فیلم Underground 1995

یک کمدی سیاه ساخته شده برای مخاطبی محدود. فیلم مسیر زیادی از تاریخ یوگسلاوی را دنبال می‌کند، از اشغال توسط آلمان‌ها در جنگ جهانی دوم تا فروپاشی کشور، و این‌ کار را از طریق تعداد معدودی شخصیت انجام می‌دهد: مارکو و بلکی دوستانی هستند که راه‌های زندگی متفاوتی را در پیش می‌گیرند؛ یکی به نوعی رئیس حزب کمونیست تبدیل می‌شود و دیگری مدیر یک کارخانه...

یک کمدی سیاه ساخته شده برای مخاطبی محدود. فیلم مسیر زیادی از تاریخ یوگسلاوی را دنبال می‌کند، از اشغال توسط آلمان‌ها در جنگ جهانی دوم تا فروپاشی کشور، و این‌ کار را از طریق تعداد معدودی شخصیت انجام می‌دهد: مارکو و بلکی دوستانی هستند که راه‌های زندگی متفاوتی را در پیش می‌گیرند؛ یکی به نوعی رئیس حزب کمونیست تبدیل می‌شود و دیگری مدیر یک کارخانه مخفی تولید سلاح است که به ثروتمند شدن دیگری کمک می‌کند. تحت کارگردانی امیر کوستوریتسا، فیلم حالتی سوررئال و تا حدی دشوار برای فهم دارد و انگار برای مخاطبی خاص ساخته شده که با آن زیربناها آشناست؛ چیزی عمیقاً بدبینانه در پسِ اثر وجود دارد، به‌ویژه اگر به نگاهی که کارگردان نسبت به وقایع تاریخی دارد توجه کنیم: فیلم تلاشی برای توضیح رویدادهای تاریخی نمی‌کند، انگار فرض بر این است که ما از قبل آن‌ها را می‌دانیم و از همین نقاط برای نقد نحوهٔ ستایش قهرمانان جنگی بهره می‌برد. در مورد بازیگران، صادقانه بگویم نامی از آن‌ها برایم آشنا نبود، اما به‌نظرم با توجه به نوع فیلم و خواست کارگردان، بازی‌ها نسبتاً راضی‌کننده‌اند. فیلمنامه پر از طنز سیاه است، گاهی با طعنه‌هایی که از نظر سلیقه قابل بحث‌اند، و چند ایراد منطقی هم دارد که تردید برمی‌انگیزد؛ برای نمونه چگونه ممکن است گروهی این‌قدر طولانی زیرزمین مخفی بمانند بدون اینکه از آنچه در دنیا می‌گذرد باخبر شوند؟ از این نظر باورپذیری بعضی لحظات زیر سؤال می‌رود. از لحاظ فنی، صحنه‌پردازی‌ها عالی‌اند و فیلم‌برداری به خوبی انجام شده است؛ اما تدوین کمی ناقص است و فیلم در حفظ ریتم واحد ناتوان است و چندین سکانس بیش از حد طولانی می‌شوند. موسیقی متن هم صدای تند و زننده‌ای دارد که با ارکستر بادی و آوازهایی با رنگ‌مایهٔ اسلاوی همراه است؛ صوتِ پرطمطراق و اغراق‌شده‌ای که به چشم و گوش می‌آید و گاهی خسته‌کننده می‌شود. فیلم در مجموع ضربه‌پذیر و پُر و خالی است، اما تصویری سرگرم‌کننده و گاهی تند از تحولات یوگسلاوی ارائه می‌دهد؛ از مرحلهٔ چت‌نیک‌های جنگ تا زمانهٔ فروپاشی پس از مرگ تیتو. اثر در سه بخش جدا تقسیم شده و شخصیت‌ها ترکیبی از هجو و احساس مسئولیت‌اند؛ طنز عمدتاً فیزیکی و سلبستیک است، اما همین طنز گاهی بسیار کارآمد می‌شود و شدتِ تراژدی و تلخی آن دورانِ رشد در بالکان را به‌خوبی نشان می‌دهد. بازی‌ها بیشتر به فرم گروهی و هم‌پوشانی می‌مانند تا درخشش فردی چشمگیر، اما ترکیب سخره و تاریخ و لحظات نابِ کمیک، تماشای فیلم را در مجموع قابل تأمل و گاهی لذت‌بخش می‌کند.