فیلم The Sum of All Fears 2002

بیایید ببینیم چه‌کسی دیگر ۲۷٬۰۰۰ کلاهک هسته‌ای دارد که نگرانش باشیم؟ فیلم «مجموعه همه ترس‌های ما» (The Sum of All Fears) را فیل آلدن رابینسون کارگردانی کرده و پل آتاناسیو و دنیل پاین فیلمنامه را براساس رمان تام کلانسی نوشته‌اند. در این فیلم بن افلک، مورگان فریمن، جیمز کرامول، سی‌آران هیندز، لیو شرایبر، بریجیت موینهان و مایکل برن ایفای نقش می‌کنند. موسیقی جری گلدسمیت و فیلم‌برداری...

بیایید ببینیم چه‌کسی دیگر ۲۷٬۰۰۰ کلاهک هسته‌ای دارد که نگرانش باشیم؟ فیلم «مجموعه همه ترس‌های ما» (The Sum of All Fears) را فیل آلدن رابینسون کارگردانی کرده و پل آتاناسیو و دنیل پاین فیلمنامه را براساس رمان تام کلانسی نوشته‌اند. در این فیلم بن افلک، مورگان فریمن، جیمز کرامول، سی‌آران هیندز، لیو شرایبر، بریجیت موینهان و مایکل برن ایفای نقش می‌کنند. موسیقی جری گلدسمیت و فیلم‌برداری جان لیندلی است. داستان چهارمین فیلمی است که شخصیت جک رایان (با بازی افلک) را به تصویر می‌کشد. ما در سال ۲۰۰۲ قرار داریم، زمانی که رایان جوان‌تر از نسخه‌های قبلی است و تازه کارِ خود در سیا را آغاز کرده. خط اصلی ماجرا حال‌وهوای جنگ سرد دارد و آمریکا را در تضادی بزرگ قرار می‌دهد وقتی معلوم می‌شود تروریست‌های سرکش سلاح هسته‌ای در اختیار دارند، درست زمانی که رییس‌جمهور نوپای به‌اصطلاح افراطی در روسیه به قدرت رسیده است. «پیوند پایه‌ای ما این است که همه در این سیاره کوچک زندگی می‌کنیم، همه همان هوا را تنفس می‌کنیم، همه آینده فرزندان‌مان را عزیز می‌داریم و همه فانی هستیم.» سال ۲۰۰۲ دو تریلر برجسته با بازی بن افلک عرضه کرد؛ یکی «تغییر جهت» و دیگری همین فیلم مبتنی بر جک رایان که تلاشی برای راه‌اندازی دوباره مجموعه بود. فیلم، که یک سال پس از حملات ۱۱ سپتامبر عرضه شد و درباره تروریست‌هایی‌ست که از یک بمب هسته‌ای استفاده می‌کنند—بمبی که آمریکا در دهه ۷۰ در جریان جنگ یوم کیپور به اسرائیل داده بود—برای برخی منتقدان موضوعی بسیار حساس و نزدیک به درد بود. با این حال فیلم در باکس‌آفیس آمریکا موفق عمل کرد و در مجموع جهانی بیش از ۱۰۰ میلیون دلار سود کسب کرد؛ رقمی قابل توجه با توجه به این‌که فیلم به جای اکشن صرف روی جنبه‌های ذهنی و سیاسی تمرکز دارد و افلک نیز پس از «پرل هاربر» تحت فشار نقدها بود. «هر روز کمی بیشتر از توانایی مستقل و حاکم بر سرنوشت خود را از دست می‌دهیم... و هر روز دنیا یک قدم به آن لحظه وحشتناک نزدیک‌تر می‌شود که بال زدن پروانه‌ای طوفانی را آزاد می‌کند که حتی خدا هم نتواند آن را متوقف کند.» حضور بازیگران درجه‌یک مکمل—از جمله کالم فیور، فیلیپ بیکر هال و آلن بیتس—پشت‌سر افلک، به فیلم قوت می‌دهد و افلک برای این نقش مناسب به نظر می‌رسد. البته بی‌شک او هریسون فورد نیست، همان‌طور که موینهان نیز آنِ آن آرچر نیست؛ پر کردن جای این نقش‌های کلاسیک دشوار است. اما بازآفرینی شخصیت رایان این‌بار تصویری از غرور جوانی را نشان می‌دهد که در شلوار و تی‌شرت پنهان شده: جوانی با مغزی تیز که کار در سیا را در زمانه‌ای خطرناک آغاز