فیلم The Private Life of Sherlock Holmes 1970

شرلوک هلمز؛ مرد در برابر افسانه «زندگی خصوصی شرلوک هلمز» را بیلی وایلدر کارگردانی کرده و فیلمنامه و طرح آن را همراه با آی.اِی.ال. دایموند نوشته است. بر پایه شخصیت‌های ساختهٔ آرتور کانن دویل، فیلم با بازی رابرت استیونز، ژنویو پیج، کالین بلاکلی، کریستوفر لی و آیرِن هندل ساخته شده؛ میکلش روزا موسیقی متن را ساخته و تصویربرداری به‌عهدهٔ کریستوفر چالیس است. در بعضی پرونده‌هایی که شرلوک...

شرلوک هلمز؛ مرد در برابر افسانه «زندگی خصوصی شرلوک هلمز» را بیلی وایلدر کارگردانی کرده و فیلمنامه و طرح آن را همراه با آی.اِی.ال. دایموند نوشته است. بر پایه شخصیت‌های ساختهٔ آرتور کانن دویل، فیلم با بازی رابرت استیونز، ژنویو پیج، کالین بلاکلی، کریستوفر لی و آیرِن هندل ساخته شده؛ میکلش روزا موسیقی متن را ساخته و تصویربرداری به‌عهدهٔ کریستوفر چالیس است. در بعضی پرونده‌هایی که شرلوک هلمز بررسی می‌کرد، موضوعاتی وجود داشت که «شرم‌آور» تلقی می‌شد و برای عموم فاش نمی‌شد. اما دکتر واتسن دفترچه‌هایی نگه داشته بود، و وقتی حدود پنجاه سال بعد صندوق امانات خصوصی واتسن گشوده می‌شود، یکی از آن دفترچه‌ها نوری بر یک پروندهٔ خاص و پیچیده می‌تاباند؛ پرونده‌ای که به زندگی خصوصی نابغهٔ کارآگاه نیز نفوذ می‌کند. آثار بیلی وایلدر به معرفی زیادی نیاز ندارند؛ با کارنامه‌ای شامل «استالاگ ۱۷»، «آپارتمان»، «بلوار غروب» و «برخی آن را داغ دوست دارند»، او فیلم‌سازی است که اغلب تحسین می‌شود. «زندگی خصوصی شرلوک هلمز» از دید طرفداران وایلدر فراموش نشده اما بی‌شک معدودترین آثار اوست که کم‌تر مورد تقدیر قرار گرفته. فیلم در اصل سه‌ساعته ساخته شد اما از دست وایلدر خارج شد و به نسخه‌ای دو ساعته تقلیل یافت. جایی که زمانی روایتی چهاربخشی و پیوسته وجود داشت که انسان‌سازی از «کارآگاه مشاور» را نشان می‌داد، اکنون تنها دو روایت باقی ماند. اینکه فیلم همچنان اثری برجسته است، اعتبار بزرگی است برای وایلدر و همکار دیرینه‌اش، دایموند. وایلدر از نسخهٔ نهایی ناراضی بود و فیلم در گیشه شکست خورد؛ همین امر به شهرت منفی آن دامن زد. اما زمان به آن مهربان بود و با انتشار در فرمت‌های خانگی و بحث‌های اینترنتی، ارزش واقعی فیلم بیش از پیش شناخته شد—و به‌حق هم چنین است. رویکرد وایلدر نسبت به شرلوک هلمز بی‌پرواست اما به دنیای کانن دویل بی‌احترامی نمی‌کند. بازآفرینی‌ای محبت‌آمیز است که مرد را به‌عنوان انسانی معیوب اما همچنان نابغه نشان می‌دهد؛ کسی با وسواس‌ها و ناامنی‌های خودش. وقتی این چارچوب در یک‌سوم نخست فیلم برقرار شد و تماشاگر آن را پذیرفت، وایلدر و همکارانش ما را به قلمرو آشنای «پرونده‌ای که باید حل شود» می‌برند. وقتی زنی ژولیده—با بازی ژنویو پیج—با فراموشی به آدرس ۲۲۱B می‌آید و آشکارا نیازمند کمک است، دو قهرمان ما در مسیر ماجرایی قرار می‌گیرند که شامل قناری‌ها، کوتوله‌ها، راهبان ترازپیست، ملکه ویکتوریا و هیولای نس می‌شود، و برادر مرموز شرلوک، مایکرافت (با بازی کریستوفر لی)، نیز نقشی مرکزی و فعال دارد. شاید این معمایی نباشد که طرفداران متعصب ادبیات هلمز را کاملاً راضی کند، اما بسیار سرگرم‌کننده است و در مسیرش چندین پیچ و افشاگری دارد. رابرت استیونز هلمز را بازی می‌کند؛ موجودی لطیف اما فصیح، با هوشی پیچیده و همیشه با نگاهی طناز که بی‌شک کارگردان دقیقاً چنین برداشت متوجهی را می‌خواست. کالین بلاکلی به‌عنوان واتسن جلوه‌ای سرزنده و شاداب دارد؛ پرشور و مکملی کمدی برای شریک متین‌ترش. کریستوفر لی در نقش مایکرافت فوق‌العاده است، پیج به فضا جذابیتی جنسی اضافه می‌کند و هاندل با طنز گزنده‌اش بانوی خانه، خانم هادسون، را به‌خوبی تصویر می‌کند. همچنین بازیگر مطرح صحنه و سینما، استنلی هالوی، را در نقش قبرکن می‌توان دید. موسیقی میکلش روزا پُرجنب‌وجوش است، حتی در لحظات تأملی‌تر، که نشانهٔ آن است وایلدر با نیشخند و لحن تمسخرآمیز کار می‌کند؛ موسیقی به‌خوبی با عکس‌برداری دلپذیر چالیس از تپه‌های ارتفاعات اسکاتلند هماهنگ است. نکتهٔ برتر دیگر طراحی صحنهٔ فوق‌العادهٔ الکساندر تراونر است، به‌ویژه بازسازی خیابان بیکر؛ جایی که هنر سینماییِ گاه فراموش‌شده، در اوج شکوهش نمایان است. فیلم‌نامه‌ای موجز و دقیق دارد که همه اجراکنندگان آن را به‌خوبی جان بخشیده‌اند. این فیلم لیاقت تحسینی را دارد که اکنون به‌نوبت به آن می‌رسد. امتیاز: ۸.۵/۱۰