فیلم El Sur 1983

در «ال سور» درخشانِ ویکتور اریسه، امر بسیار شخصی به شکلی عمیقاً سیاسی درمی‌آید. این فیلمِ ظریفِ خاطره‌گون بر چند سطح درهم‌تنیده عمل می‌کند: بلوغِ یک دختر، خانواده‌ای که بر اثر ایدئولوژی از هم پاشیده، و ملتی که از سایهٔ استبداد بیرون می‌آید. ظرافت روایی فیلم در آن است که فهمِ تدریجیِ استرِیا از پدرش آگستین، آینه‌ای است از خودآزمایی دردناکِ اسپانیا پس از دوران فرانکو....

در «ال سور» درخشانِ ویکتور اریسه، امر بسیار شخصی به شکلی عمیقاً سیاسی درمی‌آید. این فیلمِ ظریفِ خاطره‌گون بر چند سطح درهم‌تنیده عمل می‌کند: بلوغِ یک دختر، خانواده‌ای که بر اثر ایدئولوژی از هم پاشیده، و ملتی که از سایهٔ استبداد بیرون می‌آید. ظرافت روایی فیلم در آن است که فهمِ تدریجیِ استرِیا از پدرش آگستین، آینه‌ای است از خودآزمایی دردناکِ اسپانیا پس از دوران فرانکو. درست همان‌طور که استریا به گذشتهٔ پیچیدهٔ پدرش پی می‌برد — بیگانگی او با پدرِ خود بر سر اختلافات سیاسی و عشقی که در جنوب رها شده بود — اسپانیا نیز در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ با تاریخ‌های دفن‌شده و تقسیمات حل‌نشده‌اش روبه‌رو می‌شد. شکاف میان جمهوری‌خواهان و فاشیست‌ها که آگستین را از خانهٔ جنوبی‌اش رانده، هم به‌معنای درامی خانوادگی و هم به‌مثابهٔ تمثیلی ملی عمل می‌کند. زبانِ تصویریِ اریسه چیزی کمتر از متعالی نیست. فیلم‌برداری خوزه لوئیس الکاینه فضاهای ساده را به اتاق‌هایی از خاطره بدل می‌کند، جایی که نور و سایه رقصی پیچیده از آشکارشدن و پنهان‌داشتن را اجرا می‌کنند. ترکیب‌بندیِ فیلم — که اغلب شخصیت‌ها را از قابِ درها، پنجره‌ها یا آیینه‌ها می‌نگارد — به‌صورت بصری موضوعِ هویت‌های دوپاره و فهمِ ناقص را تقویت می‌کند. آن‌چه «ال سور» را به‌شدت اثرگذار می‌سازد، بازتابِ همِ گناهِ فردی و همِ گناهِ جمعی است. پرسش پایانیِ استریا دربارهٔ این‌که آیا می‌توانست بیش‌تر برای پدرش انجام دهد یا نه، پژواکِ حساب‌کشیِ اسپانیا پس از فرانکو از هم‌دستی و سکوت است. اگر نوولای آدلاًئیدا گارسیا مورالس، واقعاً نوعی آشتیِ شخصی با گذشته‌ بود، اریسه آن را گسترش می‌دهد و به تأملی دربارهٔ وجدانِ ملی بدل می‌سازد. شهرتِ «ناتمامی» فیلم — آن بخش‌های جنوبی که به‌دلیل محدودیتِ بودجه فیلم‌برداری نشد — بدل به بهترینِ استعارهٔ آن می‌شود. جنوب همچنان یک انتزاع است، جایی آرمان‌انگاشته و دور که عمدتاً در تخیل و حافظه وجود دارد. این وضعیت نه‌فقط نشانگر فهمِ نیمه‌کارهٔ استریا از پدرش است، بلکه نمادی از فرایند ناتمامِ آشتیِ اسپانیا با گذشته‌اش نیز هست. «ال سور» نشان می‌دهد که بلوغ هرگز صرفاً امری شخصی نیست؛ این فرایند در بستری تاریخی رخ می‌دهد (تم‌های مشابه را می‌توان در «هزارتوی پن»، «خداحافظ بچه‌ها» و «پرسپولیس» نیز دید). همزمان که استریا از کودکی به نوجوانی می‌رسد و پیچیدگی‌های روابط بزرگ‌سالان را کشف می‌کند، خودِ اسپانیا نیز در گذار نامطمئنِ از دیکتاتوری به دموکراسی قرار داشت. هر دو مسیر مستلزم روبه‌روشدن با حقایقِ نامطبوع، امکاناتِ رهاشده و پذیرشِ این واقعیت‌اند که برخی زخم‌ها ممکن است هرگز کاملاً التیام نیابند. در توازنِ ظریفِ میانِ خصوصی و تاریخی، «ال سور» بیش از یک فیلم است — این یک «قصرِ حافظه» است که در آن محاسباتِ شخصی و ملی در لحظاتی از زیباییِ شاعرانه به هم می‌پیوندند.