فیلم Black Rain 1989

اگر اسلحه را کشیدی، بهتر است استفاده‌اش هم بکنی. «بلک رِین» را ریدلی اسکات کارگردانی کرده و کریگ بلوتین و وارن لوئیس فیلمنامه‌اش را نوشته‌اند. بازیگران اصلی فیلم مایکل داگلاس، اندی گارسیا، کن تاکاکورا، کیت کاپ‌شو، یوساکو ماتسودا و تومی‌سابورو واکایاما هستند. موسیقی هانس زیمر و فیلم‌برداری یان دِ بونت است. بعد از اینکه گنگسترِ شمشیر به‌دستی به نام ساتو کوجی (ماتسودا) توسط پلیس نیویورک، نیک کانکلین...

اگر اسلحه را کشیدی، بهتر است استفاده‌اش هم بکنی. «بلک رِین» را ریدلی اسکات کارگردانی کرده و کریگ بلوتین و وارن لوئیس فیلمنامه‌اش را نوشته‌اند. بازیگران اصلی فیلم مایکل داگلاس، اندی گارسیا، کن تاکاکورا، کیت کاپ‌شو، یوساکو ماتسودا و تومی‌سابورو واکایاما هستند. موسیقی هانس زیمر و فیلم‌برداری یان دِ بونت است. بعد از اینکه گنگسترِ شمشیر به‌دستی به نام ساتو کوجی (ماتسودا) توسط پلیس نیویورک، نیک کانکلین (داگلاس) و چارلی وینسنت (گارسیا) دستگیر می‌شود، آن‌ها مأمور می‌شوند او را به اوزاکا در ژاپن بازگردانند. از اینجا وارد جنگی می‌شوند که در بطن زیرزمین جنایی ژاپن در جریان است. در اینجا جنگی در جریان است و در آن هیچ اسیری پذیرفته نمی‌شود. خوش‌آمدید به نسخه‌ی کوچک‌ترِ «بلِید رانِر»: «بلک رین» فیلمی از ریدلی اسکات است که به نظرم هرگز آن‌گونه که سزاوارش است مورد تقدیر قرار نگرفته. از بیرون شاید به‌نظر یکی از همان فیلم‌های پلیسی دههٔ ۱۹۸۰ بیاید: پلیسی که از روزگار افتاده و لبهٔ نابودی ایستاده، و همکارش صدای عقل و سلامت اوست. اما اسکات (که دیرتر برای کارگردانی به پروژه آمد) دنبال درام پلیسی معمولی نبود؛ او فرصت تقابل فرهنگی بین دو قاره را دید و خواست توانایی‌های بصری‌اش را نشان دهد. بله، جذابیت اصلی فیلم نئون‌های درخشان اوزاکا و چرک و دغل نیویورک‌اند، اما بازپرداخت شخصیت‌ها هم برای درام غنی است و اسکات وقت زیادی صرف معرفی قهرمان می‌کند. ما از گرفتاری‌های کانکلین باخبر می‌شویم، از دوستی نزدیکش با چارلی آگاه می‌شویم، و وقتی اوضاع در اوزاکا سیاه و تیره می‌شود، درک می‌کنیم که چرا کانکلین خود را تا پای نابودی پرت می‌کند. از نظر بصری اسکات تصویر را با فضاهای تنگ، خیابان‌های بخارآلود، بیابان‌های صنعتی و خورشیدهای خونین آغشته می‌کند، در حالی که شخصیت اصلی یک مرد ریش‌دار و با کتِ بلند است که همچنان خیلی جذاب به نظر می‌رسد. شاید تاثیرآورترین قسمت طراحی اوزاکا باشد، چون برای ما به اندازهٔ کانکلین بیگانه است؛ شکاف نادانی بین آمریکا و ژاپن در ۱۹۸۹ هنوز گسترده است. نکات منفی؟ فیلم با کمی بیش از دو ساعت مدت، در مقاطعی کند می‌شود و کمی تدوین بهتر می‌توانست کمک کند؛ هرچند نسخهٔ اولیهٔ اسکات طولانی‌تر بود و این سؤال را پیش می‌آورد که آیا وقت بیشتری برای برجسته‌سازی تقابل فرهنگی میان کانکلین و ماتسوموتو (تاکاکورا) می‌شد گذاشت یا نه. مشکل دیگر اینکه نقش شخصیتِ کاپ‌شو ضعیف نوشته شده؛ این ضعف به‌خصوص ناراحت‌کننده است چون تنها نقش مؤنث قابل‌توجه در یک فیلم دو ساعته است. احتمالاً