فیلم Leave No Trace 2018

هوممم، مدت‌ها بود که چنین احساسی را تجربه نکرده بودم. نمره نهایی: ★★½ — چیزهای زیادی داشت که برایم جذاب بود، اما در کل نتوانست کاملاً موفق باشد. نگاهی عمیقاً محترمانه به موضوعش «جامعه در همه‌جا در توطئه است تا مردانگی هر یک از اعضایش را از بین ببرد. جامعه مانند یک شرکت سهامی است که اعضا برای تأمین نان هر سهم‌دار، آزادی و پرورش خورنده را می‌فروشند....

هوممم، مدت‌ها بود که چنین احساسی را تجربه نکرده بودم. نمره نهایی: ★★½ — چیزهای زیادی داشت که برایم جذاب بود، اما در کل نتوانست کاملاً موفق باشد. نگاهی عمیقاً محترمانه به موضوعش «جامعه در همه‌جا در توطئه است تا مردانگی هر یک از اعضایش را از بین ببرد. جامعه مانند یک شرکت سهامی است که اعضا برای تأمین نان هر سهم‌دار، آزادی و پرورش خورنده را می‌فروشند. فضیلت در اغلب موارد همسان‌سازی است. تکیه بر خویشتن ضدّ آن است. جامعه واقعیت‌ها و آفرینندگان را دوست ندارد، بلکه نام‌ها و آداب را می‌پسندد. هر که می‌خواهد مرد باشد، باید غیرهم‌ساز باشد. کسی که می‌خواهد نخل‌های جاودان جمع کند نباید از نام نیکی بازداشته شود، بلکه باید بررسی کند که آیا واقعاً نیکی است یا نه. در نهایت جز یک چیز مقدس نیست: یکپارچگی ذهن خودِ تو.» — رالف والدو امرسون؛ «تکیه بر خود» (1841) در والدن، خاطرات/رسالهٔ فلسفی هنری دیوید ثورو که در 1854 منتشر شد، ثورو دوره‌ای دو سال و دو ماه و دو روزه را ثبت می‌کند که در آن به‌تنهایی در کلبه کوچکی که خودش در جنگل کنار برکهٔ والدن در ماساچوست ساخته بود، زندگی کرد؛ ملکی که متعلق به مربی و دوستش رالف والدو امرسون بود. متاثر از آموزه‌های فراترگرایی، برای ثورو «تکیه بر خود» — مقاله‌ای از امرسون در 1841 — اهمیت ویژه‌ای داشت؛ مقاله‌ای که می‌گوید فرد باید از همسان‌سازی بپرهیزد، از ایده‌ها و برداشت‌های خود پیروی کند و به غرایز خویش اعتماد کند تا به درک عمیق‌تری از ماهیت هستی برسد. در والدن، ثورو این مفهوم را عملاً آزمود: او خود را از جامعهٔ مدنی جدا کرد و با حداقل وسایل ممکن در طبیعت زندگی کرد. «خواستم عمداً زندگی کنم، فقط با مواجهه با حقایق اساسیِ زندگی، ببینم آیا نمی‌توانم آنچه دارد به من می‌آموزد را یاد بگیرم.» والدن بعداً به یکی از متون بنیادین لیبرتارینیسم تبدیل شد—جریانی که آزادی فردی را بالاترین ارزش می‌داند و نسبت به اقتدار، به‌ویژه دولت، شکاک است. و این ما را به فیلم Leave No Trace می‌رساند، که شاید بتوان آن را نسخه‌ای تیره‌تر از Captain Fantastic (2016)ِ مت رس توصیف کرد. فیلم به کارگردانی دبرا گرنیک (Winter’s Bone) و فیلمنامهٔ گرنیک و آن روسلینی بر اساس رمان 2010 پیتر راک، My Abandonment، داستان ویل (بن فاستر)، یک کهنه‌سرباز مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه، را روایت می‌کند که همراه دخترش تام (توماسین مک‌کنزی) خارج از مدار زندگی می‌کند. آن‌ها در پارکی ملی در نزدیکی پورتلند، اورگن، منزل کرده‌اند و بسیاری از مفاهیم امرسون دربارهٔ تکیه بر خود را تجسم می‌بخشند: اختیار فردی، عدم هم‌ساز بودن، تنهایی، صداقت درونی—در حالی که ویل به‌ویژه آزادی اندیشه را ارج می‌نهد. اما وقتی دونده‌ای تام