مستند The Dissident 2020

قتل فجیع جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار واشنگتن‌پست، در داخل کنسولگری سعودی در استانبول و سرپوش‌گذاری بعدی دولت عربستان بر آن، در مستند پیچیده و تفصیلی «The Dissident» به کارگردانی برایان فوگل بررسی می‌شود. فیلم با استفاده از تصاویر دوربین‌های مدار بسته، سابقه فعالیت‌های شبکه‌های اجتماعی، مصاحبه با خانواده و دوستان خاشقجی و دسترسی بی‌سابقه به ویدئوهای مدارکی که پلیس ترکیه در اختیار گذاشته، نگاهی داخلی به...

قتل فجیع جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار واشنگتن‌پست، در داخل کنسولگری سعودی در استانبول و سرپوش‌گذاری بعدی دولت عربستان بر آن، در مستند پیچیده و تفصیلی «The Dissident» به کارگردانی برایان فوگل بررسی می‌شود. فیلم با استفاده از تصاویر دوربین‌های مدار بسته، سابقه فعالیت‌های شبکه‌های اجتماعی، مصاحبه با خانواده و دوستان خاشقجی و دسترسی بی‌سابقه به ویدئوهای مدارکی که پلیس ترکیه در اختیار گذاشته، نگاهی داخلی به چرایی و چگونگی این جنایت ارائه می‌دهد. حجم بالای اطلاعات در فیلم گاهی باعث پراکندگی روایت می‌شود؛ گویا سازنده خواسته موضوعات زیادی را در یک اثر جای دهد و همین از تمرکز فیلم کاسته است. خاشقجی آزاداندیش و منتقد وضع موجود عربستان بود و حکومت نسبت به ایده‌های اصلاح‌طلبانه‌اش واکنش سختی نشان داد. او هرگز از بیان دیدگاه‌هایش هراس نداشت، باوجود حملات سایبری، تهدیدها و خطراتی که متوجهش بود، تا پای آزادی بیان خود پیش رفت و در پایان همه چیز را فدای آن کرد. روش‌هایی که مقام‌های سعودی برای خاموش کردن منتقدان به کار می‌بردند، تکان‌دهنده و هراس‌آور است؛ از جمله به‌کارگیری «ارتشی» در شبکه‌های اجتماعی برای تخریب مخالفان. گفته می‌شود حدود ۸۰ درصد شهروندان سعودی از توییتر استفاده می‌کنند و شبکه‌های اجتماعی برای ساکنان این کشور اهمیت زیادی دارد. فیلم این سرکوب آزادی بیان را محکوم می‌کند و نتیجه می‌گیرد که قتل خاشقجی به‌دلیل همین سرکوب بوده است. روایت مستند گه‌گاه پریدن از موضوعی به موضوع دیگر دارد. قصه‌ای پیگیر می‌شود که نامزد خاشقجی، هاتیشه جنگیز، را همراهی می‌کند؛ زنی که می‌کوشد قطعات پازل را کنار هم بگذارد تا حقیقت را روشن کند و عدالت اجرا شود. بخش دیگری شامل گفت‌وگو با عمر عبدالعزیز، همکار نزدیک خاشقجی، درباره طرح‌های مشترک آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی است. جذاب‌ترین بخش‌های فیلم، اگرچه حالتی کاملاً تیره دارند، به داستان جنایی حقیقی مربوط می‌شود؛ مصاحبه‌ها با مقامات ترکیه‌ای هشداردهنده‌اند و تعجب‌آور و خشم‌آور است که کسانی که احتمالاً مسئول دستور قتل بوده‌اند، مجازات نشده‌اند. کاش «The Dissident» ساختار منسجم‌تری داشت؛ احتمالاً متمرکز شدن روی روایت کوچکتر، فیلم بهتری می‌ساخت. اما این روایت گسترده درباره قدرت تکنولوژی، استبداد، عشق و قتل، تجربه‌ای کنجکاوکننده است که بیننده را خشمگین کرده و به واکنش وادار می‌کند. نویسنده: لوئیزا مور فیلم واقعاً خوب ساخته شده است. اخبار را دیده بودم، اما تماشای این مستند باعث می‌شود تأمل کنید و بهت‌زده شوید که چگونه یک دولت می‌تواند به‌سادگی تصمیم بگیرد کسی را به قتل برساند، آن هم خارج از خاک خود. همچنین تعجب‌آور است که سعودی‌ها می‌توانند ثروتمندترین فرد جهان را هک کنند با نرم‌افزاری که شرکتی در کشوری که خود را دموکراسی درجه‌یک می‌داند (اسرائیل) طراحی و فروخته است. قدردانم که فوگل هرچند نامش را در تیتراژ برجسته قرار می‌دهد، خودش را جلوی دوربین نشان نمی‌دهد (حتی در برخی مصاحبه‌ها معلوم نیست او حرف می‌زند یا نه). گاهی مستندسازان گرفتار خودنمایی می‌شوند، اما اینجا چنین چیزی دیده نمی‌شود.