بخش‌هایی از شخصیت او حذف شده، چون اکنون بیشتر نقش او جنبهٔ نمایشی و تزئینی دارد، در حالی که همان اندکِ باقی‌مانده نشان از اجرای درخشانِ بالقوه‌ای از کاپ‌شو دارد. ریدلی اسکات «بلک رین» را از یک تریلر سادهٔ ماهی بیرون از آب فراتر می‌برد و لایه‌های بیشتری به آن می‌افزاید. درست است که سبک بر محتوای آن غلبه دارد (اما چه سبکِ قدرتمندی)، با این حال تضادِ بین کشورها و تعاملات انسانیِ قابل‌باوری هم در فیلم هست که ارزشمندند. امتیاز: 8/10 --- وجود عبارت «تولید شده با مشارکت مایکل داگلاس» در تیتراژ، قبل از نام کارگردان (ریدلی اسکات)، خیلی از آنچه لازم است دربارهٔ این تریلر جنایی بدانیم را می‌گوید. این پروژه برای مایکل داگلاس ساخته شده و دربارهٔ اوست و فیلمِ چندان خوبی نیست. او (کانکلین) پلیسی اهل نیویورک است و تا حدی فاسد. همراه با هم‌پیمانش چارلی (اندی گارسیا) شاهد قتلی یاکوزایی در یک رستوران می‌شوند. بعد از دستگیری مجرم، مأموریت برگرداندن او به ژاپن به آن‌ها محول می‌شود اما هنگام فرود هواپیما در رساندن زندانی دچار اشتباه می‌شوند. کانکلین که مصمم است فراری را پیدا کند، اکنون با تحقیر و غرور با نیروی انتظامی محلی برخورد می‌کند؛ رفتاری که باید باعث می‌شد شمشیر سامورایی کارش را تمام کند. اما او قهرمان است؛ بنابراین داستان کم‌کم شخصیت‌ها را طوری می‌چرخاند که او به پلیسی اهل فطرت و درست‌کار تبدیل شود، درحالی که پلیس‌های توکیو ناتوان و بی‌کفایت جلوه می‌کنند. خوشبختانه گارسیا زود حذف می‌شود و جمع بازیگران پشتیبان ضعیف می‌ماند؛ تنها چند صحنه از کیت کاپ‌شو (جویس) هستند که کاملاً غیرضروری‌اند و پایان‌بندی طوری است که این فرقهٔ جنایی خشونت‌بار را به چیزی شبیه خانهٔ انجمن‌های دانشگاهی کالیفرنیا تقلیل می‌دهد. کسی تصمیم گرفته بود ظاهر تاریک و کدر مد روز است؛ نورپردازی بیشتر مواقع کم‌رمق است و صحنه‌های اکشن تنها تصویر «مرد خشن» ستاره را تقویت می‌کنند اما عمق چندانی به این داستان واقعاً متوسط نمی‌افزایند. موسیقی هانس زیمر هم کم‌انگیزه است و شبیه موسیقی سریالی مثل «میامی وایس» به نظر می‌رسد. در کل فیلمی ضعیف، مشتق و به‌سرعت فراموش‌شدنی. --- تریلر نوآر-نئویی خوش‌ساختی است با بازی‌های درخشان از داگلاس، گارسیا و تاکاکورا. شایستهٔ اشارهٔ ویژه‌ای به یوساکو ماتسودا است که گرچه با سرطان مثانه درگذشته بود (و تنها ۴۰ سال داشت)، برای این فیلم کار کرد. نسبت به دیگر آثار ریدلی اسکات در سطح بالای کارها قرار نمی‌گیرد، اما خوب فیلم‌برداری شده (تشکر از فیلم‌بردار یان دِ بونت). امتیاز: 4.0/5 --- «بلک رین» یکی از آن فیلم‌های پلیسی است که واقعاً باکلاس‌اند. متأسفانه خیلی سریع تاریخ‌گذشته شد، اما اگر بتوانید با این موضوع کنار بیایید تماشای آن ارزش دارد. ریدلی اسکات بلد است فیلم خوبی بسازد و مایکل داگلاس هم قطعاً بلد است بازی کند. --- ابتدا بگویم: نقد من مفصل و طولانی است، اما حاوی اسپویلرهای بزرگ نیست؛ بعد از خواندن هنوز می‌توانید از دیدن داستان لذت ببرید. به نظرم «بلک رین» تقریباً به‌طور جنایت‌آمیزی در