را می‌بیند، نگهبانان پارک برای پی‌جویی آن‌ها اعزام می‌شوند و خدمات اجتماعی تحقیق در این باره را آغاز می‌کند. ویل به‌شدت شوکه و از تجاوز به خودمختاری‌اش خشمگین است؛ او به این باور آین کینگ را به یاد می‌آورد که «خودمختاری تنها زمانی باید محدود شود که شخص نتواند منافع خود را در یک موضوع مشخص تشخیص دهد.» در مورد ویل قطعاً این‌طور نیست و او دلیلی نمی‌بیند که خودش و تام نتوانند به شیوهٔ خود زندگی کنند. هیچ‌یک از نظریه‌های فلسفی ذکرشده به‌صراحت در فیلم گفته نمی‌شوند، اما آشنایی با آن‌ها فهم ویل را آسان‌تر می‌کند. این‌که آیا سازندگان فیلم خودآگاهانه از این مفاهیم استفاده کرده‌اند یا نه مهم نیست؛ وجود آن‌ها نقطهٔ ورود نظری محکمی برای درک فیلمی است که به‌سادگی قابل نفوذ نیست. برای مثال، آیا لازم است بدانیم ویل در مرحلهٔ ششم مراحل رشد اخلاقی لارنس کلبرگ قرار دارد تا فیلم را بفهمیم یا از آن لذت ببریم؟ نه، البته که نه. اما دانستن این کمک می‌کند. از منظرٍ کمتر نظری، فیلم خیلی از چیزهایی را انجام می‌دهد که روی کاغذ ممکن است نادرست به‌نظر برسد؛ در طول بخش‌های طولانی فیلم، حس مرسومِ درگیری متعارف ارسطویی به‌ندرت وجود دارد و ما صرفاً شاهد روزمرگی‌های ویل و تام هستیم. در کنار این، فیلم از نظر قصه، حادثه و پیشرفت ملموسِ شخصیت‌ها بسیار کم‌کار است و بیشتر بر فضا و لحن تمرکز دارد و از بازیگران می‌خواهد احساساتشان را از طریق عمل و بیان صورت — نه دیالوگ — نشان دهند. بدیهی است که تقریباً همه‌چیز به کیفیت اجراها و باورپذیری پیوند میان شخصیت‌ها وابسته است. خوشبختانه هم فاستر و هم مک‌کنزی درخشان‌اند—او ویل را بازی می‌کند به‌عنوان کسی که تاریک‌ترین سوی انسانیت را دیده و برای پوچی وقت ندارد، و او تام را بازی می‌کند به‌عنوان کودکی که مشتاق داشتن یک کودکی واقعی است ولی در عین حال می‌خواهد پدرش به او افتخار کند. در صحنه‌ای گویا، وقتی باید در لحظه‌ای کوتاه ترک کنند، او به تام می‌گوید فقط ضروریات را ببندد؛ او یک اسبک‌بازی را در کوله‌پشتی‌اش می‌گذارد اما آن را پس از آنکه پیچیده تا ویل نبیند، این عملی است که چیزهای زیادی دربارهٔ هر دو شخصیت می‌گوید. ریتم فیلم هم بزرگ‌ترین مزیت و هم بزرگ‌ترین ضعف آن است. تند کردن ریتم لحن مورد نظر گرنیک را به‌خطر می‌انداخت. با این حال، این نوع کندی روشمند احتمالاً بسیاری از تماشاگران را بیگانه خواهد کرد که آشکارا فیلم را کسل‌کننده خواهند خواند و تمرکز صرف بر ویل و تام را بیش از حد باریک می‌دانند. هرگاه فیلم گسترده‌تر می‌شود (مثلاً در موضوع فرعی رفتار با کهنه‌سربازان هنگام بازگشتشان به جامعه)، این تنها برای نشان‌دادنِ تأثیر بر دو شخصیت اصلی است. نکتهٔ جالب این است که روایت به نوعی بر ایدهٔ فراترگرایی دربارهٔ خوبی ذاتی مردم بنیان دارد؛ تقریباً همهٔ کسانی که ویل و تام با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند در تلاش‌اند کارِ درستی برای آن‌ها انجام دهند—حتی مددکاران اجتماعی هم واقعاً می‌خواهند کمک کنند. در پایان، فیلم تصویری عمیقاً محترمانه از مردی ارائه می‌دهد که دارد به بهترین نحو ممکن، به شیوه‌ای که فقط بلد است، زندگی را مدیریت می‌کند. فیلمی در خور توجه.