فیلم Airplane! 1980

یک کمدی کلاسیک آمریکایی — همه‌چیز در این فیلم فریاد می‌زند «سینمای کمدی آمریکایی». بخش زیادی از طنز آن پیش‌درآمدی برای طنز مدرن آمریکایی است، از جمله آن شوخی‌های دم‌دست و تا حدودی سوسکی. این فیلم ادای احترامی است به کمدی‌های پیشین، اما در ترکیب بازی با کلمات و ارجاع‌های طنزآمیز نوآورانه عمل می‌کند. ردپای این فیلم را می‌توان در آثاری از «آور» تا «دفتر»...

یک کمدی کلاسیک آمریکایی — همه‌چیز در این فیلم فریاد می‌زند «سینمای کمدی آمریکایی». بخش زیادی از طنز آن پیش‌درآمدی برای طنز مدرن آمریکایی است، از جمله آن شوخی‌های دم‌دست و تا حدودی سوسکی. این فیلم ادای احترامی است به کمدی‌های پیشین، اما در ترکیب بازی با کلمات و ارجاع‌های طنزآمیز نوآورانه عمل می‌کند. ردپای این فیلم را می‌توان در آثاری از «آور» تا «دفتر» دید. اگر هنگام تماشا به خودتان گفتید «این واقعاً احمقانه است»، راحت باشید؛ قرار بوده احمقانه باشد. از همان عنوان‌بندی الهام‌گرفته از «آرواره‌ها» شروع می‌شود؛ این یک پذیرایی کمدی است که تقریباً هر ژانر سینمایی را به سُخره می‌گیرد، چون تِد (با بازی رابرت های) باید جلوی فاجعهٔ هوایی روی هواپیما را بگیرد. نیمی از مسافران دچار مسمومیت غذایی شده‌اند و وقتی کابین خلبان از کار می‌افتد، بر عهدهٔ اوست که با شجاعت جوی‌استیک را در دست بگیرد و سعی کند در شیکاگو فرود بیاید. خوشبختانه نامزد سابقش ایلِین (جولی هاگرتی) آنجاست و «اتو»ی بادی، همیشه صحنه‌ربا، نیز حضور دارد. لوید بریجس در نقش کنترلر ترافیک هوایی و رابرت استک در نقش مردی که تلاش می‌کند خلبان مضطرب را آرام کند، جذاب ظاهر شده‌اند. شوخی‌های تصویری گاهی تا حدی فیزیکی و اسلپ‌استیکی می‌شوند، اما آنچه فیلم را خنده‌دار می‌کند نویسندگی است — این فیلمنامه رؤیای هر نویسندهٔ بازی با کلمات است؛ پر از دوپهلوهای جری و برداشت‌های تحت‌اللفظی از زبان که ابهام‌های لذت‌بخشی خلق می‌کند. ریتم سریع دارد و برخلاف بسیاری از کمدی‌های دههٔ ۱۹۷۰، هنوز بعد از بیش از چهل سال لبخند می‌آورد؛ امروز احتمالاً به‌خاطر «سیاسی‌بودن» از همان ابتدا خفه‌اش می‌کردند. بله، کمی کودکانه است، ولی قطعاً ارزش دیدن دارد. قطعاً خنده‌دار است. این فیلم یک پارودی کامل است، نه تنها از فیلم‌های فاجعه‌آمیز، بلکه از آداب و رسوم اجتماعی هم. «بهانه»ٔ کمدی یک پرواز داخلی است که تقریباً تمام خدمه‌اش به دلیل غذای فاسد مریض شده‌اند و یک خلبان سابق عصبی باید هواپیما را براند. پر از رویدادهای «غیرواقعی» به سبک مونتی پایتون است که طنز را تشدید می‌کند، همراه با پارودی‌های فرهنگی مثل زنانی که به «جایو» صحبت می‌کنند و نیاز به مترجم در موقعیت‌های مرگ و زندگی! کسانی که این را خنده‌دار نمی‌دانند احتمالاً حتی فیلم‌های گلادیاتورها را هم دوست ندارند. یک کمدی به‌یادماندنی که ارزش تماشای مجدد دارد. نمی‌توانم دقیق بگویم این فیلم در زمان خودش چقدر نوآورانه بود چون اهل کارشناسی سینما نیستم، اما تا آن‌جا که می‌فهمم یکی از اولین ستیزه‌های طنز بوقلمون‌صفت آمریکایی بود که از مونتی پایتون الهام گرفته و هم‌زمان با «انیمال هاوس»ی که در همان زمان اکران شده بود، همخوانی داشت. جیم آبراهامز و برادران زوکر (نویسنده و کارگردان) داستانی خنده‌دار حول یک پرواز داخلی ساخته‌اند که وقتی تقریباً همه، از جمله خلبان و کمک‌خلبان، ماهی فاسد می‌خورند به‌کل به هم می‌ریزد. برخی شوخی‌ها بهتر جواب می‌دهد و بعضی کمتر، اما طنز فیلم آن‌قدر باهوش است که به برچسب «خندهٔ آسان» تن نمی‌دهد. شوخی‌ای که در آن خلبان تلاش می‌کند یک کودک را اغوا کند شاید مشهورترین لحظهٔ فیلم باشد؛ من طرفدار افراط در اصلاحات سیاسی نیستم و به‌نظر خودم این صحنه را به‌خوبی مدیریت کرده‌اند. نویسندگان از وسوسهٔ وارد کردن شوخی‌های جنسی هم دریغ نکرده‌اند، اما به‌نظرم چیزی که واقعاً از حد بگذرد در فیلم دیده نمی‌شود. بازیگران ترکیبی از کسانی بودند که گرایش طنزی و طعنه‌آلود داشتند اما همیشه فرصت تمرکز روی کمدی را نداشتند یا پیش از این در کمدی‌های شاخصی ظاهر نشده بودند؛ از پیتر گریوز، رابرت های، جولی هاگرتی و لوید بریجس تا لزلی نیلسن. جالب است چون امروز لزلی نیلسن را بیشتر به خاطر کمدی‌هایش به یاد می‌آوریم، اما قبل از این فیلم تجربهٔ قابل‌توجهی در کمدی نداشت. به‌نظر می‌رسد بازیگران از کار کردن روی پروژه حسابی لذت برده‌اند و احتمالاً همه خاطرات خوبی از آن دارند. از نظر فنی و زیبایی‌شناسانه هم فیلم به‌خاطر کیفیت فیلم‌برداری، نماها و همچنین ابزار و جلوه‌های بصری‌اش برجسته است.