ژانر فیلم‌های همکار-پلیسی و نوآر دست‌کم گرفته شده است. و اینکه فیلم «دست‌کم گرفته شده» خوانده می‌شود شاید به این دلیل است که بسیاری از بازیگران و عوامل کلیدی (سرِ ریدلی اسکات، مایکل داگلاس، و موسیقی از هانس زیمر جوان و تا آن زمان نسبتاً ناشناخته) بعدها به‌خاطر دستاوردهایشان شناخته‌تر شدند. «بلک رین» حس فیلمی گمشده در زمان را دارد؛ امتیاز فعلی‌اش در TMDB کمی بیش از ۶۰٪ است و در سایهٔ موفقیت‌ها و جوایز دیگران پنهان مانده. لازم نیست حرف من را بپذیرید: مایکل داگلاس خودش بعدها گفته است که «بلک رین» تا به امروز یکی از فیلم‌های مورد علاقه‌اش است. هرچند «بلک رین» در هستهٔ خود فیلمی کلاسیکِ پلیسیِ دههٔ ۱۹۸۰ است (مثلا واضح است از عصرش وقتی افراد در هواپیما سیگار می‌کشند...) و طرح نسبتاً ساده‌ای دارد، به نظرم در بسیاری جهات جلوتر از زمانش بوده است: - در لوکیشن‌های واقعی ژاپن فیلم‌برداری شده و بازیگران ژاپنی زیادی دارد که در کشور خود ستارگان بزرگی بودند (به‌خصوص کن تاکاکورا، همچنین یوساکو ماتسودا و تومی‌سابورو واکایاما). نکتهٔ خوشایند این است که به آن‌ها اجازه داده شده به ژاپنی صحبت کنند. با توجه به برخورد بد هالیوود با آسیا در بسیاری از بلاک‌باسترها، این اصالت و صراحت تازه و راضی‌کننده است. - عده‌ای آن زمان فیلم را «نژادپرستانه» یا دست‌کم تحقیرآمیز نسبت به ژاپن خواندند. این منتقدان به نظر نمی‌رسد بتوانسته‌اند فرق بین شخصیتِ مایکل داگلاس (نیک؛ پلیسی با نقص‌ها و مشکل) و خودِ فیلم را تشخیص دهند. اینکه یک شخصیت اصلی رفتار نژادپرستانه‌ای نشان دهد، لزوماً فیلم را بیگانه‌ستیز نمی‌کند. مایکل داگلاس در یک مصاحبهٔ پشت‌صحنه واکنش خوبی به این اتهامات نشان داد: منتقدی که فیلم را مملو از کلیشه نامیده بود اعتراف کرد هرگز به ژاپن سفر نکرده است. در ضمن «بلک رین» در سال ۱۹۹۰ نامزد جایزهٔ بهترین فیلم خارجی در ژاپن هم شد. - شخصیت نیک کانکلین قهرمانی معیوب یا شکسته است؛ نوعی ضدقهرمان که در بلاک‌باسترهای اصلی آن زمان کم‌نظیر بود. فیلم پر از مناطق خاکستری است؛ نه تقسیم‌بندی سادهٔ خوب/بد. نیک شبیه گاو وحشی آمریکایی در یک مغازهٔ سفال ژاپنی رفتار می‌کند، اما هنوز برایش ریشه می‌زنید، همراه با همکار جوانش اندی گارسیا. شخصیتِ کِن تاکاکورا (ماساهيرو یا در اصطلاح «ماس») هم جواهر اضافی‌ای است که دو پلیس نیویورکی را تکمیل می‌کند — صحنهٔ کارائوکهٔ مشترکشان در یک باشگاه شبانه از نکات برجستهٔ فیلم است. ماساهیرو در سطح برابر قرار می‌گیرد؛ هرچند دیالوگ‌های کمتری دارد، اما صرفاً دستیار محلی نیست. این برای استانداردهای هالیوود بسیار تازه و خوشایند است. - باید تنش‌های ژئوپلیتیکی اواخر دههٔ ۱۹۸۰ را هم در نظر گرفت؛ بخصوص پس از توافق پِلِیزا در ۱۹۸۵. ایالات متحده و ژاپن در آن زمان رقبای اقتصادی بزرگی بودند. عنوان فیلم خود نیز معنای عمیقی دارد و به جنگ‌ها و رقابت‌های تلخ بین دو کشور اشاره می‌کند؛ این موضوع در پایان فیلم برای شخصیت نیک روشن می‌شود. مونولوگ تومی‌سابورو واکایاما (سوگای) در برابر شومینه‌اش شاهکار است و