فیلم The Graduate 1967

داستین هافمن در این فیلم فوق‌العاده است؛ نقش بن بیست‌ویک ساله و تاثیرپذیری را بازی می‌کند که اسیر وسوسه‌های زنی می‌شود که سایمون و گارفانکل او را جاودانه کرده‌اند. «خانم رابینسون» (آن بنکروفت) زنی متأهل است و همسرش شریک تجاری پدر بن است. او جذاب، فریبنده و باوقار است و بن، خب، جوان، ساده‌لوح و شهوت‌زده است. دیدارهای پنهانی آن‌ها کم‌دردسر پیش می‌رود، اما هم‌زمان...

داستین هافمن در این فیلم فوق‌العاده است؛ نقش بن بیست‌ویک ساله و تاثیرپذیری را بازی می‌کند که اسیر وسوسه‌های زنی می‌شود که سایمون و گارفانکل او را جاودانه کرده‌اند. «خانم رابینسون» (آن بنکروفت) زنی متأهل است و همسرش شریک تجاری پدر بن است. او جذاب، فریبنده و باوقار است و بن، خب، جوان، ساده‌لوح و شهوت‌زده است. دیدارهای پنهانی آن‌ها کم‌دردسر پیش می‌رود، اما هم‌زمان خانواده‌ی بن سعی می‌کنند او را با دختر خانم رابینسون، «ایلین» (کاترین راس)، آشنا کنند. قصه پیچیده می‌شود و بن هرچه بیشتر در تضاد قرار می‌گیرد: چه کسی را انتخاب خواهد کرد؟ چه کسی اجازه دارد انتخابش کند؟ آیا راز آن‌ها می‌تواند پنهان بماند؟ آنچه به نظرم این اثر شیکِ مایک نیکولز را پس از پنجاه سال همچنان مرتبط نگه می‌دارد، توانایی‌اش در نشان دادن نیاز انسانی و بدنی به سکس، عشق و «بیشتر» است — بدون نمایش صریح! چگونگی رشد شخصیت‌ها به انسان‌هایی کامل‌تر، متعادل‌تر و کمتر لحظه‌ای، و هافمن به‌خوبی این تحول را به دوش می‌کشد. بنکروفت واقعاً حرفه‌ای است؛ او با سبک و شیکی مشخص از همسر و مادر جذاب به اغواگر تبدیل می‌شود و برعکس، چنان که هم تهدیدآمیز و هم وسوسه‌انگیز است. تعادل نیرو و وابستگی میان آن دو تغییر خواهد کرد — حتماً باید تغییر کند — اما چگونه؟ با چه هزینه‌ای؛ هزینه‌هایی فرعی، عاطفی و شخصی؟ استانداردهای تولید عالی‌اند، دیالوگ‌ها تأثیرگذار و شیمی میان هافمنِ در آغاز بی‌دست‌وپا و بنکروفت ملموس است. البته موسیقی ماندگار هم کار را جلو می‌برد و اگر فیلم را روی پرده بزرگ ببینید، دیدنش ارزشش را دارد. این فیلم نمونه‌ی خوبی است از اثری که در زمان خود بسیار شاخص بود اما امروز چندان مرتبط نیست. برخی این فیلم را از بهترین‌های سینمای آمریکا می‌دانند و همین فیلم بود که باعث شهرت محتاطِ داستین هافمن شد؛ بازیگری پیوسته و قابل‌اعتماد در نسل خود که شایسته‌ی توجهی که گرفت بود. با این حال، نسبت دادن عنوان «یکی از بهترین فیلم‌های تاریخ آمریکا» به این اثر به نظرم منصفانه نیست: فیلم فیلمی رضایت‌بخش است، در زمان خود موفقیت عظیمی داشت و بر فرهنگ پاپ تأثیر گذاشت، اما به‌خوبی تاب نیاورده و امروز بیش از یک اثر فرعی به‌نظر نمی‌رسد. فیلمنامه شاید نکتهٔ کلیدیِ فهم فیلم باشد: مثلث عشقی بین جوانی ناآزموده در برابر زنان، زنی مسن‌تر و فریبنده و دختر جوان او که عاشقش می‌شود. فیلم در 1967 و در بستر انقلاب جنسی و چالش رو به رشد ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی منتشر شد؛ تمرکز زیادی بر جنسیّت شخصیت‌ها دارد و زنان را در نقش اغواگر در برابر مردی بی‌ریش و دست‌وپاچلفتی قرار می‌دهد. امروزه این اشاره‌های جنسی برای ما بی‌رمق‌اند — چون به فیلم‌هایی با محتوای جنسی صریح عادت کرده‌ایم — اما آن زمان کافی بود تا مخاطب را شوکه و هیجان‌زده کند و باعث اقبال سینمایی فیلم شود. با این همه، صادق باشیم: تماشای این فیلم امروز فراموش‌شدنی است. تاثیر و شیوهٔ نگاه آن در زمان خود را درک می‌کنم، اما پیر شده و تا حدی کهنه، کم‌جاذبه و معمولی می‌نماید. از سوی دیگر، خلأ اخلاقی بزرگی وجود دارد؛ نیهیلیسم ضمنی‌ای که تنها وقتی نقض می‌شود که شخصیت هافمن برای عشق می‌جنگد و معنایی فراتر از جذابیت نفسانی پیدا می‌کند، هرچند رابطهٔ این دو شخصیت به‌نظر کاملاً غیرقابل‌باور می‌آید. از نظر فنی نیز فیلم چیز خارق‌العاده‌ای ارائه نمی‌دهد و جنبه‌ای معمولی پیدا می‌کند، چون همهٔ کارت‌هایش را روی داستان و بازی بازیگران گذاشته است. تنها دقت اضافی در برخی جزئیات دیده می‌شود، مثل موسیقی متن عالی با آهنگ‌هایی از سایمون و گارفانکل که مخصوص فیلم ساخته شدند و اکنون حتی برای کسانی که فیلم را ندیده‌اند نیز شناخته‌شده‌اند. داستین هافمن شایستهٔ تمام توجهی بود که به‌دست آورد: فیلم را بر دوش کشید و از فرصت استفاده کرد تا حرفه‌اش را جلو ببرد؛ با این حال او تنها بازیگر جذاب فیلم است. آن بنکروفت صرفاً وظایفش را انجام می‌دهد و فراتر نمی‌رود، و کاترین راس هم خوب به‌کار گرفته نشده است.