فیلم Trading Places 1983

«شاهزاده و گدا» با اجرای درخشان ادی مورفی و دن اکروی فیلمی مفرح و پرانرژی است. دو برادر ثروتمند، مورتیمر و رندولف دوک، روی یک قمار می‌آورند که منجر به جا‌به‌جایی سرنوشت لویی وینتورپ، جوان مایه‌دار و اشرافی، با بیلی ری والنتاین، شیاد بذله‌گوی خیابانی می‌شود. این ایده ساده، پایه‌ای است برای فکری کمدی سرشار از موقعیت‌های بامزه که نشانهٔ اصلی‌اش فیلمنامهٔ دقیق و بُرّنده...

«شاهزاده و گدا» با اجرای درخشان ادی مورفی و دن اکروی فیلمی مفرح و پرانرژی است. دو برادر ثروتمند، مورتیمر و رندولف دوک، روی یک قمار می‌آورند که منجر به جا‌به‌جایی سرنوشت لویی وینتورپ، جوان مایه‌دار و اشرافی، با بیلی ری والنتاین، شیاد بذله‌گوی خیابانی می‌شود. این ایده ساده، پایه‌ای است برای فکری کمدی سرشار از موقعیت‌های بامزه که نشانهٔ اصلی‌اش فیلمنامهٔ دقیق و بُرّنده است. فیلم همزمان خنده‌آور و نقاد است: از ابتدا شکاف عظیم میان غنی و فقیر به‌روشنی نشان داده می‌شود و نژادپرستی نیز به‌عنوان یکی از موضوعات مطرح می‌شود، که این باعث شده فیلم از میان کمدی‌های دههٔ ۸۰ جسورتر به نظر برسد. ادی مورفی در نقش بیلی ری اجرای دوگانهٔ درخشانی دارد؛ شخصیتی که ناخواسته به بالای طبقهٔ اجتماعی برده می‌شود و به‌سرعت درمی‌یابد که زندگیِ بالادستی‌ها آن‌قدرها هم پاک و موجه نیست. دن اکروی به‌خوبی نقش وینتورپ را بازی می‌کند؛ مردی که سقوطش به لایه‌های پایین‌تر جامعه او را به رفتارهایی سوق می‌دهد که هیچ‌کس از طبقهٔ بالاتر تصورش را هم نمی‌کرد. تنها برخورد با اُفلیا (جِیمی لی کرتیس)، با قلبی پاک، نقطهٔ برگشت وینتورپ است. لطیفه‌ها و موقعیت‌های کمیک به‌سرعت پشت سر هم می‌آیند؛ هم دیالوگ‌ها (که مورفی در آن‌ها درخشان است) و هم جلوه‌های بصری، و همهٔ بازیگران در هم‌آمیزیِ نقش‌ها سهم بزرگی در خلق این کمدی دارند. اوج دراماتیکِ فیلم در وال‌استریت با چرخشی خوشایند و بی‌رحمانه همراه است که مثل رویهٔ شکلاتیِ یک کیک کریسمسی، پایانِ هوشمندانه‌ای بر داستان می‌گذارد. هرچند فیلم حال‌وهوایی از دههٔ ۸۰ دارد و امروز حس نوستالژی به آن می‌بخشد، اما اساس موفقیتش به فیلمنامه، بازی‌ها و نقد متقابلِ طبقات اجتماعی بازمی‌گردد. در کنار مورفی و اکروی، دن هلم الیوت در نقش غلامِ خانه (با حال‌وهوایی شبیه به اجراهای کلاسیک) و بازیگران قدیمی‌تر مثل رالف بلامی و دان آمِچی به‌خوبی نقشِ اشراف‌زاده‌ها و دست‌های پشت‌صحنه را ایفا می‌کنند. موسیقی متن نیز ترکیبی از کهنه و نو را کنار هم قرار می‌دهد و به ریتم فیلم کمک می‌کند. شاید بعضی نکاتِ فیلم برای تماشاگران امروزی آزاردهنده یا جسورانه جلوه کند، اما در مجموع «شاهزاده و گدا» فیلمی سرگرم‌کننده، پر از لحظات خنده‌دار و نقدی تیزبرِ نسبت به نخبه‌گرایی و تحقیر طبقات پایین‌تر است و ارزش دیدن دارد.