فیلم Io capitano 2023

در سال‌های اخیر فیلم‌هایی که به موج جدید مهاجران از آفریقا و خاورمیانه به سمت اروپا می‌پردازند افزایش یافته‌اند. این آثار سختی‌های بی‌شماری را که این افراد متحمل می‌شوند—گاه به‌صورتی گرافیک و تکان‌دهنده—به تصویر می‌کشند و نشان می‌دهند این جست‌وجوی نومیدانهٔ آزادی با چه موانع و خطراتی روبه‌روست. جدیدترین نمونه در این ژانر داستان دو نوجوان سنگالی را روایت می‌کند که تلاش می‌کنند راهی برای...

در سال‌های اخیر فیلم‌هایی که به موج جدید مهاجران از آفریقا و خاورمیانه به سمت اروپا می‌پردازند افزایش یافته‌اند. این آثار سختی‌های بی‌شماری را که این افراد متحمل می‌شوند—گاه به‌صورتی گرافیک و تکان‌دهنده—به تصویر می‌کشند و نشان می‌دهند این جست‌وجوی نومیدانهٔ آزادی با چه موانع و خطراتی روبه‌روست. جدیدترین نمونه در این ژانر داستان دو نوجوان سنگالی را روایت می‌کند که تلاش می‌کنند راهی برای زندگی جدید در ایتالیا بیابند. نویسنده-کارگردان ماتئو گارونه ماجراهای دلخراش پسرخاله‌ها سیدو (سیدو سَر) و موسا (موسطافا فال) را در مواجهه با مخاطرات محیط، کلاهبرداران بی‌رحم، بازداشت و شکنجه توسط مأموران و تبهکاران و شرایط طاقت‌فرسای عبور از مدیترانه روایت می‌کند. هرچند فیلم از نظر بازی‌ها، فیلم‌برداری و لوکیشن‌ها جلوه‌های قابل‌قبولی دارد، اما همه‌چیز اندکی آشنا و تکراری به‌نظر می‌رسد: داستانی پر از رخنه و سکانس‌هایی که گره‌هایشان با راه‌حل‌هایی بیش از حد ساده باز می‌شوند. فیلم طولانی و کشدار است و صحنه‌هایی دارد که می‌توانستند حذف شوند بدون آنکه چیزی از معنا کاسته شود. با این حال، یک زیرمتن رمزآلود و سوررئال تا حدی این کاستی‌ها را جبران می‌کند؛ ویژگی‌ای که به‌واقع قوی‌ترین اما تا حد قابل‌تأثیری توسعه‌نیافتهٔ فیلم است. با توجه به این نکات، برایم تا اندازه‌ای مبهم است که چگونه این اثر توانسته چنین تحسین‌هایی کسب کند—از جمله نامزدی اسکار و گلدن گلوب در بخش بهترین فیلم بین‌المللی—در حالی که آثار به‌مراتب بهتری در دسترس بودند. «Io Capitano» فیلمی آموزنده برای کسانی است که می‌خواهند با سختی‌های این موج مهاجرتی بیشتر آشنا شوند، اما جنجال‌های تبلیغاتیِ اطرافش نسبت به آثار پیشین در این موضوع تا حدی اغراق‌آمیز به‌نظر می‌رسد. تماشای این فیلم در مواقعی واقعاً تكان‌دهنده است، وقتی که همراهِ دو پسرخاله—سیدو و موسا—در سفری پرمخاطره قرار می‌گیریم. آن‌ها هنوز در داکار مدرسه می‌روند اما در خفا آرزوی رفتن به اروپا را در سر دارند، در اوقات فراغت کار می‌کنند و مادرشان را از تصمیم‌شان بی‌خبر نگه می‌دارند تا زمان حرکت برسد. ترک وطن در اولین مرحله نسبتاً ساده است—آن‌ها با اتوبوس می‌روند—اما درست از زمانی که سفر جدی‌تر می‌شود، با قاچاقچیان انسان روبه‌رو می‌شوند که آن‌ها را از صحرای بزرگ به لیبی می‌برند، جایی که شرایط حتی وخیم‌تر است. در این مسیر، پستی و فساد اخلاقی انسان به‌وضوح نمايان می‌شود: مردم مورد ضرب‌وشتم، شکنجه، زندانی و معامله قرار می‌گیرند. با جدا شدن موقت پسران، تمرکز روی رنج‌های سیدو قرار می‌گیرد؛ پسری مصمم و پرتلاش که می‌باید دوستش را به بیمارستان برساند—حتی اگر به معنای هدایت قایقی پر از مهاجران از عرض مدیترانه تا سیسیل باشد. بازی دو پسر درخشان و رابطهٔ میان‌شان نشان‌دهندهٔ صبر، استقامت و وفاداری‌شان در برابر زشتی‌های تکان‌دهنده است. فیلم از شوخ‌طبعی نیز بی‌بهره نیست و حالت‌های چهرهٔ آن‌ها در این صحنه‌ها نزد دوربین بسیار مؤثر است. بیننده هم‌زمان نسبت به موفقیت آن‌ها احساس سرمایه‌گذاری عاطفی می‌کند و از بی‌انصافیِ آشکار انسان‌ها نسبت به کسانی که به‌ظاهر بسیار آسیب‌پذیرند منزجر می‌شود. اگر فیلم «Flee» (۲۰۲۱) را دیده‌اید، تا حدودی می‌دانید چه انتظاری داشته باشید؛ با این تفاوت که این فیلم تصاویری واقعی و خیره‌کننده از کرهٔ زمین در خشک‌ترین و خصمانه‌ترین حالتش ارائه می‌دهد. احتمالاً این فیلم اکران عمومی گسترده‌ای نخواهد داشت، اما اگر فرصت دیدنش را داشتید قطعاً ارزش دیدن دارد.