فیلم Shoot the Piano Player 1960

در حال حاضر عصر طلایی فیلم نوآر نیست. تقریباً هر فیلم جنایی که منتشر می‌شود، منتقدان از «ظاهر نوآر» یا سبک نوآری آن حرف می‌زنند، ولی فیلم‌های جنایی جدید بیشتر به کتاب‌های کمیک و بازی‌های ویدیویی شبیه‌اند تا نوآرهای کلاسیک. گذاشتن یک بازیگر جوان زیر باران با کلاه فِدورا که اخمو و گرفته به‌نظر می‌رسد نوآر نیست. احتمالاً نزدیک‌ترین چیز امروز به نوآر، مجموعه‌های جنایی...

در حال حاضر عصر طلایی فیلم نوآر نیست. تقریباً هر فیلم جنایی که منتشر می‌شود، منتقدان از «ظاهر نوآر» یا سبک نوآری آن حرف می‌زنند، ولی فیلم‌های جنایی جدید بیشتر به کتاب‌های کمیک و بازی‌های ویدیویی شبیه‌اند تا نوآرهای کلاسیک. گذاشتن یک بازیگر جوان زیر باران با کلاه فِدورا که اخمو و گرفته به‌نظر می‌رسد نوآر نیست. احتمالاً نزدیک‌ترین چیز امروز به نوآر، مجموعه‌های جنایی تاریک اسکاندیناوی است. اما آنچه از ساحل غربی می‌آید مرا قانع نمی‌کند که سازندگان فیلم حتی فیلم‌های نوآر قدیمی را تماشا می‌کنند، چه برسد به اینکه آنها را بفهمند. اگر بخواهید یک ادای احترام خوب به نوآر ببینید، باید به سینمای فرانسهٔ دههٔ ۱۹۶۰ بازگردید—دقیقا زمانی که این سبک در آمریکا رو به افول بود. هیچ اثری بهتر از فرانسوا تروفو نیست؛ فیلم Tirez sur le pianiste (با عنوان انگلیسی: Shoot the Piano Player). بعد از فیلمِ بسیار فرانسویِ The 400 Blows، تروفو می‌خواست نشان بدهد چگونه تحت تأثیر سینمای آمریکایی بوده است و فیلمی بسازد که طرفداران 400 Blows را شوکه کند و «فقط دل عده‌ای واقعاً اهل سینما را به‌دست آورد». او رمان دیوید گودیس را اقتباس کرد و یکی از بهترین ادای احترامات به نوآر را ساخت. این فیلم همچنین به ارتقای شهرت گودیس به‌عنوان یکی از بهترین نویسندگان نوآر زمان خود کمک کرد. تغییرهای مهمی از کتاب تا فیلم صورت گرفته است. کتاب در آمریکاست و داستان را با خطی مستقیم تعریف می‌کند؛ شخصیت‌ها قهرمان‌ترند. من یادم می‌آید چند سال پیش کتاب را در یک کافی‌شاپ در بعدازظهر بارانی خواندم و یک‌نفس تمامش کردم؛ پیدا کردن نسخهٔ آن ارزشش را دارد. در مقدمهٔ یکی از چاپ‌ها داستانی دربارهٔ گودیس عجیب آمده بود: روزی او با کت و شلوار کهنه‌ای روی صحنهٔ فیلمی ظاهر شد و وقتی یکی از بازیگران دربارهٔ لباسش کنایه زد، گودیس برچسب طراح داخل ژاکتش را نشان داد—برچسبی که معلوم بود خودش دوخته است. طرفداران نوآر می‌دانند که او فیلمنامهٔ Dark Passage را نگاشت. او اوایل دههٔ ۱۹۵۰ از لس‌آنجلس به فیلادلفیا بازگشت و به نوشتن عمدتاً رمان‌های عامه‌پسندِ نشر Gold Medal ادامه داد. گه‌گاه هم فیلمنامه می‌نوشت؛ فیلم سرقتیِ تولیدِ فیلادلفیا The Burglar و فیلمی کم‌ارزش‌دیده‌شده به‌نام Nightfall پس از دورهٔ فعالیتش در هالیوود از او بودند. فیلم Shoot the Piano Player در دههٔ ۱۹۶۰ به اعتبار او به‌عنوان نویسنده کمک کرد. با این حال، زمانی که او شکایتی علیه شبکهٔ ABC بابت سریال The Fugitive طرح کرد—چون مطمئن بود که آن سریال نسخه‌برداری از Dark Passage است—بخش‌هایی از وقتش در دادگاه‌ها گذشت. دعوی بر سر این نبود که آیا سریال براساس کتاب ساخته شده، بلکه بیش‌تر مربوط به این سؤال بود که آیا داستانش در مالکیت عمومی قرار دارد یا نه. در نهایت دادگاه‌ها در مرحلهٔ تجدیدنظر به نفع او حکم دادند، اما او در سال ۱۹۶۷ درگذشته بود؛ پنج سال پیش از آن تصمیم. برگردیم به فیلم. شارل آزناوور—که او را گاهی «فرانک سیناترأیِ فرانسه» می‌نامند—در نقش اصلی بازی شده است. او پیانیستی است که پس از خودکشی همسرش به‌کلی سقوط می‌کند و تلاش می‌کند زندگی کم‌سر و صدایی داشته باشد تا از گذشته‌اش پنهان بماند، اما گذشته هرگز دست از سرش برنمی‌دارد. آزناوور نقش را به‌صورت مردی خجالتی و بی‌ادعا بازی می‌کند که این تصویر تا حدی با کتاب تفاوت دارد. فیلم گاه‌به‌گاه به‌صورت غیرخطی روایت می‌شود و ظاهری موج نو دارد—قطع‌های جهشی، صحنه‌های برهنهٔ گاه‌به‌گاه، نماهای خارج از ترتیب، موسیقی سنگین جاز و روایت صوتی. در برخی لحظات نزدیک است به پارودیِ نوآر بدل شود. بعضی تغییر لحن‌ها و واکنش‌های شخصیت‌ها آزاردهنده‌اند، انگار قصد دارد به مضحک بودن فیلم‌های پاپ بی‌کیفیت اشاره کند. در یک سکانس، آزناوور به معشوقهٔ نیمه‌برهنه‌اش می‌گوید که مثل فیلم‌های هالیوودی تا روی سینه‌اش را با ملحفه بپوشاند. با این همه، در پایان مشخص است که کارگردان خواسته یک نوآر بسازد—و این فیلم، با وجود سبک موج نو و فیلم‌برداری در سینماسکوپ، نوآر است.