تحول ژاپن پس از جنگ جهانی دوم را به‌خوبی جمع‌بندی می‌کند. - فضای فیلم (بیشتر در اوزاکا، با چند صحنهٔ اولیه در نیویورک) فوق‌العاده است. شباهت‌های بصری‌ای به «بلِید ران» در آسمان‌خراش‌ها و محیط‌های داخلی اوزاکا دیده می‌شود: نئون، بازتاب نور، دود، باران و زندگی شبانهٔ شلوغ. - فیلم از افتادن در دام‌های بلوک‌باسترهای ارزان‌قیمت اجتناب می‌کند. اکشن واقع‌گرایانه است تا حد ممکن، تا سرانجامِ کمی مهیج‌تر. نیک گلوله‌بارانِ جمعی دشمنان نیست؛ برخلاف آثار آن دوره با ستارگانی مثل استالونه یا شوارتزنگِر. فیلم تعداد سلاح و مهمات در اختیار او را محدود می‌کند و تصویر مَخوَصی از مَردِ وَحشیِ ماشویی را تضعیف می‌کند. صحنهٔ احساسی کلیدی فیلم (بدون افشای جزئیات) او را در موقعیت تماشاگر و ناتوان قرار می‌دهد. موقعیت خارجیِ ژاپن به عنوان آیینه‌ای عظیم برای نیک عمل می‌کند تا نقص‌هایش را بشناسد و به همکار محلی‌اش احترام بگذارد. جنبهٔ خودشناسیِ شخصیت نیک مرا به یاد «گمشده در ترجمه» انداخت، اگرچه دو فیلم از نظر دیگر فرق دارند. - دوست داشتم نسخهٔ اولیهٔ اسکات را ببینم؛ گفته‌اند بیش از ۳۵ دقیقه طولانی‌تر بوده و احتمالاً فرصت‌های بیشتری برای بسط شخصیت‌ها می‌داده. با این حال ۲ ساعت و ۵ دقیقه به‌عنوان مصالحه‌ای مناسب حس می‌شود (اسکات ابتدا فیلم را تا ۱ ساعت و ۵۰ دقیقه کاهش داده بود). - پایان‌بندی هم مناسب فیلم پلیسی است: هیچ سخنرانی طولانی یا حاشیه‌پردازیِ اضافه پس از تکمیل قوس تعلیق‌آمیز داستان وجود ندارد. یک شوخی، یک لبخند بزرگ، یک لبخند دیگر، یک اشارهٔ دستی و سپس تیتراژ؛ این سینماست. سعی کنید «بلک رین» را در سینمای خانگی یا حداقل روی تلویزیون بزرگ ببینید؛ فضاها و فیلم‌برداری زیبا چنین تماشایی را طلب می‌کنند. این فیلم برای صفحهٔ کوچک موبایل یا تبلت مناسب نیست. اگر پس از تماشای «بلک رین» دنبال آثار مشابه هستید، «یاکوزا» (۱۹۷۴) ساختهٔ سیدنی پولاک پیشنهاد خوبی است؛ احتمالاً اولین مواجههٔ غربی‌ها با واژهٔ یاکوزا همین فیلم بود. یا سریال «توکیو وایس» (۲۰۲۲–۲۰۲۴) را که فضایی معاصر و موضوعات مشابه (تصادم فرهنگ‌ها، یاکوزا، کار پلیس ژاپنی و زندگی شبانهٔ شهری) دارد تماشا کنید. برخی اعضای گروه «بلک رین» بعدها در تولیدات تلویزیونی ژاپن هم حضور داشتند. نمره: 8+/10 — برای علاقه‌مندان به ژاپن و تاریخ معاصر آن 9+/10 --- «بلک رین» در قلمروی آشنایی قرار دارد که چارلز برانسون و کلینت ایستوود در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ اشغال کرده بودند و کلیشه‌های قدیمی در آن حاضرند، به‌خصوص پیرامون شخصیت سخت و بی‌گذشت مایکل داگلاس، نیک کانکلین. ایدهٔ پلیسِ آتشینِ آمریکایی که به ژاپن می‌آید و با نادیده‌گرفتن پروتکل‌ها و کنوانسیون‌های اجتماعی موجب آشوب می‌شود و با سرسختی راهش را برای حل پرونده باز می‌کند، الگوی آشنایی است. با این حال ژاپن همیشه موقعیت بصری جذابی فراهم می‌کند و ریدلی اسکات در زنده‌کردن صحنه‌های اکشن بسیار موفق است. این فیلم مملو از کلیشه‌هاست، اما نتیجهٔ نهایی سرزنده و سرگرم‌کننده است.