فیلم Black Christmas 1974

فیلمی تاریخی از ژانر اسلشر با بازی جان ساکسون، الیویا هاسی و مارگوت کیدر در فصل کریسمس در یک خانه‌ی انجمن دانشجویی دخترانه در شمال‌شرق آمریکا، یک روانی مبهم که در زیرشیروانی پنهان است به دختران تلفن‌های آزاردهنده می‌زند و آن‌ها را یکی‌یکی می‌کشد. جان ساکسون نقش کارآگاه محلی را ایفا می‌کند. «Black Christmas» (۱۹۷۴) بی‌شک بر «Halloween» (۱۹۷۸) تأثیر گذاشته—مثلاً صحنه‌ی کمد—اما خود از فیلم‌های اسلشر...

فیلمی تاریخی از ژانر اسلشر با بازی جان ساکسون، الیویا هاسی و مارگوت کیدر در فصل کریسمس در یک خانه‌ی انجمن دانشجویی دخترانه در شمال‌شرق آمریکا، یک روانی مبهم که در زیرشیروانی پنهان است به دختران تلفن‌های آزاردهنده می‌زند و آن‌ها را یکی‌یکی می‌کشد. جان ساکسون نقش کارآگاه محلی را ایفا می‌کند. «Black Christmas» (۱۹۷۴) بی‌شک بر «Halloween» (۱۹۷۸) تأثیر گذاشته—مثلاً صحنه‌ی کمد—اما خود از فیلم‌های اسلشر روانی مثل «Psycho» (۱۹۶۰)، «Dementia 13» (۱۹۶۳) و «Silent Night, Bloody Night» (۱۹۷۲) تأثیر گرفته است. واقعیت این است که ریمِیک ۲۰۰۶ داستان جذاب‌تری دارد که به نظر من بهترین معیار کیفیت فیلم است. این نسخه در مقایسه کُند است، به‌ویژه نیمه‌ی اول، اما در نیمه‌ی دوم جان می‌گیرد. پایانِ باز هم جالب است. با این حال من بازیگران زنِ ریمِیک را بیشتر می‌پسندم؛ به‌نظرم عملکردشان به‌طور کلی برتر است. البته الیویا هاسی در این اجرا جذاب است، هرچند سرد، و لین گریفین در نقش کلِر دوست‌داشتنی است، اگرچه نقش‌اش کوتاه است. آندریا مارتین (فیل) شبیه نسخه‌ای کوتاه‌تر از چر با موهای کوتاه و فر دیده می‌شود. متأسفانه مارگوت کیدر در نقش برب یکی از زننده‌ترین شخصیت‌های سینماست؛ واقعاً حال‌به‌هم‌زن (خانم مک هم چنین تأثیری دارد، اما کمتر). خوشبختانه برب تنها در نیمه‌ی اول برجسته است. مدت فیلم: ۱ ساعت و ۳۸ دقیقه. فیلمبرداری در تورنتو انجام شده. نمره: C+/B- «Black Christmas» آن چیزی است که وقتی یک کارگردان تصمیم می‌گیرد فیلمی اسلشر بسازد ولی هم‌زمان تصمیم می‌گیرد فیلم خوبی هم بسازد، از آن بیرون می‌آید. هر شخصیت هدف و کارکردی دارد. منظورم این نیست که صرفاً برای پیش بردن قصه مفید باشند؛ هر شخصیت آدمی است با شخصیت و انگیزه‌ی خاص خود. برب فقط مست و اخلاقاً تند نیست؛ انگیزه‌اش حسادت است و احتمالاً مسائل کودکی هم در کار است. هر شخصیت دست‌کم به‌اندازه‌ی او عمق دارد. تنها شخصیتی که کاملاً توضیح داده نمی‌شود بیلی است، و این بهترین حالت است. بیلی شخصیتی نیست که بخواهیم درباره‌اش توضیح کامل بشنویم، و همین ناشناخته بودن ترس را عمیق‌تر می‌کند. این فیلم باید در پلی‌لیست کریسمس هر طرفدار وحشت باشد. یکی از تنها دو فیلمی که در دوران بزرگسالی‌ام واقعاً حس ترس حقیقی به من داده‌اند. امتیاز نهایی: ★★★½ — قویاً توصیه می‌کنم وقتی برای دیدنش بگذارید. «Black Christmas» جشن‌های سنتی را با خون، خفگی و تماس‌های تلفنی ناراحت‌کننده تزئین می‌کند. هو! هو! هو! کریسمس مبارک! و از یک کشتار تفریحی لذت ببرید! زیرژانر اسلشر در اواسط تا اواخر دههٔ ۷۰ در اوج بود، با آثاری مثل «Texas Chainsaw Massacre»، «Halloween» و مجموعه‌ای از فیلم‌های پرشور آرجنتو که جلوه‌ای جهانی به ژانر دادند. اما یکی از فیلم‌هایی که الگوها و ویژگی‌هایی را که در این عناوین دیده می‌شوند شکل داد، همین «Black Christmas» به کارگردانی باب کلارک بود؛ یک فیلم اسلشر که در آن قاتل ناشناسی در خانه‌ی انجمن دانشجویی مخفی می‌شود و دختران را کم‌کم از پا درمی‌آورد. گفتن اینکه «Black Christmas» انقلابی بود و پایه‌ای برای رشد این زیرژانر بوده، کم‌گویی است. قاتل بی‌نام و نشان با نشانه‌های ناپایداری روانی؟ هست. بازیگران قابل جان‌باختن که احمقانه برای بررسی صداهای خطرناک تنها می‌روند؟ هست. تنش کشنده با هر حرکت دوربین؟ قطعاً هست. حالا که فیلم‌های متعددی را در روند شکل‌گیری این حرکت وحشت دیده‌ام، مشخص است «Black Christmas» چقدر تأثیرگذار است — نه لزوماً به‌خاطر ایدهٔ نو، چرا که تریلرهای ساده‌تر هم از تکنیک برش بهره برده‌اند («Psycho»)، بلکه به‌خاطر مهارت فنی‌اش. کارگردانی کلارک، گرچه خام است، در سراسر فیلم محکم است. پان‌های دقیق دوربین برای کاوش در راهروهای تاریک خانه، تدوین صوتی حداقلی برای افزایش تعلیق، استفادهٔ عالی از سایه‌ها برای نشان دادن ناشناختگی ضدقهرمان، و دیدگاه اول‌شخص گاه‌به‌گاه که تماشاگر را در جای قاتل می‌نشاند. فاز پایانی شدید و پرشتاب است که بیننده را روی لبهٔ صندلی نگاه می‌دارد و منتظر چرخش داستان می‌ماند، حتی اگر آن چرخش از ابتدا تا حدودی قابل پیش‌بینی باشد. گاهی دوربین حتی در قاب‌های بازتابی در قاب عکس‌ها دیده می‌شود که بر کیفیت ناتمامِ کارگردانی کلارک تأکید می‌کند. این خامی به فیلم طعمی می‌دهد— belش نه از آن حال و هوای شاد جشن، بیشتر شبیه «اِگ ناگ» به جای شامپاین. اما چیزی که واقعاً حال و هوای تعطیلات را وارد داستان می‌کند، شخصیت‌ها هستند؛ هر کدام شخصیت متمایزی دارند که آن‌ها را متفاوت و قابل‌لمس می‌کند. دوست مُست و مرموز، یا دختر کتاب‌خوانی که عقل سلیم دارد (تا زمانی که تنها بیرون می‌رود...!). نکته این است که همه به‌یادماندنی‌اند، و این در اسلشرها نادر است. در نیمهٔ دوم وقتی پلیس دانشگاه وارد ماجرا می‌شود، سرعت روایت کمی کاهش می‌یابد و حرکت داستان کند می‌شود، اما خوشبختانه در فصل سوم دوباره ضرب گرفته می‌شود و به انفجاری از... کَندَن می‌رسد. پس با وجود کمبودِ خون واقعی، کیفیت کلی ناتمام و ریتم ناپایدار، این فیلمِ وحشت لذت‌بخش است که فصل تعطیلاتی آرام را به یک جلسهٔ جنون‌آمیز قتل تبدیل می‌کند. شاید فیلم کریسمس سالانهٔ جدید من شود؟ ببینیم... من که از این لحاظ سادیسمی هستم! فکر می‌کنم یک خانهٔ انجمن دانشجویی مکان خوبی برای تجمع شخصیت‌های متنوع است، و باب کلارک همین کار را می‌کند: چهار دختر کاملاً متفاوت را در خانه‌ای قرار می‌دهد که تحت نظارت خانم مک (Marian Waldman) — زنی دوست‌داشتنی — است. خانه مدتی است که از سوی مردی که آن‌ها را «موَنِر» می‌نامند تماس‌های مسخره دریافت می‌کند. برخی از رفتار او ناراحت می‌شوند، برخی می‌خندند، اما وقتی یکی از آن‌ها، کلِر (Lynne Griffin)، ناپدید می‌شود و دوست‌پسرش کریس (Art Hindle) پلیس را خبر می‌کند، حس تهدید شدت می‌گیرد. هر چه بیشتر با این شخصیت‌ها آشنا می‌شویم، مظنونان بیشتری ظاهر می‌شوند و هر کدام دلایل موجهی دارند که بخواهیم آن‌ها را حذف کنیم. جس (Olivia Hussey) در انتظار بچه‌ای است که دوست‌پسر هوس‌بازش پیت (Keir Dullea) هنوز از آن خبر ندارد؛ برب (Margot Kidder) اهل مقابله‌به‌مثل است و دوست دارد مخاطب مزاحمش («بیلی») را تحریک کند — که آشکارا او را خشمگین می‌کند. تهدیدناک‌تر هم اطلاعات دقیق‌تری است که در تماس‌ها مطرح می‌شود؛ بیلی عجیب‌وغریب اطلاعات زیادی دارد. آیا او یکی از آن‌ها می‌تواند باشد؟ در مورد این موضوع مطمئن نیستم. راستش نمی‌دانم این چه ربطی به کریسمس دارد؛ صرفاً یک اسلشر معمولی میان دانشجویان است که به همه فرصتِ فریاد زدن و گرفتن تصمیمات تأسف‌برانگیز زیر فشار را می‌دهد. نه بازیگری و نه فیلمنامه برجسته نیستند، اما تصویربرداری در ایجاد و حفظ حس خطر تا حد خوبی موفق است چون قاتل به هدفش نزدیک می‌شود. واقعاً خیلی ترسناک نیست و زمان چندان با آن مهربان نبوده—اما اگر از ژانر خوشتان می‌آید و نوشیدنی‌ای هم کنار گذاشته‌اید، دیدنی است.