فیلم Ghost World 2001

با وجود تلاش‌های قابل‌قبول فیلم، از همان ابتدا این حس به من دست می‌داد که همه‌چیز را قبلاً دیده‌ام. داستان حول دو هم‌کلاسی به نام‌های «انید» (ثورا بِرش) و «ربِکا» (اسکارلت جوهانسون) می‌چرخد که به تازگی مدرسه را تمام کرده‌اند و تصمیم گرفته‌اند با هم زندگی کنند، از ادامه تحصیل دست بکشند و دنبال کار بروند. این دو دختربه‌خصوص انید، با موهای آبی و گرایش...

با وجود تلاش‌های قابل‌قبول فیلم، از همان ابتدا این حس به من دست می‌داد که همه‌چیز را قبلاً دیده‌ام. داستان حول دو هم‌کلاسی به نام‌های «انید» (ثورا بِرش) و «ربِکا» (اسکارلت جوهانسون) می‌چرخد که به تازگی مدرسه را تمام کرده‌اند و تصمیم گرفته‌اند با هم زندگی کنند، از ادامه تحصیل دست بکشند و دنبال کار بروند. این دو دختربه‌خصوص انید، با موهای آبی و گرایش به پَنگک، خود را تا حدی یک هنرمند می‌داند و نسبت به بقیه نفرت و تحقیر دارد. برای فرار از کسالت، آن‌ها به یک آگهی در بخش هم‌رنگی‌های تنها جواب می‌دهند و با شخصیت غم‌زده‌ای به نام «سِیمُر» (استیو بوشِمی) آشنا می‌شوند؛ کسی که در قرار اول، نه یکی و نه دیگری از او خوششان می‌آید، ولی انید کم‌کم با او دوست می‌شود—اگرچه آن‌ها ابتدا به آگهی او پاسخ دادند و پس از دیدن قیافه‌اش در قرار، او را رها کردند. همین دوستی ناگهان‌گون و فاصله‌گرفتن تدریجیِ انید از دیگران، وقتی او پی می‌برد که رفتار کوتاه‌نظرانه‌اش چه عواقبی داشته، ممکن است دیر شده باشد. گاهی اوقات فیلم یک درام جوانی خوش‌ریتم و بامزه است، اما من نتوانستم با هیچ‌کدام از شخصیت‌ها آن‌قدر همراه شوم که برایشان دلسوزی کنم. در آن سن همه‌مان خودخواه و مغرور بودیم و احترامی برای چیزهایی که با استانداردهای نه‌چندان سخت‌گیرانه‌مان هم‌خوانی نداشتند قائل نبودیم، اما این لزوماً داستان‌سرایی جذابی نمی‌سازد. فضای تولید فیلم انگار عمداً مشکلات خودساخته و انتخاب‌های غلطِ شخصیت‌ها را بزرگ‌تر کرده است و هرچند بوشِمی در نقش یک آدم نخبه‌نما طبیعی به‌نظر می‌رسد، به نظرم فیلم تلاش کرده از آشکارترین نکات، داستانی کلیشه‌ای از اضطراب نوجوانی بسازد تا چیزی تازه یا نوآورانه. وقتی خوش‌گذرانی‌ها و بازی‌های دوران دبیرستان تمام می‌شود دو میلیون‌نسلی (ثورا بِرش و اسکارلت جوهانسون) پس از فارغ‌التحصیلی با پرسش‌های بزرگ‌تری از زندگی روبه‌رو می‌شوند: چگونه امرارمعاش کنند، کجا زندگی کنند، به‌دنبال شریک عاطفی بگردند یا شاید به کالج بروند. آن‌ها با یک مرد منزوی و غریب (استیو بوشِمی) شوخی می‌کنند، اما یکی از آن‌ها جذب او می‌شود و رابطه‌ای را با این پیش‌فرض آغاز می‌کند که قرار است برای او دوست‌دختر پیدا کند. «دنیای ارواح» (2001) درامی است که با طنازی آغاز می‌شود و در نیمهٔ دوم به سوی جدی‌تر شدن می‌رود. کارگردان آن پیش‌تر فیلم مستند تحسین‌شده «کرامب» را ساخته بود و ردپری از آن اثر در این فیلم هم دیده می‌شود. فراتر از لحظات بامزه، می‌توان این فیلم را بازتاب تهدیدآمیز ناتوانی نسل هزاره در سازگاری با سرمایه‌داری دانست؛ و شاید حتی نشانه‌ای برای وضع کل این نسل. فیلم بر اساس یک رمان تصویری پایان دههٔ نود ساخته شده و در واقع ترکیبی است از آثاری مانند «دنیای هنری اورینت» (اوایل دههٔ شصت) و فیلم‌هایی مثل «لاون داگز» و «اولین آقا/خانم من» که هر دو چند سال قبل تولید شدند و حول ارتباط دختران جوان با مردان مسن‌تر می‌چرخند. پرسش این است که ماهیت چنین رابطه‌هایی چیست؟ آیا صرفاً دوستی است که شکاف نسل‌ها را می‌پیماید؟ رابطه‌ای شبیه پدر-دختری معنوی؟ یا عنصری عاشقانه در کار است؟ این فیلم‌ها—و بعدها «گمشده در ترجمه»—این سوالات را کاویده و نشان می‌دهند که مرز باریکی میان این تعاریف وجود دارد. از بین این آثار «گمشده در ترجمه» از همه بهتر است و به نظر من «دنیای ارواح» در مقام دوم قرار می‌گیرد. «لاون داگز» ارزش دیدن دارد اما از صحنه‌های نامطمئن و دست‌وپاگیر رنج می‌برد، و «اولین آقا/خانم من» فیلم بهتری است اما آن هم چند صحنهٔ ضعیف دارد. در مقابل، «دنیای ارواح» هرگز غیرقابل‌باور نیست و با دغدغه‌های سنگین زندگی روبه‌رو می‌شود؛ با این حال باید گفت بسیاری این درام را خسته‌کننده خواهند یافت. پایان فیلم باز گذاشته شده و تعبیر تراژیک از آن اشتباه است—تفسیری که کارگردان و نویسنده آن را رد کرده‌اند. شخصیت موردنظر یک «معجزه» را مشاهده می‌کند: منتظر اتوبوسی است که خودش با بدبینی فکر می‌کرد هیچ‌وقت نخواهد آمد. وقتی اتوبوس می‌رسد، او درس ایمان، امید و پایداری می‌آموزد و آنگاه به سوی ناشناخته‌ها گام برمی‌دارد. زمان فیلم: 1 ساعت و 51 دقیقه. فیلم‌برداری در لس‌آنجلس و مناطق اطراف از جمله سانتا کلاریتا انجام شده است. نمره: B