می‌کند؛ زمانه‌ای که خوشبختانه از شعارگرایی وطن‌پرستانه خالی‌ست و با حساسیت‌های سیاسی بالغ پر شده است. شخصیت رایانِ افلک تازگی دارد و نگرش مسئولانه نویسندگان نیز مورد تحسین است. با نوای بحران موشکی کوبا و پایانی شبیه به «Fail-Safe»، «مجموعه همه ترس‌های ما» در مجموع یک تریلر پُرن tension است. اگر عمیق‌تر نگاه کنیم، بعضی نامحتمل‌ها به چشم می‌خورند، اما از بین بردن وجه ذهنی و پارانویاگونه فیلم، کاری ناپسند است؛ فیلم ما را در دل شخصیت‌هایی قرار می‌دهد که در تلاش برای جلوگیری از فاجعه جهانی‌اند. بخش‌های مربوط به رابطه رایان با کَتی، کم‌جاذبه‌تر است، اما باید توجه داشت که رایان جوان تنها یکی از اجزای یک کل بزرگ‌تر است؛ فیلم صرفاً یک «جک رایان» محض نیست. رمان منبع اثر حجیم بود و ناگزیر بخش‌های زیادی حذف شده‌اند—هواداران کتاب از این مسئله شاکی شدند؛ اما برای نزدیک شدن به حجم داستان کلانسی به فیلمی دست‌کم یک ساعت طولانی‌تر نیاز بود. حاصل کار فیلمی با ساختار و روایت نسبتاً ساده و کمتر از دو ساعت است که از آغاز تا پایان مخاطب را درگیر نگه می‌دارد. شایسته تحسین است که رابینسون فیلم را از ابتدا تا انتها جذاب نگه داشته است. (امتیاز: 7.5/10) نقدی دیگر فیلم را به‌عنوان یک تریلر سیاسی واقع‌گرایانه و چرخانی در سطح جهان توصیف می‌کند که نشان می‌دهد دنیا چگونه می‌تواند در آستانه انفجار باشد؛ با طعنه‌ای از طنز کم‌رمق که به فضا جان می‌دهد. مدت زمان فیلم حدود ۲ ساعت و ۴ دقیقه است و لوکیشن‌ها متعددند. (ارزیابی: A-/B+) از سوی دیگر، طرفداران کتاب از تغییرهای گسترده در تطبیق رمان به فیلم ناامید شدند. فیلمنامه‌نویس انگار رمانی متفاوت خوانده بود؛ فیلم تنها سه وجه مشترک با کتاب دارد: نام، شخصیت‌های اصلی و حضور سلاح هسته‌ای. تغییر مکان از دنور به بالتیمور، و درهم‌ریختگی روابط بین رایان و دیگر شخصیت‌ها، از جمله انتقادات است. همچنین برخی معتقدند نه افلک و نه هریسون فورد شخصیت حقیقیِ جک رایان را درست نشان می‌دهند؛ رایان در کتاب یک قهرمان اکشن نیست، بلکه متفکری عمیق با комплекس حقارت بزرگ است که ناچاراً قهرمان می‌شود. برای کسانی که کتاب را نخوانده‌اند، فیلم قابل قبول است، اما طرفداران کلانسی ممکن است ناامید شوند. در نقدی دیگر به نقش‌آفرینی‌ها اشاره شده: مورگان فریمن این‌بار رییس‌جمهور را بازی نمی‌کند بلکه مدیر سیا، کابوت، است که همراه تحلیل‌گری به‌نام جک رایان (بن افلک) تلاش می‌کند نقشه‌ای پیچیده برای منفجر کردن یک وسیله هسته‌ای دزدیده‌شده در آمریکا را ناکام بگذارد تا جنگی وسیع بین آمریکا و روسیه را شعله‌ور کند. اجرای فریمن و جیمز کرامول قابل قبول است، اما افلک برای این نقشِ قاعدتاً ذهنی و پیچیده کمی سبک به نظر می‌رسد—فارغ از زخم‌ها و کبودی‌های آرایش سینمایی، او برای پر کردن خلأیی که آلک بالدوین یا حتی هریسون فورد در نسخه‌های پیشین پر کرده‌اند کمی کم‌عمق است. جلوه‌های ویژه و تنش در پایان فیلم تا حدودی خوب‌اند، اما فیلم زمان زیادی برای کنار هم قرار دادن قطعات ماجرا صرف می‌کند و در مجموع کمی پُرگفت‌وگو و تخت به نظر می‌رسد.