظر بصری زیباست. دکورها و لباس‌ها متقاعدکننده‌اند و موسیقی متن نیز خوب عمل می‌کند.